Canon van Arnhem

De Canon van Arnhem biedt in 39 canonvensters een wandeling door de geschiedenis van Arnhem. Lees intro

39 verhalen
Bekijk volledige kaart

In 2008 verscheen 'De canon van Arnhem' in boekvorm en op deze website arnheym.nl. Dit verhaal over het verleden van Arnhem was gebaseerd op de canon van Nederland van de commissie-Van Oostrom (2006). In 2020 publiceerde de commisie-Kennedy een aangepaste versie van de 50 vensters van de eerste canon.

In deze ‘nieuwe geschiedenis van Arnhem’ worden beide versies samengebracht. Bestaande geschiedenisvensters op het verleden van de stad werden, soms licht – soms sterk, herschreven en nieuwe vensters werden toegevoegd.

Dit alles onder de gedachte: “het verleden is voorbij, maar de geschiedenis verandert voortdurend” / “iedere generatie schrijft haar eigen geschiedenis”.

De Canon van Arnhem is geschreven door Jan de Vries en Bob Roelofs (2008). In 2021/2022 heeft Jan de Vries die versie herzien.

Bronbeek, ca. 1880 © Gelders Archief, 1554 - 1505-III, Emrik en Binger, PD
Haagje van het Oosten
Op een stralende zonnige dag ligt een klein stukje Indonesië in Arnhem. De witte gebouwen van Bronbeek steken scherp af tegen de groene graspartijen en...
De Kruisiging van Jezus in Eusebiuskerk. Beschadigde muurschildering door de beeldenstorm. © Jan de Vries, 2008, CC BY-NC-SA
Arnhemse Beeldenstorm
Karel V onderwierp in 1543 Gelre en Arnhem aan zijn macht, maar dat betekende niet dat hij klakkeloos zijn wil kon opleggen. Protestantse predikers verkondigden...
Arnhem rond 1650 in  Joan Blaeu, Tonneel der Steden © Scheepvaartmuseum, Collectie Atlas van Loon, PD
Van Geelkercken
De bekendste plattegrond van de stad werd in 1649 gedrukt bij de befaamde kaartendrukkerij van Joan Blaeu uit Amsterdam. De provinciale landmeter Nicolaes van Geelkercken...
Het Huis Sonsbeek, witte villa op de Hartjesberg © Museum Arnhem, G. Bauer, PD
Aankoop Sonsbeek
In 1899 nam de gemeenteraad van Arnhem een verstrekkend besluit. Ze besloot tot aankoop van een groot deel van het landgoed van baron Van Heeckeren....
Panorama van Arnhem vanuit het westen, met treinen © Gelders Archief,  1551 - 4144, J. Gottheil, PD
Treinverbindingen
De stoomtrein stelde vanaf 1845 mensen uit het westen in staat snel het groene en villarijke Arnhem te bereiken. Op het panorama van J. Gottheil...
Gezicht op de Walburgiskerk en de Eusebiuskerk of Grote kerk te Arnhem (1830) © Museum Arnhem, Johannes Couwenberg, PD
Bataafs-Franse Tijd
Op 22 juli 1808 werd de Sint-Walburgiskerk door koning Lodewijk Napoleon bij een bezoek aan de stad teruggegeven aan de Rooms-katholieke gelovigen. Sinds de Reformatie...
Plan der te slegtene Buitenwerken van de stad Arnhem, 1819 © Gelders Archief, 2000 - 3450, A. Godefroij, PD
Sloop vestingwerken
Vanaf 1817 werden de buitenste verdedigingswerken van de stad omgetoverd in slingerende wandelpromenades en lommerrijke plantsoenen. Dit alles naar de plannen van de befaamde tuinarchitect...
Arnhem rond 1560 op een kaart van Jacob van Deventer © Biblioteca Nacional de España, PD
Rijnverlegging
In opdracht van koning Filips II bracht Jacob van Deventer rond 1560 alle belangrijke steden van de Nederlanden in kaart. Dit leverde Arnhem zijn eerste...
Mies Bouwman met minister Marga Klompé © Nationaal Archief / Anefo, 914-5516, CC0
Marga Klompé
Tv-presentatrice Mies Bouwman en de in Arnhem geboren minister van Maatschappelijk Werk Marga Klompé roepen in een 23 uur durende marathon-tv-uitzending de Nederlanders op om...
Gouvernementsgebouw, 1804-1917 © Gelders Archief, 1501 - 860, PD
Stad der Provincie
In 1817 werd Arnhem officieel de hoofdstad van Gelderland in het nieuwe Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Een al bijna driehonderd jaar bestaande traditie werd daarmee...
Turkse hoek Spijkerkwartier © Jan de Vries, 2008, CC BY-NC-SA
Multiculturele stad
In 1969 werd de Stichting Huisvesting Buitenlandse Werknemers (Stihubu) in Arnhem opgericht. De stichting, gevestigd aan de Kastanjelaan, richtte zich specifiek op het verlenen van...
Oproep tot een liberale grondwet, 1848 © Arnhemsche Courant, 11 maart 1848, PD
Arnhemsche Courant
‘Thans vooral is een ruime, liberale herziening der grondwet behoefte.’ Dat is de kop van de Arnhemsche Courant op 11 maart 1848. De krant was...
'Kastijding der Burgemeesteren', anonieme spotprent © Gelders Archief, 1551 - 2783, PD
Regenten in het nauw
Op een spotprent uit 1784 nemen Arnhemse vrouwen de ontblote billen van de regent Hendrik Brantsen onder handen. Zijn geschriften verdwijnen in het vuur. Brantsen...
Arnhem uit het noordwesten © Museum Arnhem, Jan van Goyen (ca. 1640), PD
IJstijd en stuwwal
Een e-bike is geen overbodige luxe in Arnhem. Korte stevige klimmetjes, vals plat en lange steile heuvels, Arnhem heeft het allemaal. De uitlopers van de...
Plattegrond der stad Arnhem met aanduiding van haren uitleg, 1853 © Gelders Archief, 1506 - 8428, H.I. Heuvelink PD
Uitbreidingsplan Heuvelink
Stadsarchitect Hendrik Jan Heuvelink sr. probeerde de groei van de stad in banen te leiden met zijn uitbreidingsplan van 1853. Leidraad hierbij was het bouwen...
Markt met op de voorgrond Hotel Des Pays Bas en Sabelspoort © Gelders Archief, 1501-04 - 8099, PD
Fabriekskinderen
Op een van de oudste foto’s van Arnhem kijken we rond 1865 vanaf de Eusebiustoren naar de Stadsblokken. Daar lag een steenfabriek waar op dat...
W. Leenen, Kaart van Zypendael enz., 1753 © Gelders Archief, 0452 - 342, PD
Zypendaal
Het landgoed Zypendaal (uitspraak ‘Siependaal’) werd in 1753 in kaart gebracht in opdracht van de nieuwe eigenaar, de rijke en machtige Arnhemse regentenfamilie Brantsen. Linksboven...
Stadsrechtenbrief Arnhem, 13 juli 1233. Dit is een 16e-eeuws afschrift van het verloren origineel © Gelders Archief, 2000 - 4632, PD
Stadsrechtenbrief
“In naam van de heilige en ongedeelde Drie-eenheid. Amen. Ik, Otto, graaf van Gelre en Zutphen, (…) heb van de plaats Arnhem een stad gemaakt...
Onthulling Lorentzmonument, 1931 © Gelders Archief, 1501-04 - 13852, PD
Prodesse en Lorentz
Arnhems grootste wetenschapper, Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928), werd drie jaar na zijn dood geëerd met een groot monument in park Sonsbeek. We zien de 22-jarige...
Antoon van Hoof bij de pelikanen in Burgers' Zoo, 1977 © Gelders Archief, 1544 - 1177-0001, Gerth van Roden, CC BY-NC-ND
Burgers’ Zoo en Gelredome
Vanaf 1913 trok Johan Burgers met zijn vermaarde fazanterie in ’s-Heerenberg veel publiek. In 1923 verhuisde hij vanwege een lage erfpacht, meer ruimte en de...
Minister J. Algera opent het Airborneplein onder toeziend oog van burgemeester Chris Matser © Gelders Archief, 1523 - 273-0004, PD
Chris Matser
Het vernielde Arnhem stond na de oorlog voor de opgave de stad weer bewoonbaar te maken. Symbool van de wederopbouw werd de nieuwe burgemeester Chris...
Het Mussenplein met de 1e, 2e, 3e en 4e Mussenstraat © Gelders Archief, 1506 - 1202, PD
Mussenbuurt
De Mussenbuurt was het eerste sociale woningbouwcomplex in Arnhem na de Woningwet van 1901. Voor de bouw van de 155 arbeiderswoningen was in 1908 de...
Arnhem dubbelstad, 2021 © Google Earth
Noord en Zuid
Vanaf 1935, maar vooral sinds de Tweede Wereldoorlog, is Arnhem met de bouw van Arnhem-Zuid een dubbelstad. Burgemeester Salomon J.R. de Monchy was dé pleitbezorger...
Rijnbrug en eerste bebouwing Arnhem-Zuid (Malburgen-Oost), 1937 © Gelders Archief, 1501-04 - 7461, PD
Vaste Rijnbrug
Op 10 april 1935 werd de Rijnbrug op sobere wijze geopend. Het Rijk was voornemens tol te heffen, maar daartegen rees veel verzet. Hoewel ruim...
Prümer Urbar van 893 n.Chr. in een handgeschreven kopie uit 1222 met de vermelding van 'arneym' © Landeshauptarchiv, Koblenz, PD
Arneym
'In Arneym is een kerk die 1 pond belasting betaalt.' Zo staat het in een goederenlijst uit 893 na Christus van het klooster in Prüm...
Nieuwe Haven met op de achtergrond de A.K.U. © Gelders Archief, 1501-04 - 8518, PD
Enka
In 1911 startte aan de Vosdijk de bouw van de Enka-fabriek. Directeur Jacques Hartogs bracht met de Nederlandsche Kunstzijdefabriek (NK werd Enka) de moderne industriële...
Een blikvanger op het festival was de troffel van Claes Oldenburg, nu in het Kröller-Müller © Gelders Archief, 1583 - 14929, CC0
Buiten de perken
Sonsbeek 71, onder leiding van Stedelijk Museum-conservator Wim Beeren, luidde een nieuw tijdperk in. ‘Sonsbeek buiten de perken‘ confronteerde het publiek met minimal art,...
Feestelijke bijeenkomst van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht, met Aletta Jacobs © Gelders Archief, 1583 - 12308, PD
Emancipatiebewegingen
In 1920 vond in Musis Sacrum een feestelijke vergadering van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht plaats. Middelpunt van de bijeenkomst was oprichtster (1894), voorzitster (1903-1919) van...
Rode baretten van de Luchtmobiele Brigade © Gelders Archief, 1501-01 - 6793,  Gerdien Mogendorff, CC0
Gele Rijder wordt Luchtmobiel
Vier jaar na de val van de Berlijnse Muur in 1989 werd in Arnhem de 11 Luchtmobiele Brigade gevestigd. Vanaf 2003 trekken de in de...
Getijdenboek klooster Bethanië door kopiiste Margariet Block, 1469 © Bibliotheek Arnhem, PD
Arnhemse kloosters
In 1404 werd even buiten de stad bij het voormalige landgoed van de burgemeesters Van Presickhave een vrouwenklooster gesticht met de naam Bethanië. Het klooster,...
Portret van van Gelre, ca. 1638, maker onbekend, naar origineel van Barthel Bruijn (1518) © Museum Arnhem, PD
Karel van Gelre
Karel van Gelre vocht zijn hele leven, hij werd 70 jaar, voor een onafhankelijke positie van hemzelf en Gelre tussen de koning van Frankrijk en...
Wehrmachtheim in Musis Sacrum © Gelders Archief, 1501-04 - 16602, PD
De Tweede Wereldoorlog
‘Voor Joden verboden’ stond op het bord bij de ingang van Sonsbeek aan de Apeldoornseweg. De Duitse bezetting van de stad had voor deze bevolkingsgroep...
Verwoeste binnenstad, 1945 © Gelders Archief, 1535 - 374,  J. Raaijen, CC BY-4.0
Slag om Arnhem
De Slag om Arnhem was slechts een schakel in de totale geallieerde operatie Market Garden, maar trof de stad diep in het hart. De strijd...
Arnhem rond 1580, in het Diarium van Aernout van Buchell © Universiteitsbibliotheek Utrecht, PD
Commanderij en gasthuizen
In de tweede helft van zestiende eeuw tekende Aernout van Buchell (Arnoldus Buchelius) de negen belangrijkste gebouwen van de stad. Op de tekening zijn de...
Grafheuvel de Meelworstenberg, Warnsborn © Jan de Vries, 2008, CC BY-NC-SA
Grafheuvels Warnsborn
De grootste grafheuvel van Noordwest-Europa ligt in Arnhem. De Meelworstenberg is aan haar naam gekomen door het middagmaal van de archeologische opgravers in 1947. Zij...
Detail van een kaart, met de handelskraan aan de Rijn, ca. 1574 © Gelders Archief, 2000 - 2422, PD
Rijn- en Hanzehandel
Op een detail van een tekening uit de tweede helft van de zestiende eeuw liggen handelsschepen naast de Rijnpoort (links). Molenstenen, om graan te malen,...
Tabula Peutingeriana met limes en Castra Herculis © Nationalbibliothek Wien, PD
Limes en castellum
Op de ‘Tabula Peutingeriana’ staan de belangrijkste wegen van het Romeinse Rijk aan het begin van de vierde eeuw na Christus. Onder de ‘R’ van...
Arbeidsbeurs aan het Velperplein © Gelders Archief, 1501-04 - 16505, PD
Crisisjaren
Tussen 1931 en 1937 bezochten de werkloze Arnhemmers geregeld de Arbeidsbeurs aan het Velperplein. Ze hoopten daar te horen te krijgen dat er wat werk...
KEMA, 1958. Zicht op de gebouwen en het spoor © Gelders Archief, 1566 - 959, Mimi Turk, CC BY-4.0
Dienstverlenende bedrijven
Na de Tweede Wereldoorlog groeide de dienstverlening zeer sterk in Arnhem. In de stad vestigden zich nieuwe grote zakelijke dienstverleners, zoals de Giro. Daarnaast veranderden...

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
Team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

026-3034254
info@mijngelderland.nl

Inschrijven nieuwsbrief

mijnGelderland Sociale media

erfgoed gelderland

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
Team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3034254
E info@mijngelderland.nl