De Gelderse canon

De canon van Gelderland geeft een beeld van de Gelderse geschiedenis door de jaren heen. De moeder aller canons is de nationale canon. En wie die goed bestudeert zal het opvallen dat daarin opvallend veel Gelderse vensters zitten. Een illustratie van de belangrijke rol die het hertogdom Gelre en later de provincie Gelderland heeft gespeeld in de vaderlandse - en soms internationale - geschiedenis.

 

Ga terug naar canons

Betrokken organisaties

Nederlandse auto's op de markt in Elten © Sander Spaan
Grenzen van Gelderland
Een eeuwige en onveranderlijke grens van Gelderland bestaat niet. De grens is voortdurend verschoven. De grens van Gelderland is dan ook geen ontdekking, maar een...
Peutingerkaart - Romeinse reiskaart uit de derde en vierde eeuw © Rijksmuseum voor Oudheden (Leiden), PDM
De Limes
Omstreeks het begin van onze jaartelling liep de grens van het Romeinse rijk dwars door Nederland, langs de Rijn en de Oude Rijn. Ten zuiden...
Opening medische factulteit Nijmegen 1951, KDC Nijmegen
Gelderse universiteiten
Zowel Wageningen als Nijmegen moesten zich moeite getroosten om hun academie in de wacht te slepen. Beide academies waren aanvankelijk bescheiden van omvang.
De grote waterval op Sonsbeek, Gelders Archief
Klein Zwitserland
Een aantal landgoederen langs de oude stadsrand van Arnhem was eind negentiende eeuw al gesneuveld om plaats te maken voor nieuwe woonwijken. Sonsbeek was ook...
Proclamatie waarmee op 1 juni 1816 de Kleefse gebieden bij Nederland kwamen © Koninklijke Bibliotheek Den Haag, PD
De Kleefse enclaves
In 1816 en 1817 werd het territoir van de provincie Gelderland uitgebreid met een aantal gebieden die bekend staan als de Kleefse enclaves. Dat waren...
Ansichtkaart 1950, Regionaal Archief Nijmegen
De vierdaagse
In 1909 organiseerde de Nederlandse Bond voor Lichamelijke Opvoeding een nationale 'vierdaagsche afstandsmars', naar het idee van luitenant C.D. Viehoff. Natiebreed waren vijftien parkoersen uitgezet,...
De zich spiegelende berk, Johannes Warnadus Bilders 19e eeuw, Hist. Museum Arnhem
De Oosterbeekse School
Oosterbeek is, samen met Renkum en Wolfheze, de oudste schilderskolonie in Nederland. Het fantastische landschap van de zuidelijke Veluwezoom met zijn bossen en weilanden, beken,...
Papierschepper, houtsnede uit de zestiende eeuw © PD
Veluwse Papiermolens
Van de zeventiende eeuw tot ver in de negentiende eeuw bepaalde de papierindustrie het economisch leven in menig Veluws dorp en buurtschap. Vooral de oostelijke...
Stadszegel Arnhem uit de periode 1200-1300 © Museum Arnhem
Gelderse steden
Tussen de elfde en de veertiende eeuw deden zich in de middeleeuwse samenleving grote veranderingen voor. Onder invloed van groeiende productiviteit in de landbouw, een...
Kaart van de waterlinie langs de IJssel, St. Menno van Coehoorn
De IJssellinie
Kort na de Tweede Wereldoorlog ontstond een verkoeling tussen de westelijke geallieerden en de Sovjet-Unie. De tegenstellingen tussen de vroegere bondgenoten escaleerden snel, met als...
Academie van Harderwijk getekend door A. Rademaker, 1745 © Stadsmuseum Harderwijk, PD
De Harderwijkse academie
De Universiteit Harderwijk, die in 1648 het levenslicht zag, kent een lange voorgeschiedenis. Al in 1580 wilde ook Gelderland net als de andere gewesten een...
De eerste leraren van de Theologische School te Kampen, 1854 © Gemeentearchief Kampen, PD
De Bible belt
In de Bataafs-Franse tijd (1795-1813) kwam een einde aan de bevoorrechte positie van de Hervormde Kerk. Binnen de denkbeelden van de Verlichting en de Franse...
Ontginnigswerkzaamheden in de ruilverkaveling Maas en Waal-west 1952, Gelders Archief
Ruilverkaveling
Al begin twintigste eeuw hadden moeilijke productieomstandigheden voor boeren de aanleiding gegeven voor een bijzondere vorm van landbouwvernieuwing: de ruilverkaveling. De ruilverkaveling Maas en Waal-West...
Sinds 1890 houdt de ANWB zich bezig met het plaatsen van wegwijzers
Noord en Zuid verbonden
Begin 1900 reden in de Gelderse Bommelerwaard vier 'automobielen' rond. Het merendeel van de inwoners verplaatste zich te voet, op de fiets, met paard en...
De broers Jonny, Leon en Helmut Levy uit Varsseveld vonden onderdak in de varkensschuur van het gezin Geurink in Lichtenvoorde © Aaltense Musea
Onderduiken in de Achterhoek
Voorjaar 1942 kondigden de Duitsers een algemene arbeidsplicht af. Iedere Nederlandse man tussen 18 en 35 kon nu verplicht worden in Duitsland te werken. De...
Groepsfoto familie Schober bij Schovenhorst © Koninklijke Bibliotheek, maker onbekend, alle rechten voorbehouden
Ontginningen
In 1848 kocht de Utrechtse advocaat mr. J.H. Schober tachtig hectare heide op de Veluwe, bij Putten. Daar wilde hij een land- en bosbouwbedrijf opbouwen....
Molukse barak in Ned. Openluchtmuseum Arnhem
Molukkers
Ruim twintig procent van de Molukkers die in de jaren vijftig naar Nederland kwamen, kreeg een onderkomen in Gelderland. Aan de tijdelijkheid van hun verblijf...
Een vrijheidsboom als symbool voor vrijheid en democratie, 1795. © Atlas van Stolk, PD
De Bataafs-Franse tijd
De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was sedert 1793 in oorlog met Frankrijk, waar in 1789 een revolutie was uitgebroken. Samen met Oostenrijkse en Engelse...
Kaart van Kaap de Goede Hoop, circa 1682 © Koninklijke Bibliotheek Den Haag, PD
Van Riebeeck en Van Renselaer
Hoewel overzeese handelsactiviteiten vooral werden aangestuurd vanuit de Hollandse en Zeeuwse steden die van nature een gunstige verbinding met de Noordzee hadden, kende Gelderland wel...
Affiche Waterland (noord-Holland)  helpt Arnhem, juli 1945. Beeldbank WO2 NIOD
Market Garden
Op 17 september 1944 begon Operatie Market Garden. Middels luchtlandingen en een grondoffensief wilden de geallieerden de Duitse verdedigingslinie omzeilen. Gelderland kreeg in deze beslissende...
Wapenboek Heraut van Gelre © PDM
Van graafschap tot hertogdom
Gelre behoorde tijdens een groot deel van de middeleeuwen tot één van de voornaamste vorstendommen in de Lage Landen. Voordat Holland vanaf de vijftiende eeuw...
Karolingische kapel in Nijmegen na restauratie in 1959, gebouwd ca. 1030 © Wikimedia, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, CC BY-SA 4.0
Karel de Grote
In de achtste eeuw maakte het latere Gelderland deel uit van het Frankische rijk van Karel de Grote (768-814). De verovering en bekering van Saksen...
Kinderprocessie in vluchtoord Nunspeet, juni 1917. Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe
Vluchtelingen op de hei
Tienduizenden Belgische vluchtelingen verbleven tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) in barakkenkampen op de Veluwse hei. De eerste vluchtelingen kwamen terecht in Oldebroek, in een leegstaand...
Emilia, prinses van Oranje, gravin van Nassau, circa 1593 © Paleis Het Loo, PD
Stadhouders van Gelre
Het graafschap Buren was de eerste bezitting in Gelderland van de Oranjes, verkregen door het huwelijk van Willem van Oranje met Anna van Egmond in...
Drukwerk van Jan Jansz. te Arnhem uit 1621 © Gelderland Bibliotheek, PD
Arnhem als drukkerscentrum
In 1599 werd Jan Jansz, ook wel Janssen genoemd, in Arnhem aangesteld als statendrukker. Hij was de grondlegger van een invloedrijk drukkersgeslacht dat ruim honderd...
Illustratie bij de maand april met het kasteel van Dourdan, 1411-1416 © Gebroeders van Limburg, Musee Conde Chantilly, PD
Bloei van de kunsten
Dragers van de cultuur waren in de middeleeuwen in de eerste plaats de hertog en zijn hof. Het hof was een belangrijke opdrachtgever van dure...
Aquarel van de afsluiting van de Zuiderzee © Stadsmuseum Harderwijk
Afsluiting Zuiderzee
Op 28 mei 1932 werd door de voltooiing van de Afsluitdijk de Zuiderzee afgesloten van het buitenwater en omgevormd tot het IJsselmeer. Dat betekende een...
Duits Noodgeld (1922) met afbeelding van de draak van Gelre. © Gelders Archief, PDM
De eerste graven
De eerste graaf die zich 'van Gelre' noemde was de in 1129 overleden graaf Gerard I, bijgenaamd 'de Lange'. Volgens een twaalfde eeuwse kroniek waren...
Katholieken als O.G.W.J. Hackfort tot ter Horst (1768 - 1824) konden na 1795 gemakkelijker ambten verwerven. © Stichting RKD, PD
De Gelderse adel
Adel speelt van oudsher een overheersende rol in Gelderland. Door het bezit van kastelen, huizen, landgoederen, heerlijkheden en door het uitoefenen van talrijke functies op...
Graven van het Apeldoorns kanaal, Veldhuizerspreng 1869 © PD
Het Apeldoorns kanaal
Het ingeslapen Nederland moest begin negentiende eeuw mee in de vaart der volkeren. Hiervoor waren kanalen nodig en koning Willem I zorgde dat die er...
Affische ANWB 1916 " Laat niet als dank...' Reclamearsenaal A'dam
Natuurbescherming en natuurbeleving
Rond de eeuwwisseling vond een groep wetenschappers, onderwijzers, jagers, grootgrondbezitters, kunstenaars, zakenmensen en adellijke heren elkaar in een gemeenschappelijk thema: natuurbehoud. De opkomst van de...
Koningin Juliana opent Kerncentrale Dodewaard. Collectie Gelders Archief
Kerncentrale Dodewaard
Nederland startte na de Tweede Wereldoorlog met onderzoek naar de ontwikkeling van kernenergie en zocht samenwerking met Noorwegen dat in 1950 werkte aan de...
Ludger wordt tot bisschop van Münster gewijd © Koninklijke Bibliotheek, CC-BY
Werenfried en Ludger
Al sinds het midden van de zevende eeuw lag de Betuwe binnen de invloedssfeer van de Franken, die tot het christendom waren bekeerd. Toen in...
De ondertekening van het vredesverdrag in 1678 te Nijmegen © Museum het Valkhof, PD
De Vrede van Nijmegen
Begin juni 1672 veroverden Franse legers onder leiding van Lodewijk XIV alle versterkingen aan de Rijn. De vestingen bleken slecht onderhouden, de magazijnen leeg. Intussen...
Rijksmonument in Wageningen Grafheuvel Geertjesweg. Bij Nol in t Bos © Bron Wikimedia, Basvb - Eigen werk, CC-BY-SA-2.5
Grafheuvels
Het landschap van Gelderland is voor een belangrijk deel gevormd tijdens de voorlaatste ijstijd, zo'n 150.000 jaar geleden. Landijs vanuit het noorden zorgde toen voor...
De Slag om Grolle wordt nagespeeld met re-enactmengroepen uit heel Europa. © Kweniston, Wikimedia, CC-BY 3.0
De Tachtigjarige oorlog
In 1581 verklaarden de noordelijke steden en gewesten zich onafhankelijk van Spanje. Samen vormden zij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, waar het protestantisme de...
Medaille uitgereitk door Koning Willem III na dijkdoorbraak bij Brakel in 1861, Stadskasteel Zaltbommel
Doorbraak in dijkverbetering
In het rivierengebied was de dreiging van het water altijd aanwezig. Om zich te beschermen legden de bewoners kaden en dijken aan. De zorg voor...
Handtekeningen die in 1579 de Unie van Utrecht bekrachtigen © Nationaal Archief Den Haag, PD
Protestanten en Katholieken
Al in de middeleeuwen waren in Gelderland hervormingsbewegingen actief zoals de Moderne Devotie die zich richtte op een sobere en meer persoonlijke geloofsbeleving. Mogelijk hierdoor...
Johannes Isacus Pontanus (1571-1639) was arts, wijsgeer en historicus © Stadsmuseum Harderwijk, PD
Kronieken en historiën
De beeldvorming over het eigen verleden werd al in de vijftiende eeuw bevorderd door de Nijmeegse geschiedschrijvers Willem van Berchen, bekend van de Gelderse Kroniek,...
Vaandel van de RK Steenfabriek Arbeidersbond Herwen en Aerdt, 1925. Liemers Museum
Steenfabrieken
In 1834 liet fabrikant J.R. Krepel een stoommachine installeren in zijn koperpletterij in Klarenbeek bij Voorst. Voorheen werd de pletmachine aangedreven door een watermolen. Hij...
Kasteel Middachten in De Steeg bij Dieren in 2011 © Friesburg, Wikimedia CC-BY-SA 3.0
Gelders Arcadië
In de zeventiende eeuw ondergingen middeleeuwse kastelen in de Veluwezoom die hun oorspronkelijke militaire functie verloren hadden ingrijpende verbouwingen. Het werden luxe buitenplaatsen. Stadhouders Willem...
Interieur St. Antonius van Paduakerk in Kranenburg, nu heiligenbeeldenmuseum
Katholieke herleving
Sinds 1795 konden de katholieken in vrijheid hun godsdienst belijden. De inhaalslag die zij, na eeuwen achterstelling, op vele gebieden moesten maken kwam slechts moeizaam...
Dankzij Frederik II van Pruisen kwam in 1771 een verdrag tot stand om de problemen rond het Pannerdensch kanaal op te lossen. © PD
Het Pannerdensch kanaal
De Rijn had in de zeventiende eeuw zijn splitsingspunt oostelijker dan nu, bij Schenkenschans, waar een belangrijk grensfort lag. De riviersplitsing lag zo ongelukkig dat...
Graftombe Karel van Gelre in de Eusebiuskerk Arnhem. Tekening uit 1825 © Gelders Archief, PD
Een nieuwe bouwstijl
De introductie van de renaissancestijl in de bouwkunst van de Nederlanden had te maken met Karel V. Hij was van mening dat hij als keizer...
Normaal spölt iedereen plat (Bron: Collectie Poparchief Achterhoek Liemers / Staring Instituut Doetinchem)
Normaal
Normaal was en is nog altijd veel meer dan een rockformatie. De band uit de Achterhoek, bestaande uit zanger/gitarist Ben Jolink, gitarist Ferdi Joly, bassist...

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
Team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

026-3521690
info@mijngelderland.nl

Inschrijven nieuwsbrief

 

mijnGelderland Sociale media

erfgoed gelderland

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl