Archeokroniek
In deze special staan nieuwe archeologische bevindingen uit de Gelderse Archeologische Kroniek.
Lees intro
94 verhalen
Bekijk volledige kaart
In deze special staan nieuwe archeologische bevindingen uit de Gelderse Archeologische Kroniek. De Archeologische kroniek van de Gelderse Archeologische Stichting verscheen van 2014 t/m 2018 in het Historische jaarboek voor Gelderland van de Vereniging Gelre. Sinds 2019 verschijnt de kroniek alleen digitaal op mijnGelderland.
Door te klikken op het jaartal, spring je naar de overzichtspagina's van de kronieken 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 en 2021.
Betrokken organisaties
-
Vereniging Gelre
De provinciaal-historische Vereniging Gelre sinds 1897De provinciaal-historische Vereniging Gelre beoogt sinds haar oprichting...
-
Gelderse Archaeologische Stichting (GAS)
Archeologische platform voor de archeologie in GelderlandDe Gelderse Archaeologische Stichting is sinds 1930 het archeologische...
Een onderzoek naar de brug voor de Lekpoort
<p>Onder de weg van de Havendijk liggen de overblijfselen van een brug die ooit voor de Lekpoort lag. Dit was een van de stadspoorten van...
Gelderse Archeologische Kroniek 2020
<p>De Archeologische kroniek van de Gelderse Archeologische Stichting verscheen van 2014 t/m 2018 in het Historische jaarboek voor Gelderland van de Vereniging Gelre. Sinds 2019...
Vondst van zestiende-eeuwse kazemat onder de Terborgseweg in Doetinchem
<p>Doetinchem is een plaats met een rijke geschiedenis en bestaat al meer dan duizend jaar. Het was een regionaal belangrijke handelsplaats. Daarom werd de stad...
Vroeg middeleeuwse sporen in de Schuytgraaf, Arnhem
<p>In oktober 2020 is onder leiding van Team Archeologie van gemeente Arnhem een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd op Bouwveld 1 in de Schuytgraaf. Daarbij is een ...
Archeologische projecten in Nijmegen
<p>In 2015 zijn diverse grote en kleinere projecten binnen de gemeente uitgevoerd. Daaronder was het laatste veldwerk in het kader van het jaren durende project...
Na tachtig jaar opgedoken
<p>Soms duurt het even voor een vondst wordt gemeld. De heer Brakke uit Beekbergen meldde via de Archeologische Werkgroep Apeldoorn de vondst van een stenen...
Holdeurns aardewerk
<p>In september (2015, red) kwamen in het Gelders Archeologisch Centrum Museum G.M. Kam honderdveertig specialisten op het gebied van het Romeins aardewerk bijeen ter gelegenheid...
Geen peil op te trekken?
<p>In september en oktober 2021 is door Team Archeologie van de gemeente Zutphen archeologisch onderzoek uitgevoerd voorafgaand aan de herinrichting van de IJsselkade. Hierbij is...
Opgraven om te herbegraven
<p>In mei 2019 heeft Team Archeologie van gemeente Arnhem een opgraving uitgevoerd ten westen van de toreningang van de grote Eusebiuskerk. De aanleiding tot dit...
Dorpsstraat 56, proefsleuvenonderzoek in Hall
<p>In de eerste drie maanden van 2019 werden op de es van Hall, een archeologisch monument, proefsleuven aangelegd door BAAC in verband met de toekomstige...
Erven, wandgreppelhuis en grafveld gevonden in Hengelo
<p>Eén van de meest interessante opgravingen uit 2015 in de Achterhoek is het archeologisch onderzoek in het gebied Winkelskamp Oost in Hengelo. Al in 2010...
In de achteruitkijkspiegel: ontwikkelingen in Eerbeek, Epe en Eefde
<p>Met de pandemie in volle gang zou je misschien verwachten dat 2021 een rustig jaar was, wat archeologie betreft. Niets is echter minder waar! Juist...
Gelderse Archeologische Kroniek 2017
<p>De Gelderse Archeologische Kroniek 2017 is in eerste instantie op papier uitgebracht in Bijdragen en Mededelingen Gelre van de Vereniging Gelre. Naderhand is een groot...
Noorderhaven, Zutphen
<p>In de nieuwbouwwijk ‘Noorderhaven’ ten noorden van het stationsgebied van Zutphen is in 2019 een groot molencomplex onderzocht. Tijdens het archeologisch onderzoek zijn de...
Proefsleuvenonderzoek in Lochem
<p>De energietransitie stelt ons voor grote opgaves, vooral ruimtelijk gezien. Een van de meest voorkomende oplossingen tot nu toe is de aanleg van zonneparken, waaronder...
Opgravingen in Doetinchem
<p>Aan de Randweg Oost in Doetinchem is tussen 30 september en 9 december 2013 in twee fasen een opgraving uitgevoerd door raap Archeologisch Adviesbureau. In...
Opgraving Epe, Korte Kuipersweg
<p>In november en december 2018 werd in het hart van Epe een opgraving uitgevoerd door EARTH Integrated Archaeology, ter voorbereiding op de nieuwbouw van een...
Scheepswrak gevonden in Doesburg
<p>In 2015 werd door de archeologen van de gemeente Zutphen een scheepswrak gedocumenteerd dat grotendeels vrij op de drooggevallen oever van het Zwarte Schaar in...
De Overasseltse en Hatertse vennen
<p>De Overasseltse en Hatertse vennen zijn al sinds de prehistorie een bijzonder gebied. Het vennengebied ligt op een dekzandrug die ongeveer twee meter boven het...
Opgraving van de Wittewijvenbult in Eefde
<p>Wist u dat de eerste goed gedocumenteerde opgraving van een grafheuvel in Eefde was? En dat deze werd uitgevoerd door de eerste hoogleraar archeologie ter...
Opgravingen op de Ericahorst in Ede
<p>In het voorjaar van 2017 heeft VUhbs archeologie een opgraving uitgevoerd op de locatie van de oude, inmiddels gesloopte, Ericaschool op de hoek van de...
Nijmegen, stempels op gebronsd aardewerk
<p>In de Romeinse nederzettingen en legerplaatsen van Nijmegen is een kleine hoeveelheid van het zogenaamde ‘gebronsde aardewerk’ gevonden. Het oppervlak van deze bekers en kommen...
Onderzoek naar munten met een klop van VARus
<p>In 9 na Christus werden drie Romeinse legioenen onder het bevel van commandant Publius Quinctilius Varus in het Teutoburgerwoud compleet vernietigd. Over de precieze ligging...
Een romeins grafveld in Huissen
<p>Tussen 29 augustus en 9 oktober 2014 is door het ADC, in samenwerking met de AWN (Vereniging van Vrijwilligers in de Archeologie), een Romeins grafveld...
Proefsleuvenonderzoek Lochem, Nieuweweg
<p>Soms wordt een archeologische verwachting simpelweg geen bewaarheid. In het geval van een proefsleuvenonderzoek door Econsultancy aan de oevers van de Berkel, in Lochem, werden...
Opgraving in Putten, Rimpeler
<p>In Nederland zijn de grote ontwikkelingen qua woningbouw of industrieterreinen jaarlijks op de vingers van één hand te tellen. In Putten werd in 2017 bedacht...
Opgraving Duiven, 2016
<p>Tijdens een opgraving aan de Impact is vastgesteld dat er een archeologische vindplaats aanwezig is uit de bronstijd-ijzertijd. Daarnaast is een greppel uit de middeleeuwen...
Bijzondere vroegmiddeleeuwse vondsten in Zutphen
<p>De Groenmarkt is in de periode 2014-2016 flink op de schop gegaan. Deze herinrichting is uiteraard archeologisch begeleid. De markt is direct te verbinden met...
De begraafplaats van de Doesburgse Commanderij
<p>De Commanderij te Doesburg is in 1286 gesticht en fungeerde als de pastorie voor de Sint- Martinuskerk. De pastoor was lid van de Duitse Orde....
Middeleeuwse nederzetting Zandwijk
<p>In 2014 zijn bij een archeologische opgraving resten van het middeleeuwse dorp Zandwijk aangetroffen. Het onderzoeksgebied ligt op een steenworp afstand ten noordoosten van het...
Romeinse lepels van het Kops Plateau bij Nijmegen, eten of meten?
<p>In het Provinciaal Depot voor Bodemvondsten van Gelderland in Nijmegen is nog veel te ontdekken. In het kader van een stage zijn in 2019 elf...
Romeinse haven te Ubbergen
<p>Op de noordrand van de Nijmeegse stuwwal ligt een serie Romeinse forten en militaire installaties. Deze zijn niet allemaal gelijktijdig in gebruik geweest, maar volgen...
Romeinse militaire uitrusting en paardentuig van de Hunerberg te Nijmegen
<p>Gedurende de laatste 70 jaar zijn op de Hunerberg te Nijmegen grote delen opgegraven van het legerkamp uit de Augusteïsche periode (19 tot 16/12 v....
The Bridge too Far
<p>In februari 2018 heeft Team Archeologie van gemeente Arnhem op het Coberco-terrein een archeologisch proefsleuvenonderzoek verricht. Daarbij zijn onder andere resten van de Rietgracht en...
Volmiddeleeuwse bewoningssporen onder het gemeentehuis
<p>Het voormalige gemeentehuis van Geldermalsen aan het Kuipershof is verouderd en voldoet niet meer aan de wensen van de huidige tijd. De gemeente West...
Mysterie onder water
<p>In 2014 zijn door de AWN-afdeling Zuid-Veluwe en Oost-Gelderland samen met de Landelijke Werkgroep Archeologie Onder Water inspectieonderzoeken uitgevoerd naar de Romeinse resten in de...
Kops Plateau, onderzoek paardentuig
<p>In het kader van een promotieonderzoek naar de samenstelling en bewegingen van het Romeinse leger in het Nederrijnse gebied in de eerste eeuw na Christus...
Opgraving in Doesburg, 2014
<p>Het verzorgingshuis St. Elisabeth in Doesburg wordt in verschillende fasen gesloopt en herbouwd. De eerste fase vond plaats in 2014. De oudste archeologische vondsten die...
Vitensterrein, ‘Hoge West’ te Zutphen
<p>Het Hoge West is een rivierduin langs de IJssel, ten zuiden van de stad Zutphen. De naam slaat op het hoge deel van...
Opgravingen in Smachtenburg
<p>In de zomer van 2017 is door Archol het laatste deel uitgevoerd van een langlopende opgraving in de nieuwbouwwijk Smachtenburg, gelegen tussen de Dorpsstraat en...
Een opgraving op bedrijventerrein Harselaar-Oost
<p>In juni en juli 2017 is door archeologisch onderzoeksbureau Archol uit Leiden een grote opgraving uitgevoerd in het gebied tussen Harselaar-Oost, de spoorlijn Amersfoort-Apeldoorn en...
Het Grote Zand
<p>Tot het begin van de twintigste eeuw lag tussen Beekbergen en Hoenderloo het ‘Grote Zand’, een enorme zandverstuiving waarover de dominees O.H. Heldring en R.H....
De windvaan van Kasteel de Dikke Tinne in Hattem
<p>Het kasteel van de hertogen van Gelre in Hattem heeft de bijnaam de Dikke Tinne. In de tachtiger en negentiger jaren van de vorige eeuw...
Keizershoeve in Ewijk
<p>In het kader van de aanleg van de ontsluitingsweg voor de wijk Keizershoeve III in Ewijk is archeologisch onderzoek uitgevoerd door RAAP. Uit dit onderzoek...
Nijmegen – Dr. Claas Noorduynstraat, opgraving 2014
<p>Aan de oostzijde van het historische stadscentrum van Nijmegen is voorafgaand aan nieuwbouw een deel van een Romeins grafveld opgegraven. Eerder werden op het terrein...
Opgraving Uddel 2014
<p>In juni 2014 heeft de Faculteit Archeologie van de Universiteit Leiden drie weken lang onderzoek gedaan naar prehistorische grafheuvels in de Uddeler Heegde, een gebied...
Hof van Holland in Nijmegen-Noord
<p>In het kader van de ontwikkeling van Nijmegen-Noord wordt regelmatig archeologisch onderzoek uitgevoerd. In 2016 is begonnen met de ontwikkeling van plangebied Hof van Holland,...
Gelderse Archeologische Kroniek 2015
<p>De Gelderse Archeologische Kroniek 2015 is in eerste instantie op papier uitgebracht in Bijdragen en Mededelingen van de Vereniging Gelre. Naderhand is een groot deel...
Proefsleuven bij de Geldersche Toren
<p>In opdracht van Rijkswaterstaat realiseerde Waterschap Vallei en Veluwe in 2018 veertien geulen, verspreid langs de IJssel, waaronder het tracédeel Geldersche Toren.</p>
75 jaar bevrijding, oorlogsarcheologie op de Noord-Veluwe
<p>Op 18 april 1945 trokken Canadese soldaten Harderwijk binnen en waren Harderwijk en Ermelo bevrijd. Buiten de verhalen van overlevenden resteren er ook nog relicten...
Een onderzoek naar de brug voor de Lekpoort
<p>Onder de weg van de Havendijk liggen de overblijfselen van een brug die ooit voor de Lekpoort lag. Dit was een van de stadspoorten van...
Gelderse Archeologische Kroniek 2020
<p>De Archeologische kroniek van de Gelderse Archeologische Stichting verscheen van 2014 t/m 2018 in het Historische jaarboek voor Gelderland van de Vereniging Gelre. Sinds 2019...
Vondst van zestiende-eeuwse kazemat onder de Terborgseweg in Doetinchem
<p>Doetinchem is een plaats met een rijke geschiedenis en bestaat al meer dan duizend jaar. Het was een regionaal belangrijke handelsplaats. Daarom werd de stad...
Vroeg middeleeuwse sporen in de Schuytgraaf, Arnhem
<p>In oktober 2020 is onder leiding van Team Archeologie van gemeente Arnhem een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd op Bouwveld 1 in de Schuytgraaf. Daarbij is een ...
Archeologische projecten in Nijmegen
<p>In 2015 zijn diverse grote en kleinere projecten binnen de gemeente uitgevoerd. Daaronder was het laatste veldwerk in het kader van het jaren durende project...
Na tachtig jaar opgedoken
<p>Soms duurt het even voor een vondst wordt gemeld. De heer Brakke uit Beekbergen meldde via de Archeologische Werkgroep Apeldoorn de vondst van een stenen...
Holdeurns aardewerk
<p>In september (2015, red) kwamen in het Gelders Archeologisch Centrum Museum G.M. Kam honderdveertig specialisten op het gebied van het Romeins aardewerk bijeen ter gelegenheid...
Geen peil op te trekken?
<p>In september en oktober 2021 is door Team Archeologie van de gemeente Zutphen archeologisch onderzoek uitgevoerd voorafgaand aan de herinrichting van de IJsselkade. Hierbij is...
Opgraven om te herbegraven
<p>In mei 2019 heeft Team Archeologie van gemeente Arnhem een opgraving uitgevoerd ten westen van de toreningang van de grote Eusebiuskerk. De aanleiding tot dit...
Dorpsstraat 56, proefsleuvenonderzoek in Hall
<p>In de eerste drie maanden van 2019 werden op de es van Hall, een archeologisch monument, proefsleuven aangelegd door BAAC in verband met de toekomstige...
Erven, wandgreppelhuis en grafveld gevonden in Hengelo
<p>Eén van de meest interessante opgravingen uit 2015 in de Achterhoek is het archeologisch onderzoek in het gebied Winkelskamp Oost in Hengelo. Al in 2010...
In de achteruitkijkspiegel: ontwikkelingen in Eerbeek, Epe en Eefde
<p>Met de pandemie in volle gang zou je misschien verwachten dat 2021 een rustig jaar was, wat archeologie betreft. Niets is echter minder waar! Juist...
Gelderse Archeologische Kroniek 2017
<p>De Gelderse Archeologische Kroniek 2017 is in eerste instantie op papier uitgebracht in Bijdragen en Mededelingen Gelre van de Vereniging Gelre. Naderhand is een groot...
Noorderhaven, Zutphen
<p>In de nieuwbouwwijk ‘Noorderhaven’ ten noorden van het stationsgebied van Zutphen is in 2019 een groot molencomplex onderzocht. Tijdens het archeologisch onderzoek zijn de...
Proefsleuvenonderzoek in Lochem
<p>De energietransitie stelt ons voor grote opgaves, vooral ruimtelijk gezien. Een van de meest voorkomende oplossingen tot nu toe is de aanleg van zonneparken, waaronder...
Opgravingen in Doetinchem
<p>Aan de Randweg Oost in Doetinchem is tussen 30 september en 9 december 2013 in twee fasen een opgraving uitgevoerd door raap Archeologisch Adviesbureau. In...
Opgraving Epe, Korte Kuipersweg
<p>In november en december 2018 werd in het hart van Epe een opgraving uitgevoerd door EARTH Integrated Archaeology, ter voorbereiding op de nieuwbouw van een...
Scheepswrak gevonden in Doesburg
<p>In 2015 werd door de archeologen van de gemeente Zutphen een scheepswrak gedocumenteerd dat grotendeels vrij op de drooggevallen oever van het Zwarte Schaar in...
De Overasseltse en Hatertse vennen
<p>De Overasseltse en Hatertse vennen zijn al sinds de prehistorie een bijzonder gebied. Het vennengebied ligt op een dekzandrug die ongeveer twee meter boven het...
Opgraving van de Wittewijvenbult in Eefde
<p>Wist u dat de eerste goed gedocumenteerde opgraving van een grafheuvel in Eefde was? En dat deze werd uitgevoerd door de eerste hoogleraar archeologie ter...
Opgravingen op de Ericahorst in Ede
<p>In het voorjaar van 2017 heeft VUhbs archeologie een opgraving uitgevoerd op de locatie van de oude, inmiddels gesloopte, Ericaschool op de hoek van de...
Nijmegen, stempels op gebronsd aardewerk
<p>In de Romeinse nederzettingen en legerplaatsen van Nijmegen is een kleine hoeveelheid van het zogenaamde ‘gebronsde aardewerk’ gevonden. Het oppervlak van deze bekers en kommen...
Onderzoek naar munten met een klop van VARus
<p>In 9 na Christus werden drie Romeinse legioenen onder het bevel van commandant Publius Quinctilius Varus in het Teutoburgerwoud compleet vernietigd. Over de precieze ligging...
Een romeins grafveld in Huissen
<p>Tussen 29 augustus en 9 oktober 2014 is door het ADC, in samenwerking met de AWN (Vereniging van Vrijwilligers in de Archeologie), een Romeins grafveld...
Proefsleuvenonderzoek Lochem, Nieuweweg
<p>Soms wordt een archeologische verwachting simpelweg geen bewaarheid. In het geval van een proefsleuvenonderzoek door Econsultancy aan de oevers van de Berkel, in Lochem, werden...
Opgraving in Putten, Rimpeler
<p>In Nederland zijn de grote ontwikkelingen qua woningbouw of industrieterreinen jaarlijks op de vingers van één hand te tellen. In Putten werd in 2017 bedacht...
Opgraving Duiven, 2016
<p>Tijdens een opgraving aan de Impact is vastgesteld dat er een archeologische vindplaats aanwezig is uit de bronstijd-ijzertijd. Daarnaast is een greppel uit de middeleeuwen...
Bijzondere vroegmiddeleeuwse vondsten in Zutphen
<p>De Groenmarkt is in de periode 2014-2016 flink op de schop gegaan. Deze herinrichting is uiteraard archeologisch begeleid. De markt is direct te verbinden met...
De begraafplaats van de Doesburgse Commanderij
<p>De Commanderij te Doesburg is in 1286 gesticht en fungeerde als de pastorie voor de Sint- Martinuskerk. De pastoor was lid van de Duitse Orde....
Middeleeuwse nederzetting Zandwijk
<p>In 2014 zijn bij een archeologische opgraving resten van het middeleeuwse dorp Zandwijk aangetroffen. Het onderzoeksgebied ligt op een steenworp afstand ten noordoosten van het...
Romeinse lepels van het Kops Plateau bij Nijmegen, eten of meten?
<p>In het Provinciaal Depot voor Bodemvondsten van Gelderland in Nijmegen is nog veel te ontdekken. In het kader van een stage zijn in 2019 elf...
Romeinse haven te Ubbergen
<p>Op de noordrand van de Nijmeegse stuwwal ligt een serie Romeinse forten en militaire installaties. Deze zijn niet allemaal gelijktijdig in gebruik geweest, maar volgen...
Romeinse militaire uitrusting en paardentuig van de Hunerberg te Nijmegen
<p>Gedurende de laatste 70 jaar zijn op de Hunerberg te Nijmegen grote delen opgegraven van het legerkamp uit de Augusteïsche periode (19 tot 16/12 v....
The Bridge too Far
<p>In februari 2018 heeft Team Archeologie van gemeente Arnhem op het Coberco-terrein een archeologisch proefsleuvenonderzoek verricht. Daarbij zijn onder andere resten van de Rietgracht en...
Volmiddeleeuwse bewoningssporen onder het gemeentehuis
<p>Het voormalige gemeentehuis van Geldermalsen aan het Kuipershof is verouderd en voldoet niet meer aan de wensen van de huidige tijd. De gemeente West...
Mysterie onder water
<p>In 2014 zijn door de AWN-afdeling Zuid-Veluwe en Oost-Gelderland samen met de Landelijke Werkgroep Archeologie Onder Water inspectieonderzoeken uitgevoerd naar de Romeinse resten in de...
Kops Plateau, onderzoek paardentuig
<p>In het kader van een promotieonderzoek naar de samenstelling en bewegingen van het Romeinse leger in het Nederrijnse gebied in de eerste eeuw na Christus...
Opgraving in Doesburg, 2014
<p>Het verzorgingshuis St. Elisabeth in Doesburg wordt in verschillende fasen gesloopt en herbouwd. De eerste fase vond plaats in 2014. De oudste archeologische vondsten die...
Vitensterrein, ‘Hoge West’ te Zutphen
<p>Het Hoge West is een rivierduin langs de IJssel, ten zuiden van de stad Zutphen. De naam slaat op het hoge deel van...
Opgravingen in Smachtenburg
<p>In de zomer van 2017 is door Archol het laatste deel uitgevoerd van een langlopende opgraving in de nieuwbouwwijk Smachtenburg, gelegen tussen de Dorpsstraat en...
Een opgraving op bedrijventerrein Harselaar-Oost
<p>In juni en juli 2017 is door archeologisch onderzoeksbureau Archol uit Leiden een grote opgraving uitgevoerd in het gebied tussen Harselaar-Oost, de spoorlijn Amersfoort-Apeldoorn en...
Het Grote Zand
<p>Tot het begin van de twintigste eeuw lag tussen Beekbergen en Hoenderloo het ‘Grote Zand’, een enorme zandverstuiving waarover de dominees O.H. Heldring en R.H....
De windvaan van Kasteel de Dikke Tinne in Hattem
<p>Het kasteel van de hertogen van Gelre in Hattem heeft de bijnaam de Dikke Tinne. In de tachtiger en negentiger jaren van de vorige eeuw...
Keizershoeve in Ewijk
<p>In het kader van de aanleg van de ontsluitingsweg voor de wijk Keizershoeve III in Ewijk is archeologisch onderzoek uitgevoerd door RAAP. Uit dit onderzoek...
Nijmegen – Dr. Claas Noorduynstraat, opgraving 2014
<p>Aan de oostzijde van het historische stadscentrum van Nijmegen is voorafgaand aan nieuwbouw een deel van een Romeins grafveld opgegraven. Eerder werden op het terrein...
Opgraving Uddel 2014
<p>In juni 2014 heeft de Faculteit Archeologie van de Universiteit Leiden drie weken lang onderzoek gedaan naar prehistorische grafheuvels in de Uddeler Heegde, een gebied...
Hof van Holland in Nijmegen-Noord
<p>In het kader van de ontwikkeling van Nijmegen-Noord wordt regelmatig archeologisch onderzoek uitgevoerd. In 2016 is begonnen met de ontwikkeling van plangebied Hof van Holland,...
Gelderse Archeologische Kroniek 2015
<p>De Gelderse Archeologische Kroniek 2015 is in eerste instantie op papier uitgebracht in Bijdragen en Mededelingen van de Vereniging Gelre. Naderhand is een groot deel...
Proefsleuven bij de Geldersche Toren
<p>In opdracht van Rijkswaterstaat realiseerde Waterschap Vallei en Veluwe in 2018 veertien geulen, verspreid langs de IJssel, waaronder het tracédeel Geldersche Toren.</p>
75 jaar bevrijding, oorlogsarcheologie op de Noord-Veluwe
<p>Op 18 april 1945 trokken Canadese soldaten Harderwijk binnen en waren Harderwijk en Ermelo bevrijd. Buiten de verhalen van overlevenden resteren er ook nog relicten...
