Sporten in de oorlog: de oorlogsjaren van watersportvereniging Jason

Honderd jaar watersportvereniging Jason 1927 - 2027

Jasonleden pauzeren even tijdens een tourtocht in 1941 of 1942.

De verwoestingen in de Nieuwe Haven, 1945.

31 juli 1945. Half acht ’s avonds. De leden van de Arnhemse watersportvereniging Jason vergaderen in Hotel Sluis. Normaal gesproken worden in de ledenvergaderingen allerlei zaken die met het reilen en zeilen van een vereniging te maken hebben besproken, zoals het verhogen van contributie of het aanschaffen van materiaal. Deze vergadering heeft een ander doel: het herstellen van het contact na de langdurige evacuatieperiode. Wat ging er vooraf aan deze vergadering? Hoe verging het Jason en haar leden in de Tweede Wereldoorlog?

Na de bezetting ging het verenigingsleven door, zo goed en kwaad als het ging. De Jasonleden verstopten hun buitenboordmotoren onder de grond om te voorkomen dat de bezetter ze in beslag nam. Omdat het verboden was om te overnachten in tenten of jachten werden lange vaartochten aanzienlijk bemoeilijkt. Desondanks bleef het in de eerste oorlogsjaren relatief rustig bij Jason. In 1944 verandert dit plotsklaps met het verlies van drie leden door oorlogsgeweld.

Vergissingsbombardement: Tilly Otten

Op 22 februari 1944 werd Arnhem per vergissing het doelwit van een Amerikaans bombardement. 57 Arnhemmers kwamen hierbij om het leven. Eén van hen was Mathilda Anna Uli Otten. Mathilda, die als Tilly door het leven ging, was een lid van Jason. Tilly werd geboren in Arnhem op 18 november 1918 en was de oudste dochter van een boekhouder. Ze had een jongere broer, Hendricus, en een zusje, Helena. Tilly werkte als typiste. Toen ze om het leven kwam bij het vergissingsbombardement was ze 25 jaar oud.

Slag om Arnhem: Voorzitter Jan Zwolle

In de chaos van de Slag om Arnhem werd dokter Jan Zwolle geëxecuteerd door de Duitse bezetter. Jan Zwolle werd geboren aan de Buiten Nieuwstraat in Kampen op 5 februari 1894. Sinds 1939 was hij actief als voorzitter van Jason. In de nacht van 17 september 1944 ontfermde de dokter zich over twee gewonde Britse soldaten die zich hadden verschuild in de Nijverheidsschool voor Meisjes aan de Rijnkade. Twee dagen later namen Duitse soldaten de school in. Dokter Zwolle werd samen met vier andere Arnhemmers die in de school aanwezig waren gefusilleerd in het warenhuis van Van Gend & Loos in de Bakkerstraat omdat ze hulp boden aan de vijand. De mannen werden begraven in de tuin van het warenhuis. Jan Zwolle was vijftig jaar oud en liet een zoon na. Na de bevrijding werd hij begraven op begraafplaats Moscowa.

Evacuatie: Annet Tromp Meesters

Na de Slag om Arnhem en het mislukken van Operation Market Garden kregen de inwoners van Arnhem en omliggende dorpen van de Duitse autoriteiten het bevel om te evacueren. Eén van hen was Anna ‘Annet’ Maria Tromp Meesters. Annet werd geboren op 28 mei 1926 in Noordwijk als dochter van een rentmeester. Ze had één oudere zus, twee jongere zussen en een broer. In haar kindertijd was Annet lid van de scouting in Velp. Later werd zij lid bij Jason. Verder was ze actief bij Arnhemsche Hockeyclub. In de notulen van Jason wordt Annet gekenmerkt als ‘een opgewekt, kameraadschappelijk medelid.’ Na het evacuatiebevel vluchtten Annet en haar familie naar De Steeg, in de gemeente Rheden. De Steeg werd op 5 november 1944 gebombardeerd. Annet kwam hierbij op achttienjarige leeftijd om het leven.

Wederopbouw

De notulen van de vergadering op 31 juli 1945 maken de desastreuze impact van de oorlog op Jason pijnlijk duidelijk. Niet alleen worden de gevallen leden herdacht, ook de materiële schade blijkt enorm: "Het botenhuis is gezonken en de opbouw uit elkaar geslagen, eveneens zijn de meeste zeilboten der leden gezonken. Van de cano’s en het roeimateriaal ontbreekt elk spoor." De situatie lijkt hopeloos. Toch blijkt al snel dat Jason niet bij de pakken neer gaat zitten. In de vergadering kondigt lid W. Hoefnagels aan dat hij zijn roeiboot heeft weten terug te vinden. De boot is zwaar beschadigd, maar niet verloren. Hoefnagels doneert zijn boot spontaan aan de vereniging, tot vreugde van zijn medeleden. De eerste stap naar wederopbouw is gezet.

Bronnen

Gelders Archief 2163 Watersportvereniging Arnhem / Roei- en Zeilvereniging Jason

1.01. Stukken van algemene aard

2: Notulen van de bestuurs- en ledenvergaderingen, 1927-2000. 2 Juni 1930 - mei 1947
- Vergadering 8 maart 1944
- Vergadering 4 mei 1944
- Vergadering 31 juli 1945

1.06. Verenigingsactiviteiten

115 Stukken betreffende het 45-jarig en het 50-jarig jubileum, 1972-1977. 1 omslag
- Jan A. Keverling Buisman, 'Persoonlijke ervaringen van een zeiler tijdens de bezetting.' In Jason 1927 – 1977 (juni 1977) 25 - 27
- L.H. Oosterhagen, 'JASON 1940 – 1950: oorlog en wederopbouw.' In Jason 1927 – 1977 (juni 1977) pagina 28 – 32.

1.11 Documentatie

119: Krantenknipsels betreffende Jason 1953 – 1977
- “Gezelligheid bovenaan bij veertig jaar Jason: Bloeiende vereniging viert feest.” Arnhemse Courant (21 januari 1967)
120: Plakboek met krantenknipsels
- “Watersportmensen timmeren niet aan de weg.” Arnhemse Courant (8 februari 1952)

Gelders Archief 0207A Burgerlijke stand Gelderland, dubbelen 1903-1980