‘Mijn vader begon na de oorlog met niets’

Beginnen met niets

“Toen we na de bevrijding terugkwamen in Zaltbommel, was er eigenlijk niets meer. Ons huis aan de Waterstraat was tijdens de oorlog verkocht. De spullen waren in beslag genomen. Sommige zaken kregen we later terug, maar veel ook niet.

Mijn vader moest opnieuw met zijn winkel beginnen, met niks. Toch was er één bijzonder verhaal. Een man die vroeger bij ons had gewerkt, kwam naar mijn vader en zei: ‘Meneer Hes, ik heb u al die jaren dat ik bij u heb gewerkt, bestolen.’ Hij was ernstig ziek geweest en had God beloofd dat hij het geld zou terugbetalen als hij beter werd. Nu kwam hij zijn schuld aflossen.

Met dat geld kon mijn vader weer beginnen. Dat vond ik indrukwekkend. Mijn vader had alles verloren, maar kreeg op die manier toch iets terug waarmee hij zijn zaak weer kon opbouwen.

Bewaarde spullen

Sommige mensen hadden tijdens de oorlog spullen voor ons bewaard. Mijn vader had bijvoorbeeld tafelzilver en andere waardevolle spullen aan de familie Gewin gegeven. Zij hadden het begraven in hun tuin en na de oorlog kregen we alles netjes terug.

Alex met zijn zus op de Waalkade

De familie Van den Oever had tijdens de oorlog goederen uit onze winkel overgenomen, zodat die niet zomaar bij iemand anders terechtkwamen. Zelfs persoonlijke spullen, zoals het bureau van mijn vader, hadden ze bewaard.
Dat soort dingen zijn belangrijk. Je hoort vaak over wat mensen in de oorlog verkeerd hebben gedaan, maar er waren ook mensen die goed hebben gehandeld en daar zelf risico's voor namen. We zijn altijd bevriend gebleven met de familie Van den Oever.

Een vergunning uit Den Haag

Mijn vader wilde na de oorlog natuurlijk zo snel mogelijk weer aan het werk. Bij Zoetmulder werd textiel verdeeld onder de textielhandelaren in Zaltbommel. Mijn vader ging daar naartoe om ook mee te delen, maar meneer Schaafsma zei tegen hem: ‘U hebt geen vergunning. Die is u afgenomen en u hebt hem nog niet terug.’ Dus mijn vader stond daar met lege handen.

Sjaak van den Oever hoorde dat en werd kwaad. Hij zei niets, maar stapte op de trein naar Den Haag om bij Detex de vergunning van mijn vader terug te vragen.
's Avonds kwam hij terug. ‘Arnold,’ zei hij tegen mijn vader, ‘ik heb jouw vergunning gehaald.’ Dat was Van den Oever ten voeten uit. Hij zag dat mijn vader weer wilde beginnen en dacht: dan zorg ik dat het geregeld wordt.

Terug in dezelfde stad

Terug in Zaltbommel, ontmoette ik natuurlijk mensen van wie ik wist dat ze tijdens de oorlog fout waren geweest.
Met die mensen ging ik niet om. Je mijdt elkaar. Sommigen schaamden zich, anderen helemaal niet. Maar daar bleef het niet bij. Op een gegeven moment kreeg ik te maken met de kinderen van mensen die fout waren geweest. En toen werd het voor mij anders.

Ik herinner me een man met wie ik 's avonds in de sociëteit zat. We praatten tot diep in de nacht. Hij vertelde mij dat hij als kind lid was geweest van de Jeugdstorm.
Hij was toen zes jaar oud. Hij zei: ‘Als jij wilt dat ik bedank als lid, dan bedank ik.’ Maar ik zei: ‘Dat wil ik helemaal niet. Jij was zes jaar. Jij kunt er toch niets aan doen dat jouw ouders zo waren? Als zesjarige weet je toch niet beter?’
Dat vond ik belangrijk. Je kunt kinderen niet verantwoordelijk maken voor wat hun ouders hebben gedaan.

Een ander soort terugkeer

De oorlog was voorbij, maar daarmee was niet alles voorbij. Je kwam terug in een stad waar mensen waren verdwenen, huizen van eigenaar waren veranderd en families waren gestorven. Van mijn familie was een groot deel vermoord. Dat vergeet je niet.

Toch moest het leven verder. Mijn vader begon opnieuw met zijn winkel. Ikzelf ging verder met mijn leven. En Zaltbommel bleef mijn stad.

De winkel van de familie Hes aan de Waterstraat in Zaltbommel

Misschien is dat ook wat ik na de oorlog heb geleerd. Dat je het verleden niet kunt veranderen. Je kunt wel bepalen hoe je ermee omgaat. Ik heb mensen ontmoet die fout waren geweest. Ik heb mensen ontmoet die ons tijdens de oorlog hadden geholpen. En ik heb kinderen ontmoet van mensen die verkeerde keuzes hadden gemaakt.

Die kinderen kon ik niets verwijten. Wat hun ouders hadden gedaan, was niet hun geschiedenis.Voor mij betekende opnieuw beginnen niet dat ik de oorlog vergat. Integendeel. Je neemt het verleden met je mee. Maar je moet ook verder kunnen.

Tom Metz heeft Alex Hes in 2010 geinterviewd, dit is de eerste keer dat Tom Metz publiceert uit dit interview. Op 13 augustus 2013 is Alex Hes overleden.

Dit is het laatste deel van het drieluik over het bijzondere leven van Alex Hes.

Rechten

Tom Metz - alle rechten voorbehouden, Regionaal Archief Rivierenland - alle rechten voorbehouden, CC-BY-SA