De Nijkerkse beroeringen 1749

Impressie van de Nijkerkse beroeringen, Reinier Vinkeles, 1788 (Atlas van Stolk no. 6376)
In kerkelijke kringen zijn de 'Nijkerkse beroeringen' een bekend fenomeen. In de protestantse wereld kwamen in de achttiende eeuw in veel landen opwekkingsbewegingen voor. In 1749 preekte in Nijkerk dominee Gerardus Kuypers. Gemeenteleden raakten tijdens zijn preken binnen en buiten de kerk (in huizen, herbergen en schuren) zeer geëmotioneerd. Er werd gezucht, gehuild en geschreeuwd en de naam van Jezus werd luidkeels aangeroepen. Sommige mensen draaiden met hun ogen, kregen stuiptrekkingen en vielen flauw.

De brieven die Kuypers schreef werden gedrukt. Vanuit Nijkerk verspreidde de opwekking zich door Nederland. Uiteindelijk hebben de predikant en de kerkenraad, onder druk van kritiek van buitenaf en vanuit eigen inzicht, een einde gemaakt aan de taferelen. Langzamerhand keerde de rust terug.

In behoudende kerkelijke kringen worden de 'Nijkerkse beroeringen' (mede) toegeschreven aan de werking van de geest van God. Andere verklarende theorieën leggen de nadruk op psychologische-, sociaal-economische- en/of biologische factoren. Eén van de mogelijke oorzaken van de extreme emotionele taferelen wordt tegenwoordig ook wel gezocht in de werking van de doornappel, een plant die in Nijkerk veel voorkwam bij de tabaksverbouw. De giftige plant veroorzaakte bij bepaalde toepassingen een  hallucinerende werking.

Leestips:

Boer, L. de (2005)
'Tabakscultuur, planten met hallucinerende stoffen en beroeringen in het Nijkerkse'
Tijdschrift Oud Nijkerk, 2005 nummer 2, bladzijde 4 - 11
Uitgave Stichting Oud Nijkerk

Fekkes, J. (1999)
'Nieuwkerk, een lichtbaken op de Veluwe - een historische beschrijving van de Nijkerkse opwekking in 1749'
Uitgeverij Groen, Heerenveen
ISBN 90 5829 111 1

Overeem, Jac (1973)
'Opdat zijn huis vol worde - Historisch verhaal over de opwekking te Nieuwkerk op de Veluwe in het jaar 1750'
Uitgeverij De Banier, Utrecht

Roessingh, dr. H.K. (1976)
'Inlandse tabak in de 17e en 18e eeuw - expansie en contractie van een handelsgewas in de 17e en 18e eeuw in Nederland', Gelderse Historische Reeks
De Walburg Pers, Zutphen
ISBN 90 6011 283 0

Locatie

Vond u dit artikel nuttig?
Ja Nee

Reageer op dit verhaal

Stuur hier een reactie op bovenstaand verhaal. Je hoeft niet per sé in te loggen bij Disqus, een bijdrage leveren als gast is ook mogelijk. Vul wel altijd een e-mailadres in. Aanvullende afbeeldingen plaatsen, kan ook, mits rechtenvrij.

comments powered by Disqus

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl