Marken

Agrarische samenwerking 1532

Het markenboek van Zwiep en Boschheurne uit 1532 vermeldt: “in den Enk sal niemant schapen mogen hoeden, als na den laatsten gast daer uijt is, en dan nog maer ijder op sijn eigen lant bij verbeurte als van olts”.

Landbouwcoöperatie

Vanaf de dertiende eeuw zijn in Oost-Nederland marken opgericht, een vroege vorm van landbouwcoöperatie. De eerste vermelding van de marke Ampsen dateert van 1440. In markeboeken werd getrouw verslag gedaan van alles wat er in de marke gebeurde: de markevergaderingen, mededelingen over het beheer, controles op ontginning en behandeling van verzoeken tot toetreding. De elf marken rondom Gorssel waren Almen, Angeren, Dorth, Eefde, Epse & Dommer, Eschede, Gorssel, Harfssen, Rijsselt, Schoolt en Wolfeler. De zeven marken rondom de stad Lochem waren Ampsen, Barchem , Exel, Groot & Klein Dochteren, Nettelhorst, & Langen, Verwolde & Laren & Oolde en Zwiep & Boschheurne.

Gewaarden

Voor de markegenoten gold het markerecht. Daarin waren regels over het onderhoud van de gronden en de verplichte vergaderingen vastgelegd. Ook stond genoteerd hoeveel stuks vee iemand in een bepaalde periode op de woeste gronden mocht weiden. Het recht tot gebruik werd in ‘waeren’ uitgedrukt. Zo kende men bijvoorbeeld ‘volle waeren’, dan mocht de bezitter daarvan honderd schapen weiden. De gerechtigden in de marke heetten gewaarden, markegenoten of erfgenamen. Aan het hoofd van de marke stond de markerichter of holtrichter, meestal een edelman die veel ‘waeren’ in de marke bezat. Vaak as deze functie verbonden aan een bepaald erf, in dat geval erfmarkerichter genoemd.

Nering

Elk jaar kwamen alle markegenoten bijeen voor een zakelijke, maar ook feestelijke markevergadering. Daar werden zaken geregeld als het wegonderhoud, het afrasteren van weiden en het kappen van hout; en er werd kooplieden en herbergiers ruim nering geboden.

Opheffing

De Bataafse revolutie in 1795 en de invoering van enkele staatsregelingen, begin negentiende eeuw, zorgden voor definitieve opheffing van de markten, halverwege de negentiende eeuw. Ze waren en rem geworden op vernieuwing van de landbouw en verdere ontginning van woeste grond. En sommige deelnemers wilden liever hun rechten te gelde maken.

Zie ook de websites van HG Lochem Laren Barchem & De Elf Marken.


Rechten

© Wout Klein 2021, CC-BY-NC-SA

Relevante links

Vond u dit artikel nuttig?

Verwante verhalen

Lees meer

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
Team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

026-3521690
info@mijngelderland.nl

Inschrijven nieuwsbrief

 

mijnGelderland Sociale media

erfgoed gelderland

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl