De Nijkerkse beroeringen

1749

In 1749 preekt dominee Gerardus Kuypers in Nijkerk en raakt Nijkerk in de ban van de ‘Nijkerkse beroeringen’: gemeenteleden raken tijdens zijn preken in en buiten de kerk (in huizen, herbergen en schuren) zeer geëmotioneerd. Er wordt gezucht, gehuild en geschreeuwd, en de naam van Jezus wordt luidkeels aangeroepen. Sommigen mensen draaien met hun ogen, krijgen stuiptrekkingen en vallen flauw.

De brieven die Kuypers schrijft worden gedrukt. Vanuit Nijkerk verspreidt de opwekking zich door Nederland. Uiteindelijk maken de predikant en de kerkenraad, onder druk van kritiek van buitenaf en vanuit eigen inzicht, een einde aan de taferelen. Langzamerhand keert de rust terug.

In de achttiende eeuw komen in de protestantse wereld in veel landen opwekkingsbewegingen voor. In behoudende kerkelijke kringen worden de Nijkerkse beroeringen (mede) toegeschreven aan de werking van de geest van God. Andere verklarende theorieën leggen de nadruk op psychologische, sociaal-economische en/of biologische factoren. Eén van de mogelijke oorzaken van de extreme emotionele taferelen wordt tegenwoordig ook wel gezocht in de werking van de doornappel, een plant die in Nijkerk veel voorkwam bij de verbouw van tabak. Deze giftige plant heeft bij bepaalde toepassingen een hallucinerende werking.

 

Leestips:

  • Fred van Lieburg, Heilig Nijkerk. Religiegeschiedenis van een landstad (Zoetermeer: Uitgeverij Boekencentrum, 2013).
  • Leendert de Boer, ‘Tabakscultuur, planten met hallucinerende stoffen en beroeringen in het Nijkerkse’, Oud Nijkerk. Tijdschrift van de Stichting Oud Nijkerk jaargang 24, nummer 2 (2005) 4-11.
  • J. Fekkes, Nieuwkerk, een lichtbaken op de Veluwe. Een historische beschrijving van de ‘Nijkerkse opwekking’ in 1749 (Heerenveen: Uitgeverij Groen, 1999).
  • Jac. Overeem, Opdat zijn huis vol worde. Historisch verhaal over de opwekking te Nieuwkerk op de Veluwe in het jaar 1750 (Utrecht: Uitgeverij de Banier, 1973).
  • Dr. H.K. Roessingh, Inlandse tabak. Expansie en contractie van een handelsgewas in de 17e en 18e eeuw in Nederland (Zutphen: De Walburg Pers, 1976).

 


Rechten

© Museum Nijkerk, CC-BY-NC

Relevante links

Vond u dit artikel nuttig?

  • Nijkerk

  • Geloof

  • 1700-1800

  • Nijkerk

  • Veluwe

Verwante verhalen

Lees meer

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
Team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

026-3034254
info@mijngelderland.nl

Inschrijven nieuwsbrief

mijnGelderland Sociale media

erfgoed gelderland

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
Team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3034254
E info@mijngelderland.nl