Van geschutgieters naar klokkengieters

Muziek maken met luidklokken

De gebroeders Hemony maakten het eerste carillon. Zij gebruikten daarvoor welluidende en op elkaar afgestemde, zuivere klokken. Ze kwamen tot de ontdekking dat in één klok meerdere tonen te horen waren. In Zutphen hadden ze een eigen gieterij, waar ook de klokken voor het carillon van de Zutphense Wijnhuistoren werden gegoten.

De beiaard

Twee immigranten zijn verantwoordelijk voor iets wat we tegenwoordig als typisch Nederlands zien: de beiaard. François (ca. 1609-1667) en Pieter (1619-1680) Hemony werden geboren in Levécourt, een dorp in Lotharingen (nu Frankrijk). Veel families uit deze streek werkten als klokkengieters die tussen Pasen en Allerheiligen (1 november) beroepsmatig rondtrokken door Midden- en West-Europa. Onder hen waren ook de Hemony’s.

Zutphen

In Zutphen maakten François en Pieter Hemony van het carillon echter pas een echt muziekinstrument. Zij beheersten als eerste de kunst van het zuiver stemmen van klokken. Tot die tijd was het probleem met klokken, dat de grond- en boventonen onderling vals klonken. Om dit op te lossen, zochten de Hemony’s ondersteuning van beiaardier Jacob van Eyck. Hij was een blindgeboren jonker uit Heusden met een absoluut gehoor en veel verstand van muziek. Jacob was vanaf 1625 beiaardier in Utrecht. Samen met de gebroeders Hemony ontwikkelden hij een methode die het mogelijk maakte om de inwendige stemming van een klok op orde te brengen.

Grondtoon

Tijdens onderzoek ontdekte zij dat de grondtoon, priem, kleine terts, kwint en octaaf bij elkaar moesten passen om een welluidende klok te krijgen. Waarschijnlijk hadden zij ook al ervaren op welke plaats in haar profiel de klok die toon maakte. De Hemony’s goten daarom de wand van de klok iets dikker dan nodig, om daarna de klok op verschillende hoogten uit te draaien tot ze een goede interne samenklank kreeg. In de loop van hun leven hebben François en Pieter 51 beiaarden gegoten. In de huidige beiaarden zijn vele klokken onderling bijzonder goed afgestemd. Ook zijn hele mooie combinaties mogelijk van de beiaard met klassieke instrumenten.

Auteur: John van Dijk

Verder lezen:


Rechten

© John van Dijk

Relevante links

Vond u dit artikel nuttig?

Kenmerken

  • Streekgeschiedenis
  • Personen
  • 1600-1700
  • Zutphen
  • Achterhoek

Verwante verhalen

Lees meer

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
Team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

026-3521690
info@mijngelderland.nl

Inschrijven nieuwsbrief

 

mijnGelderland Sociale media

erfgoed gelderland

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl