Castellum Meijnerswijk, 1e - 3e eeuw na Christus

Legerplaats van het Romeinse Rijk

Op de 'Tabula Peutingeriana' staan de belangrijkste wegen van het Romeinse Rijk. Keizer Augustus stuurde reeds vóór het begin van de jaartelling landmeters op pad om het Rijk in kaart te brengen, waarna nog wijzigingen zijn aangebracht tot in de vierde eeuw na Christus. Onder de 'R' van 'FRANCIA' (Frankenland) ligt, naast Noviomagi (Nijmegen), 'Castra Herculis'.

Sinds de ontdekking in 1979 van de resten van een Romeins legerkamp in Meijnerswijk hebben historici jarenlang de overtuiging gehad dat dit Castra Herculis moet zijn geweest. De laatste jaren heeft de twijfel weer toegeslagen, omdat de datering, ligging en grootte van het opgegraven soldatenkamp niet overeenkomen met informatie uit historische bronnen. Nu kijken in beton gegoten Shermantanks, in de jaren vijftig een onderdeel van de IJssellinie, neer op de plek waar eens de grens, de limes, van het Romeinse rijk werd verdedigd.

Plattegrond

Het fort in Meinerswijk lag dicht bij de uitmonding van de Oude IJssel in de Rijn. Dit weten we omdat bodemkundigen hebben ontdekt dat het stuk van de IJssel van Doesburg naar Kampen pas tussen de 6e en 9e eeuw is ontstaan. In de proefsleuf van 1979 werd vastgesteld dat het castellum in Meinerswijk in elk geval vanaf het tweede decennium van onze jaartelling in gebruik was. Mogelijk was het al eerder in gebruik, maar dat kon vanwege het grondwater niet goed worden onderzocht. Bij de opgraving van 1990 werd een deel van het fort oppervlakkig opgegraven. Hierbij werden het hoofdgebouw van de laatste castellumfase uit de derde eeuw en een stuk van de bijbehorende fortmuur en de zuidelijke achterpoort (porta decumana) in kaart gebracht.

Het legerkamp bij Arnhem bezat de klassieke indeling van een castellum: het fort werd doorsneden door een Romeinse legerweg. Vanuit de noordelijke hoofdpoort (porta praetoria) kwam men op een binnenplaats. Daar stonden de tenten en houten barakken van de gewone soldaten. Midden op het terrein bevond zich het stenen hoofdgebouw (principa), het onderkomen van de commandant en de belangrijkste officieren. Het hoofdgebouw bestond uit een binnenhof, een dwarsgelegen hal (basilica ) en vijf tot zeven vertrekken daarachter. Een houtskoollaag in het castellum wijst op een grote brand rond 69-70 na Christus. Dit was de tijd van de Bataafse opstand onder leiding van Julius Civilis, die diverse legerplaatsen in brand stak.

Twijfels

Rond 260 verlieten de Romeinen het legerkamp. Bij de opgravingen van het castellum in Meijnerswijk is deze echter niet in de gracht uit de derde eeuw een stapeling van tufsteen aangetroffen. Dit werd in 1979 geïnterpreteerd als een 4e-eeuwse muur, maar waarschijnlijk was dit alleen bedoeld om sloopmateriaal uit de ruïnes makkelijker over de gracht te kunnen afvoeren. Dit versterkte de twijfel rondom de naamgeving van het kamp: is Meijnerswijk nu wel of niet Castra Herculis? De Romeinen verlieten de nog functionerende legerkampen aan de Rijn kort na 400 na Christus definitief. Met de verhevigde aanvallen op de stad Rome door Germaanse en Aziatische volken werden alle legereenheden aan de grens terug naar de hoofdstad geroepen.

'Wij , trouwe soldaten, waren hier!'

Een gaaf blok tufsteen met de inscriptie LEGIMPF is het fraaiste overblijfsel van de Romeinse legerplaats in Meijnerswijk. De afkorting staat voor 'LEGio I M(inerva) P(ia) F(idelis)'; het eerste legioen met de bijnaam Minerva, deugdzaam en trouw. Minerva is de Romeinse versie van de Griekse godin Pallas Athena, symbool van moed en slimheid en beschermvrouwe van de strijdende soldaten. Het is rond 220 na Christus dat het legioen onder deze slagzin de grens van het Imperium Romanum verdedigt. In de Schuytgraaf werd uit diezelfde tijd een complete halsketting met prachtige glazen kralen gevonden. Een cadeau van een Romeinse legionair aan een Bataafse geliefde?

Herinneringsplaats:

  • Polder Meijnerswijk

Vond u dit artikel nuttig?

Kenmerken

  • Arnhem
  • Archeologie
  • Grenzen
  • -3000-500
  • Arnhem
  • Arnhem e.o.
  • Romeinse Limes

Plaats

Location on map

Verwante collectiestukken

Ga naar CollectieGelderland

Verwante verhalen

Lees meer

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
Team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

026-3521690
info@mijngelderland.nl

Inschrijven nieuwsbrief

 

mijnGelderland Sociale media

erfgoed gelderland

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl