Veren en bruggen 

Veren: Veerhuis De Steenwaard, Velp [Afbeelding: Gelders Archief 1540-k0609] Vanaf de 17de eeuw tot in de jaren zeventig van de 20ste eeuw heeft tussen Velp en Lathum een voetveer gevaren. Het veerhuis lag ten zuidoosten van kasteel Biljoen en Overhagen en werd verpacht. Het voetveer legde in een uiterwaarde aan ten westen van Lathum, waar in het verleden bij laag water het vee door de IJssel werd gedreven. Het veer was vooral van belang voor de boeren uit Lathum en Bahr, die twee keer in de week hun waar op de markt in Arnhem verkochten. In de 20ste eeuw zette het veer ook veel arbeiders van de steenfabrieken en scholieren over. Het veerhuis met theetuin speelt een grote rol in de roman De overkant van de rivier van de uit Velp afkomstige schrijver Jan Siebelink. In deze roman wordt onder meer beschreven wat voor impact de aanleg van de brug voor de A12 van Arnhem naar Oberhausen had op de veerman en zijn familie. Door de brug raakte het veer overbodig en werd het opgeheven. www.jansiebelink.nl Veren: Veerhuis De Steenwaard, Velp [Afbeelding: Gelders Archief 1540-k0619] Veren: Pontveer bij Rheden [Afbeelding: Gelderland Bibliotheek 45550] Veren: Veerpont over de IJssel, Schaarweg, Rheden [Afbeelding: Gelders Archief 1540-3950] Veren: Rheden, het veerhuis aan de IJssel, 1850-1870 [Afbeelding: Gelders Archief 1551-GM 09701] Al in de 14de eeuw wordt melding gemaakt van een veer bij Rheden aan de IJssel. Het veer was eigendom van de heren van Baer die veel macht in de regio hadden. Het veer was vooral van belang voor het agrarische verkeer. Het karakteristieke veerhuis dateerde uit de17de eeuw en had een belangrijke functie in het dorpsleven als herberg en vergadergelegenheid. De veerman was tevens herbergier. In de 20ste eeuw had het veerhuis door zijn theetuin een grote aantrekkingskracht op wandelaars en toeristen die van het uitzicht en de zonsondergang wilden genieten. Na het opheffen van het veer raakte het huis in verval. Het terrein werd door betonfabriek De Meteoor opgekocht en in 1969 werd het huis met de grond gelijk gemaakt. Eind 20ste eeuw werd er weer een nieuw veer in de vaart genomen. Dit voetveer vaart alleen tussen april en oktober en zet vooral toeristen en bezoekers van recreatieplas Rhederlaag over. Veren: SS-ers van kamp Avegoor op de veerpont te Rheden [Afbeelding: Gelders Archief 1540-3933] In de Tweede Wereldoorlog vervoerde het veer te Rheden ook SS-ers die op het landgoed Avegoor te Ellecom gelegerd waren. Hier was een SS-opleidingsinstituut gevestigd. Veren: ’t Veer bij Dieren [Afbeelding: Gelderland Bibliotheek 11091] Veren: Dierense veerman F.G. Wiegman met veer Dieren-Oldenburg, 30 november 1970 [Afbeelding: Dagblad Arnhemse Courant/De Gelderlander] Op 30 november 1970 was het stil bij de veerpont Dieren-Olburgen. Na 21 jaar ging veerman F.G. Wiegman in staking voor normale werktijden en twee weken vakantie per jaar. Hij weigerde nog langer zeven dagen per week, 15 uur per dag te werken. Nadat hij veertig jaar geleden het veer van zijn vader had overgenomen, ging hij in 1990 met pensioen. Zijn vertrek betekende bijna het einde van het veer maar na moeizame onderhandelingen is het veer toch in de vaart gehouden. Veren: Meisje bij veer Olburg in dikke mist, 1973 [Afbeelding: Dagblad Arnhemse Courant/De Gelderlander] Veren: IJssel tegenover het Veer te Dieren [Afbeelding: Gelders Archief 1540-7577] Al in 1269 wordt het Dierense veer naar Olburgen genoemd. Het veer lag gunstig omdat de IJssel op dit punt direct langs de hoge gronden van de stuwwal stroomt waardoor een lange kwetsbare veerweg door de uiterwaarden niet nodig was. Het veerhuis bestaat nog steeds, maar is niet meer als zodanig in gebruik. Veren: Bronkhorster Veer bij Brummen [Afbeelding: Gelderland Bibliotheek 09688] Tussen Brummen en Bronkhorst is nog steeds een veer. Het kabelveer vaart alleen regelmatig tijdens de zomermaanden. Veren: Bronkhorster Veer bij Brummen [Afbeelding: Gelderland Bibliotheek 09689] Veren: Het Dierense veer [Afbeelding: Pim Edelman, Doesburg] Bruggen: Gezicht op Doesburg, de schipbrug (ophaalbrug) over de IJssel 1700-1800 [Afbeelding: Gelders Archief 1551-GM 09235] In 1642-1643 werd het veer bij Doesburg vervangen door een schipbrug. De schipbrug werd diverse malen vernield door oorlogsgeweld, opstuwend ijs, watervloeden en aanvaringen met schepen. Een vaste oeververbinding werd pas in 1952 gerealiseerd. Bruggen: IJsselburg bij Doesburg [Afbeelding: Pim Edelman, Doesburg] Bruggen: IJsselbrug bij Doesburg [Afbeelding: Gelderland Bibliotheek 11828] Gebouwd in 1952 ter vervanging van de oude schipbrug. Bruggen: Spoorweg-brug over den IJssel bij Westervoort, ca. 1857-1870 [Afbeelding: Gelders Archief 1551-GM 11395] Van Arnhem liep via Westervoort de weg naar Emmerich. De verbinding tussen Westervoort en Arnhem werd eerst onderhouden met het Westervoortse of IJsseloordse veer. Met het toenemende handelsverkeer liet Arnhem in 1763 een schipbrug aanleggen. De brug bracht echter lange wachttijden met zich mee. Wanneer een schipper de brug wilde passeren, moesten eerst enkele schepen met kettingen uit de brug gehaald worden. Als het schip gepasseerd was, moesten de schepen weer teruggeplaatst worden. De schipbrug heeft tot omstreeks 1900 dienst gedaan en werd in 1901 vervangen door een vaste brug. Spoorburg Een vaste oeververbinding voor de trein was er al eerder. In 1853 werd begonnen met de bouw en in 1856 werd de spoorbrug geopend. In 1940 blies het Nederlandse leger bij overhaaste terugtocht de brug op. Na herstel bliezen de Duitsers bij terugtrekking in 1945 de brug opnieuw op. Na noodoplossingen kwam er pas in 1972 een definitieve nieuwe verkeersbrug en in 1981 een spoorbrug Zie www.nicospilt.com/spoorburggen.htm Bruggen: Spoorbrug bij Westervoort [Afbeelding: Gelderland Bibliotheek GDC 001001782] Bruggen: Aanleg brug IJsselweg, 1973 [Afbeelding: Gelders Archief 1540-5772] In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw werd het verkeer op de oude A48 van Arnhem naar Dieren steeds drukker. Er kwam behoefte aan een nieuwe doorgaande weg. Er werd een tracé gekozen ten zuiden van de dorpen Velp, Rheden, De Steeg en Ellecom, deels langs de IJssel. Deze nieuwe weg doorsneed het nog grotendeels onaangetaste rivierenlandschap ten noorden van de IJssel. Bovendien moest voor de aanleg van de weg de IJssel tussen Rheden en De Steeg iets naar het zuiden verlegd worden. Op de foto is links de nieuwe loop te zien en rechts de oude met daar tussen de gloednieuwe weg met de Middachterbrug in aanbouw. Deze brug is in 1974 opgeleverd en verspert het uitzicht vanuit De Steeg op de IJssel. Bruggen: Ongeluk bij een brug [Afbeelding: Marc Pluim, Velp] Vanaf Arnhem bij het Velperbroekcircuit loopt de A12 over de IJssel naar Westervoort. Deze drukke weg is niet zonder gevaren. Op deze foto is een vrachtwagen van de Telegraaf te zien die schaarde op de Ijsselbrug, waarna de truck tussen de rijbanen naar beneden in het weiland naast de IJssel stortte. De bestuurder werd door een traumateam en de brandweer uit het wrak bevrijd en met de traumahelicopter afgevoerd. Bruggen: Brugtol bordje [Afbeelding: Coll. De Roode Tooren – Doesburg]
De IJssel vormt met haar ligging een barrière voor het verkeer van en naar Oost-Nederland. Via veren en bruggen. Via veren en bruggen werd Oost-Nederland verbonden aan West-Nederland.

Veren

De vroegste rivierovergangen bestonden uit zogenaamde voorden. Dit zijn doorwaadbare plaatsen waar het water niet te diep was en waar gemakkelijk overgestoken kon worden. Na de bedijkingen van de grote rivieren in de dertiende eeuw, werden veel rivieren te breed of te diep om over te steken. Vaak werd een oplossing gevonden in overzetveren. Het eigendom van het veer was vaak gebonden aan het eigendom van beide oevers. Wanneer men echter maar één oever in zijn bezit had, was men eigenaar van een half veer. Door verpachting van het veer aan een veerbaas kon het gewoon functioneren. Tussen Arnhem en Zutphen zijn meer dan zes (voet)veren geweest. Die van Rheden, Dieren en Brummen zijn nog in gebruik.

Bruggen

Bruggen ontstonden op die punten waar druk (handels)verkeer was van (post)koetsen en karren met paarden. Een veer voldeed dan niet meer. Tussen Arnhem en Zutphen waren drie van dit soort punten: Westervoort voor het doorgaande verkeer van Arnhem naar Keulen en Emmerich, Doesburg en Zutphen. Doesburg kreeg in 1655 een schipbrug en Westervoort in 1749. Een schipbrug is een aan elkaar vastgemaakt geheel van naast elkaar liggende schepen. Van een vaste oeververbinding was nog geen sprake. In Doesburg kwam die er pas in de jaren zeventig van de vorige eeuw. In Westervoort werd in 1856 een spoorbrug geopend, gevolgd door een vaste verkeersbrug in 1901. Om het steeds drukker wordende verkeer te kanaliseren werd tussen Arnhem en Velp een tweede brug gebouwd voor de A12 vanaf Knooppunt Velperbroek richting Oberhausen. Hierdoor kwam een einde aan het voetveer van Velp/Lathum.

Vond u dit artikel nuttig?
Ja Nee

Reageer op dit verhaal

Stuur hier een reactie op bovenstaand verhaal. Je hoeft niet per sé in te loggen bij Disqus, een bijdrage leveren als gast is ook mogelijk. Vul wel altijd een e-mailadres in. Aanvullende afbeeldingen plaatsen, kan ook, mits rechtenvrij.

comments powered by Disqus

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl