Groesbeek

De canon van Groesbeek biedt in 50 vensters de belangrijkst momenten uit de Groesbeekse geschiedenis. Lees intro

50 verhalen
Bekijk volledige kaart

De canon van Groesbeek is geschreven voor een jong publiek en biedt in heldere taal verhalen uit het verleden. Maak kennis met het dorp van de bezembinders!

De canon is ook op papier uitgegeven - voor de Groesbeekse jeugd - bij gelegenheid van het vijfendertigjarig bestaan van de Vereniging Heemkundekring Groesbeek (november 1973 – 2008). Canon Groesbeekse Geschiedenis is tot stand gekomen met subsidie van de Gemeente Groesbeek. Zie ook de webexpositie op Erfgoednet Berg en Dal.

In samenwerking met mijnGelderland is de digitale versie herzien (maart 2021) en geactualiseerd door Sjef Schmiermann. 

De middeleeuwse protestantse kerk in Groesbeek. Foto: Theo Bons.
De kerk sluit
Opa is boos! Hij heeft gehoord dat de kerk gaat sluiten. In januari 2002 is de laatste mis. Iedere zondag om half tien gaat hij...
Bejaardenhuis De Meent, in 1968. In 1996 is het gesloopt voor de bouw van het huidige woonzorgcentrum. Collectie G.G.Driessen.
Zorg voor ouderen
'Gezellig is het vaak wel als je met z’n drieën in een slaapkamer ligt', zegt Betsy Lamers. Ze woont samen met haar ouders, haar twee...
De 'schuitjes van Saedt' tijdens het Bevrijdingsfeest van 1948. Collectie C.Luijben, Heemkundekring Groesbeek.
Kermis
Gerrit Saedt rekent en rekent opnieuw. 'Ik doe het', zegt hij. 'Ik koop die draaimolen'. Gerrit Saedt staat op kermissen met een ijscowagen. Hij tikt...
Tekening van de Noordermolen door Hendrik Hoogers in 1777. Op de plaats van het molenaarshuis staat nu Hotel-Café ‘De Oude Molen’. Gemeentearchief Nijmegen, Collectie G.G.Driessen.
De Noordermolen van Groesbeek
De eerste windmolens bouwt men in de lage landen na 1100. In Groesbeek staat er zeker een in 1380. Mogelijk al langer, maar in...
De Canadese Erebegraafplaats in 1947, kort na de opening. De ijzeren kruizen zijn na 1956 vervangen door grafstenen. Collectie G.G.Driessen.
Ter herinnering
De zwarte auto stopt. Koningin Wilhelmina stapt uit. Ze draagt een dikke bontjas. De koningin knikt naar de aanwezige mensen. Ook Prins Bernhard is erbij....
De uitlopers van het landijs in het ‘Bekken van Kranenburg Groesbeek’ duwen de grond omhoog. Zo ontstaan de stuwwallen. De heuvels rond Groesbeek zijn de resten van de stuwwallen. Klaas Bouwer, Een notabel domein. De geschiedenis van het Nederrijkswald, Utrecht 2003, p. 18
De stuwwal
Koud is het, bitter koud. Het is de voorlaatste ijstijd. Het landijs uit Scandinavië strekt zich uit tot diep in wat nu Nederland is. Gletsjers...
Het kasteel en de dorpskerk afgebeeld op de boskaart van Thomas Witteroos, getekend in 1570.
Het kasteel van de Heren van Groesbeek
In de kom van het Groesbeekse dorp, bij de Hoflaan, heeft een klein kasteel gestaan. Door opgravingen zijn we veel te weten gekomen.
Het wapen met de jachthondenkop is van de Heren van Groesbeek. Het wapen is opgenomen in het Wapenboek van de heraut Gelre omstreeks 1400. Dit wapen, maar nu zonder hond, is het gemeentewapen van Groesbeek. J.M. van Winter, Het hertogdom Gelre, Utrecht 2003, p.316. Collectie G.G.Driessen.
Heer Zeger van Groesbeek
Het paard van ridder Zeger snuift. Het voelt dat de strijd begint. Samen met andere ridders en Spaanse soldaten vallen ze het Geuzenleger aan. Het...
Gedicht met twintig coupletten uit 1828 over de dorpsbrand. De genoemde dappere vroedvrouw krijgt van Koning Willem I de eerste koninklijke onderscheiding die in Groesbeek is uitgereikt. Collectie G.G. Driessen.
Heldin krijgt onderscheiding na redding bij felle brand te Groesbeek
Donderslagen en bliksemschichten jagen de mensen angst aan. Het is donderdagavond 18 juli 1828 als een hevig onweer boven Groesbeek losbarst.
Fanfare ‘Wilhelmina’ bij de oude kerk op de hoek Kloosterstraat-Pannenstraat in 1918. De fanfare bestaat dan twintig jaar. Het gebouw rechts dient tot 1943 als gemeentehuis. Collectie G.G.Driessen
Met de muziek mee
‘Lang Leve Prinses Wilhelmina, hiep, hiep hoera! Iedereen juicht en de fanfare uit Heumen speelt een vrolijke mars. Het is 31 augustus 1898. Prinses Wilhelmina...
Gronspech
Gronspech
De oudste naam van Groesbeek is ‘Gronspech’. Deze naam staat in een oorkonde. Het is het eerste schriftelijke bewijs van het bestaan van Groesbeek. De...
Scholieren op hun brommers wachten voor de gesloten spoorbomen. Blokpost T (het spoorhuisje) is gebouwd in 1934 en in 1978 afgebroken.  Collectie G.G.Driessen
De ijzeren weg
Een fluitsignaal klinkt, dikke wolken stoom vullen het perron. Puffend zet de stoomlocomotief zich in beweging. Voor het Station Groesbeek staan overal lege kruiwagens. Zo...
De tekening is van de in 1922 gebouwde Cosmas & Damianuskerk. De hoge klokkentoren is niet afgebouwd. Collectie G.G.Driessen.
Van schuur naar kerk
‘Pastoor, pastoor, het lekt in de kerk’. Hoofdschuddend luistert pastoor Van Mook naar zijn misdienaar. Hij weet dat de oude houten schuurkerk op inzakken staat.
De ‘meisjesschool’ aan de Kloosterstraat gaat uit. Op de achtergrond staat het Hollands klooster. Het huis op de voorgrond is gesloopt. Collectie G.G.Driessen
Het klooster
De moeder-overste van de Zusters van Liefde in Tilburg loopt in de kloostergang heen en weer. In haar hand een brief van een pastoor, die...
Alle bosgebieden op het kaartje horen in de Middeleeuwen bij het Ketelwoud. De Heerlijkheid Groesbeek ligt er middenin. Klaas Bouwer, Een notabel domein, De geschiedenis van het Nederrijkswald, Utrecht 2003, p.54.
Het Ketelwoud
Na de val van het Romeinse rijk rond 480 n. Chr. wonen er in Nijmegen en omgeving steeds minder mensen. De bossen breiden zich uit....
Het noodgeld van Kranenburg uit 1921 is gedrukt met afbeeldingen van smokkelaars en smokkelhandel. Collectie G.G.Driessen.
Smokkelen
Doodstil liggen twee vrouwen en drie mannen in de greppel. Naast hen een houten kistje vol boter. Iets verderop juten zakken met tabak en levensmiddelen....
Fragment van een Romeinse dakpan of tegel van baksteen met een schoenafdruk erin, gevonden in Berg en Dal © Collectie Gelderland Rijksmuseum voor Oudheden
Romeinen in de buurt
In het latere Nijmegen bouwen de Romeinen een grote legerplaats. Die maakt deel uit van de bewaking van de noordgrens van het grote Romeinse Rijk....
Gasten en personeel van Hotel Manders aan de Dorpsstraat in 1888. Het hotel brandt in 1907 af. Het wordt herbouwd en in 1944 door oorlogsgeweld verwoest. Nu is op deze plek het Dorpsplein. Collectie G.G.Driessen
Gastvrij Groesbeek
Dokter Holm kijkt de mannen aan. 'Er komen te weinig vakantiegangers naar Groesbeek!', zegt hij. De mannen knikken instemmend. Ze weten dat het dorp veel...
De eerste foto van een voetbalwedstrijd in Groesbeek in 1912. De wedstrijd is op een ‘speelveld’ aan de Hoflaan bij de boerderij van klooster Mariëndaal. De club heet ‘Rood Wit Blauw’ en bestaat uit Groesbeekse arbeiders die in Duitsland werken. Deze oudste Groesbeekse voetbalclub (1912) bestaat al lang niet meer. Collectie G.G.Driessen.
Koning Voetbal
'Voetbalmaf Groesbeek', luidt de kop in de sportbijlage van het ''Algemeen Dagblad'' op 3 september 2004. Het artikel in de krant gaat over het feit...
Het monument aan de Mooksebaan is een herinnering aan de evacuatie van Groesbeek in 1944 - 1945. Het monument is gemaakt door Greet Norp-Nieuwhof. Foto Jan Norp.
Evacuatie
Dora Janssen kan het niet meer aanhoren. De losgebroken koeien loeien aan een stuk door. Ze zijn al dagen niet gemolken. Het is te gevaarlijk...
De kruidenierswinkel van de familie H. Nillesen aan de Burgemeester Ottenhoffstraat in 1957. Foto Fam. A.Peters-Nilessen.
Van buurtwinkel tot supermarkt
De reclamefolder valt in de brievenbus. 'Spetterende opening van de eerste Groesbeekse echte supermarkt', staat met grote letters op het drukwerk. In de folder staan...
folder AfrikaMuseum
Museumlandschap
'Wie wil vandaag met de fiets naar Afrika? Wie met de bus naar het Midden-Oosten en wie wil kennismaken met de bevrijding?'. Het blijft stil...
Hanneke Bögels is het eerste vrouwelijke Groesbeekse raadslid. Collectie G.G.Driessen.
De dorpspolitiek van Groesbeek
Met luide stem neemt Hanneke Bögels het woord in de zaal waar de gemeenteraad vergadert. Hanneke is het eerste vrouwelijke raadslid. In scherpe taal stelt...
Groesbekers hebben eeuwenlang in de bossen hout gesprokkeld. In de Katholieke Illustratie uit 1916 staan houtsprokkelaars die terugkeren uit het bos.
De houtdiefstal
Stilte! Stilte!, roept de rechter van de Arnhemse rechtbank. Het geroezemoes in de stampvolle rechtbank gaat gewoon door. ‘In naam van de Koning!’, buldert de...
Voor de barakken waar de Molukse families Kamaer en Kadmaijer tijdelijk wonen, staan naast de kinderwagen Christine en Dorethea Kadmaer. In de kinderwagen ligt Jan Kadmaijer en ervoor Wim en Marian Kadmaijer en een onbekend meisje. © Wim Kadmaijer, CC BY NC
Noodgedwongen ver van huis
Johan Manuputty en zijn zusje Caro lopen rillend van de kou aan de hand van hun vader naar de bewaarschool. Het is hun eerste schooldag....
Het bergspoor met de tram in Berg en Dal. Het witte gebouw op de achtergrond (linksboven) is Hotel ‘Groot Berg en Dal’. Het hotel is afgebroken in 1971 om plaats te maken voor appartementen. Collectie G.G.Driessen
Op vakantie in Berg en Dal
Een koets getrokken door twee paarden ratelt naar Hotel 'Groot Berg en Dal'. Twee deftige dames stappen uit. Even later genieten ze van het uitzicht...
Personeel van schoenfabriek 'De Ooievaar' aan de Kerkstraat poseert op de trap van de fabriek in 1925. Onder de arbeiders zijn kinderen die net van de lagere school komen. Collectie G.G.Driessen.
De schoenfabriek
‘Nog twee maanden naar school’, denkt Wim, ‘dan ga ik werken bij ‘De Ooievaar’. Wim is veertien jaar oud en zit op de lagere...
Landhuis 'De Wolfsberg' loopt in de oorlog zware schade op, maar blijft behouden. Collectie G.G.Driessen
Landgoed De Wolfsberg
Luid getimmer maakt de mensen op de Stekkenberg nieuwsgierig. Ze staan voor hun piepkleine gewitte huisjes. Over het dal heen kijken ze naar de heuvel....
10b slingers
Alaaf! Carnaval in Groesbeek
'Foekepottereej, foekepottereej, gèf mien en céntje, dan gao’k vörbeej!'. Met z’n drieën staan Tilly, Berdien en Herman verkleed voor de deur. Ze zingen net zo...
Nederlandse soldaten houden de wacht in een schuttersput achter het politiebureau aan de Molenweg in de winter van 1939 - 1940. De oorlog is hier dan nog niet uitgebroken, maar de dreiging is er wel. Langs de hele grens houden gemobiliseerde soldaten de wacht. Collectie G.G.Driessen.
De Duitse inval
'Wat gek’, denkt pastoor Hoek, 'hier klopt iets niet!'. Hij fietst op 9 mei 1940 's avonds van de pastorie in het dorp terug naar...
Een verkennersgroep loopt over de Zevenheuvelenweg richting Derdebaan. Het is 4 mei 1947, de dag van de opening van de Canadese Erebegraafplaats. Collectie C.Luijben, Heemkundekring Groesbeek
De Zevenheuvelenweg
De bekendste weg in Groesbeek is de Zevenheuvelenweg. Die verbindt Groesbeek-dorp met Berg en Dal. De weg is pas in 1953 in gebruik genomen door...
Wylerbergmeer spelen met zand Foto RGV Holding BV
Vrije tijd
'Ga je mee zwemmen?', vraagt Jeroen. 'Karin en Yvon zijn er al heen'. 'Ik kom eraan', zegt Marc. Ze fietsen naar het nieuwe buitenzwembad 'De...
In de crisisjaren heerst er veel armoede. Slechte huizen en hongerige kinderen zie je in veel buurten. De foto is gemaakt in 1933 in de Dukenburg (Breedeweg). Collectie G.G.Driessen.
Honger
Geschrokken kijken de ambtenaren in het gemeentehuis naar buiten. Op de stoep is het een herrie van jewelste. Vrouwen en kinderen slaan met lepels op...
Kaart uit 1755. De nummers zijn huizen en boerderijen met de bijbehorende grond. Het dorp is verdeeld in ‘rothen’. Dat zijn buurtschappen of wijken. Bert Thissen en Chris Peeters, bijlage bij A.Bosch en J.Schiermann (red), Van Gronspech tot Groesbeek. Fragmenten uit een lokaal verleden 1040-1940, Groesbeek 1991.
Van bosgebied naar landbouwgrond
Het gebied van de Heren van Groesbeek heet de Heerlijkheid Groesbeek. In een heerlijkheid heeft de heer allerlei rechten. Bijvoorbeeld het recht om belastingen te...
Het gemeentehuis (1995) met de carillontoren. In het vorige gemeentehuis is nu o.a. een notariskantoor en boekhandel gevestigd. Foto: Archief Gemeente Groesbeek.
De Groesbeek stroomt weer bovengronds
Sanne zit naast oma in de bank. Samen bladeren ze in het boek met de titel ''Groesbeek in oude ansichten''. Het boek zit vol foto’s...
Portret van Kardinaal Gerard van Groesbeek. Hij is prinsbisschop van Luik van 1564 tot 1580. Kardinaal Gerard is een afstammeling van Heer Zeger van Groesbeek. Links van hem het familiewapen dat nu het gemeentewapen van Groesbeek is. Collectie C.Luijben, Heemkundekring Groesbeek.
Heerlijkheid Groesbeek in de verkoop
De Heren van Groesbeek krijgen in de late middeleeuwen allerlei rechten. Voorbeelden zijn het molenrecht, het jachtrecht en het recht om tol te heffen. Het...
Verloskundige Maria de Heij helpt bij duizenden bevallingen moeder en kind. Collectie G.G.Driessen.
De 15.000ste inwoner
'En, meneer Verbeet, hoe gaat-ie heten, onze 15.000ste inwoner?'. Burgemeester Van Grotenhuis kijkt verwachtingsvol naar de trotse vader. Die spreekt de doopnamen uit van zijn...
Zuidmolen
De Zuidmolen
‘Noow kóm, en schiet ‘n bitje op’ Vader kijkt Hendrik boos aan. Met een vloek tilt Hendrik een zware zak graankorrels in de houten...
De schooljeugd lest de dorst bij de dorpspomp aan de Dorpsstraat in 1925. De pomp staat daar sinds 1862. De straatnaam 'Pompweg' herinnert aan de plek waar de dorpspomp heeft gestaan. Collectie G.G.Driessen.
De lamp floept aan
Gespannen kijkt het gezin toe als Cor Arens de schakelaar omdraait. Even flikkert de lamp en verlicht dan de kamer. Die zit vol met familie...
De eerste Groesbeekse beatband is 'The Flying Moons'. De band is opgericht in 1964 en heeft een fanclub (The Moons) van vijfhonderd leden. Foto Peter Janssen
Jeugd krijgt eigen plek
'Zaal Kerkzicht' zit vol met jongeren. Het is de bioscoop tegenover de kerk aan de Pannenstraat. Op een zondagmiddag in mei 1965 draait de film...
Landing van Amerikaanse parachutisten ter hoogte van de Wylerbaan, de Kamp en de Derdebaan. Collectie G.G.Driessen.
Parachutisten
Zondagmorgen 17 september. Het is zonnig en warm. De hoogmis in de kerk zit stampvol. Het mannenkoor zingt. Ineens klinken ontploffingen. Alles trilt en rinkelt....
Noodwoning in 1945 aan het begin van de 'Grafwegenschestraat'. Later is de straatnaam ingekort tot Grafwegen. Collectie G.G.Driessen.
Wederopbouw
'Bah, er zitten weer muizen in het wiegje', roept Thea. 'Dan hangen we de wieg met de baby aan het plafond', besluit moeder. De schuur...
De protestantse kerk op een ansichtkaart uit 1910. Je ziet duidelijk dat het middenschip ontbreekt. Collectie G.G.Driessen.
De eerste kerk van Groesbeek
Op de plaats waar nu de protestantse kerk staat, is het eerste kerkje gebouwd. Op het einde van de zevende eeuw bekeert de monnik Willibrordus...
eerste bewoners pijlpunt
Eerste sporen van bewoning in Groesbeek
Ruim 10.000 jaar geleden leven in het gebied rond Groesbeek en omgeving mensen. We weten dat zeker door de vondsten in de bodem van vuurstenen,...
Het plunderen door soldaten is van alle tijden. Op de prent is een overval afgebeeld op een boerderij tijdens de Nederlandse Opstand (1568 - 1648). H.van Heiningen, Tussen Maas en Waal. 650 jaar geschiedenis van mensen en water, Zutphen 1971, p.145.
Plunderende soldaten maken omgeving onveilig
Ongewassen en ongeschoren soldaten in versleten uniformen lopen door Groesbeek. Ze spreken vreemde talen. De soldaten uit Hannover spreken Duits. Dat kunnen de dorpelingen nog...
De hoes van de langspeelplaat ‘Groesbeeks Plat’ uit 1982. De voordrachtkunstenaars zijn H. Gerrits (Hent van Ton), J. Eikhout (Jan van Sûr) en W. Sillessen (Wim ’t Olliepitje). De gitarist is J. Jacobs (Joke van Enne). Tussen de haakjes staan hun bijnamen. Collectie G.G.Driessen.
Umme! Groesbeeks dialect
'Umme' is een bekend stopwoordje in het Groesbeeks dialect. Je kunt het bijna achter iedere zin zeggen. Het dialect is de taal in een bepaalde...
Speeluurtje voor kinderen met een longziekte in sanatorium Dekkerswald. Collectie G.G.Driessen
Zorg voor mensen
Gezonde boslucht en ruimte. Die vind je beiden in Groesbeek. Rond 1900 is tuberculose (tbc) een enge longziekte. Veel mensen sterven daaraan. De ziekte wordt...
Ansichtkaart uit 1912 met bosbessenplukkers. Jong en oud zijn begin juli dagenlang in de bossen aan het plukken. Collectie G.G.Driessen
Leven van de natuur
'Kom, wee plukken op de weg aon!', roept Lies luid. '‘t Is zat vur vandaag'. Met zijn achten zijn ze in het bos. Lies, de...
De protestantse kerk aan de Kerkstraat in 1777 getekend door Hendrik Hoogers. Gemeentearchief Nijmegen, Collectie G.G.Driessen.
De eerste dominee
De protestantse kerk is de oudste kerk in Groesbeek. De kerk is gebouwd in de middeleeuwen. Bijna iedereen is dan katholiek.
Rond 1930 wil de stad Nijmegen nog meer grond van de gemeente Groesbeek annexeren. Felle protesten zijn het gevolg. De autobus is met leuzen beplakt. Collectie G.G.Driessen.
Groesbeek een kopje kleiner
De grote buur van Groesbeek is Nijmegen. Vanuit ‘de stad’ kijkt men neer op de gewone Groesbekers. Die op hun beurt, hebben het niet zo...

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
Team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

026-3521690
info@mijngelderland.nl

Inschrijven nieuwsbrief

 

mijnGelderland Sociale media

erfgoed gelderland

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl