Varen onder de fabrieksrook: Waarom watersportvereniging Jason de Nieuwe Haven blokkeerde

Zwavel en olie

Sinds 1932 is Jason gevestigd in de Nieuwe Haven. De leden roeien, zeilen en varen op de Rijn. De rivier heeft een grillig karakter, maar dit is niet het grootste probleem van de watersporters. De Nieuwe Haven is tevens de thuisbasis van industriële giganten als kunstvezelfabrikant ENKA en metaalverwerkers Billiton en N.V Rijnstaal. Deze bedrijven bieden werkgelegenheid aan honderden Arnhemmers, maar hebben tegelijkertijd een grote impact op de omgeving. De fabrieken lozen hun afval in de lucht en in het water, waardoor de haven ernstig vervuild raakt. De gevolgen zijn bij Jason goed te merken. Eind jaren '60 beginnen te leden te klagen. De olie in het koelwater dat N.V Rijnstaal in de rivier loost bijt de verf van de boten af. Bovendien regent het zwavelhoudende neerslag vanuit de Billitonfabriek, waardoor de dekkleden van de boten beschadigd raken.

Gif in de bodem

Door de afvallozingen van de fabrieken raakt de rivierbodem zodanig verontreinigd dat de Gemeente Arnhem vanaf 1978 niet meer kan baggeren. Vanwege de hoge concentratie van giftige stoffen wordt het bodemslib door Rijkswaterstaat geclassificeerd als chemisch afval. Dit afval moet in een speciaal depot opgeslagen worden. Er is geen depot in de omgeving beschikbaar, waardoor het slib ophoopt in de haven. De consequenties voor Jason zijn desastreus. Als grote transportschepen door de dichtgeslibde haven ploegen, wordt het slib naar de oevers gestuwd, richting het clubhuis en de jachthaven. Bij laag water kunnen de schepen van Jason de haven niet verlaten; ze lopen vast in de vervuilde blubber. Leden met grotere vaartuigen zijn genoodzaakt hun boten elders onder te brengen. Verder loopt de vereniging inkomsten mis omdat andere watersporters de steigers van de vereniging mijden; ze kunnen immers niet aanmeren. Ook de eigen leden aarzelen om nog in de boten te stappen; ze zijn bang om in aanraking te komen met de giftige stoffen in het slib.

Protestacties

In 1990 is de maat vol voor Jason. De leden schrijven een brief aan de gemeenteraad, weigeren demonstratief om het liggeld te betalen en dreigen zelfs met een kort geding tegen beroepsvaart in de Nieuwe Haven.

Als deze acties op niks uitlopen volgt de havenblokkade van Hemelvaartsdag 1991. Door het vaarverkeer een uur lang stil te leggen hopen de leden aandacht te vragen voor hun penibele situatie. De actie levert behoorlijk wat aandacht op in de media en de lokale politiek, maar heeft geen inhoudelijke gevolgen. Op zaterdag 3 oktober 1992 volgt daarom een tweede blokkade; de haven is dan zo ondiep dat zelfs roeiboten vastlopen. Uiteindelijk duurt het tot 1995 voordat de vaargeul van de Nieuwe Haven wordt uitgebaggerd; 35.000 kuub slib wordt opgeslagen in depots in Rotterdam, waardoor Jason weer kan uitvaren. 200.000 kuub verontreinigd slib blijft op de bodem achter. Het zal tot 2008 duren voordat de Nieuwe Haven grootschalig wordt gesaneerd. Enka, Billiton en Rijnstaal zijn dan al lang en breed uit de stad verdwenen. Ze laten één van de meest verontreinigde gebieden van Nederland achter. En de leden van Jason? Die varen met hun zeil-, motor- en roeiboten en kano’s anno 2026 nog steeds in de Nieuwe Haven.

Bronnen

Gelders Archief 2163 Watersportvereniging Arnhem / Roei- en Zeilvereniging Jason

1.11 Documentatie

• 119 Krantenknipsels betreffende Jason 1953 – 1977
  • “Lucht- en waterverontreiniging: “Jason” dringt aan op afdoende maatregelen.” Arnhemse Courant, (februari 1967)
• 201 Krantenknipsels betreffende Jason 1977 - 1999
  • "Blokkade blijft zonder direct resultaat: Concrete toezeggingen over uitbaggeren jachthaven Jason blijven uit." De Gelderlander. (10 mei 1991)
  • "Jason wil Malburgerhaven blokkeren." Arnhemse courant. (4 mei 1991)
  • “Blokkade Arnhemse haven: Roeivereniging Jason protesteert tegen dichtslibben jachthaven aan Westervoortsedijk.” De Gelderlander. (27 maart 1991)
  • “Gemeente zoekt naar verantwoorde baggermethode.” De Gelderlander. (5 september 1991)
  • “Laagste waterstand ooit gemeten.” De Gelderlander. (9 september 1991)
  • “Opnieuw blokkade van Jason.” Arnhemse Koerier. (30 september 1992)
  • “Roei- en Zeilvereniging Jason nog even ver als vijftien jaar geleden.” Arnhemse Courant. (23 mei 1992)
  • “Scheepvaart in haven verbieden: Arnhemse zeil- en roeivereniging Jason dreigt met kort geding tegen beroepsvaart.” De Gelderlander. (10 mei 1991)
  • “Zeilers stranden in vuil slib.” Arnhemse Courant. (10 september 1991)

Webpagina

• Arnhems Peil. “Nieuwe Haven/Malburgerhaven van Arnhem.” Arnhemspeil.nl https://arnhemspeil.nl/ontdek/havens/nieuwe-haven.html

Rechten

Marieke Jager, CC-BY