Oorlog

De provincie Gelderland is uitzonderlijk rijk aan zichtbare en onzichtbare restanten van het militaire verleden: Romeinse legerkampen, middeleeuwse kastelen, historische vestingsteden, waterlinies, kazernes en militaire oefenterreinen op de Veluwe en slagvelden rondom Arnhem en Nijmegen.

Veel tastbare herinneringen zijn nog in situ aan te treffen, bijvoorbeeld in de oude vestingsteden Hattem, Elburg, Zutphen en Groenlo en in het landschap, zoals de 19e eeuwse forten rondom Nijmegen en de bunkers en waterwerken van de IJssellinie (20e eeuw).

De Gelderse militaire geschiedenis kent tevens vele kleurrijke personen, van wie in diverse Gelderse musea getuigenissen te vinden zijn: de Hertog van Gelre, Maarten van Rossem, Jan van Wassenaer, Jan van Schaffelaar, Menno van Coehoorn, Jan van Hoof en vele anderen.

Daarnaast wordt ons koloniaal militair verleden verbeeldt in Museum Bronbeek te Arnhem.

Gelderse archieven en collecties beschikken over een grote hoeveelheid beeld- en geluidsmateriaal en foto's, evenals persoonlijke getuigenissen in de vorm van dagboeken en ooggetuigenverslagen. Ook werden veel verhalen van burgers, bv. bewoners van Gelderland en onderduikers, opgetekend en gepubliceerd. In mijngelderland.nl kunt u bladeren door de Gelderse militaire geschiedenis.

03 Utrechtseweg 87
Utrechtseweg
Het beeld "de vrouw in oorlogstijd" op deze plaats herinnert aan de vrouwen die in de oorlogsjaren een belangrijke rol in het verzet hebben gespeeld....
Freedomtrail homepage stoeptegel
Freedom Trail Arnhem
Freedom Trail Arnhem is een digitale wandeling door de Gelderse hoofdstad langs 36 locaties die in de oorlogsjaren 1940-1945 een rol speelden.
1009 Noormannen plunderen Tiel
Noormannen plunderen Tiel
Rijkdom trekt rovers aan. Al vanaf 820 wordt West-Europa regelmatig overvallen door plunderaars. Het zijn krijgslieden uit Scandinavië, die Noormannen of Vikingen worden genoemd.
Arnhem, Musis Sacrum
Musis Sacrum
In de Tweede Wereldoorlog deed het pand Musis Sacrum dienst als Wehrmachtheim, een recreatiegebouw voor Duitse soldaten.
Vliegveld Deelen. Het Duitse officierenkamp Klein Heidekamp te Arnhem. De dienstwoning van de Kommodore, 1940-1944. © Gelders Archief
Aanleg en gebouwen van vliegbasis Deelen
In de Tweede Wereldoorlog werd het vliegveld Deelen, ten noorden van Arnhem, door de Duitse bezetter omgebouwd tot een indrukwekkend complex dat een groot gebied...
De IJsselkade voor de hoek met de Brugstraat, ca. 1885. In het hoekhuis aan de linkerzijde woonde later de familie Barto.
Het huis van de familie Barto
De Brugstraat en de IJsselkade liggen in het centrum van het getroffen gebied. Op de hoek van de Brugstraat en de IJsselkade woonde de familie...
Oefening op Artillerie Schietkamp Oldebroek: NIMH. Op de foto staat een 120 mm-mortier, geen houwitser.
Granaatscherf op camping
De ongeveer 700 kampeerders op vakantieoord Beltgraven bij 't Harde in de zomer van 1965 zullen het zich vermoedelijk allemaal nog...
Het inundatiekanaal bij Tiel
Het inundatiekanaal bij Tiel
In april 1870 werd het gemeentebestuur van Tiel benaderd met het plan om een inlaatsluis in Tiel te bouwen. De verhoogde stand van het Lingewater...
De muur met spreekgestoelte begrensde het terrein van NSB-leider Mussert in Lunteren. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA19344
Ede in de Tweede Wereldoorlog
Elk voorjaar rept zich een groep leerlingen van een Edese basisschool met borstels en poetsdoeken naar de hellingen van de Paasberg. Daar staat het Mausoleum:...
Arnhem, Hoek Prinsenhof Oranjewachtstraat
Hoek Prinsenhof - Oranjewachtstraat
Kolonel John Frost vestigde zijn stafkwartier in de woning die op de hoek van de Prinsenhof en Oranjewachtstraat. Daar treft u nu deze plaquette aan.
Aquarel, generaal Hackett, 1944. Collectie Historisch Museum Ede
Onderduikadres Generaal Hackett
In 1944 heeft Hackett het commando van 4de Britse parachutistenbrigade tijdens Operation Market Garden. Hij wordt op 18 september 1944 warm ontvangen als hij, met...
Groete uit t Kamp Milligen, Foto: Collectie CODA
Het oudste militaire terrein op de Veluwe
Anonieme briefschrijver pleit in 1862 voor afstoten van het toen nieuwe Kamp Nieuw-Milligen en het uitgespaarde geld aan te wenden voor...
Bevrijdingsfeest bij de Grote Kerk (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Herdenkingsmonument in het Van Reenenpark
Aan het eind van de oorlog kwam Nijkerk onder 'friendly fire' te liggen. Het Canadese leger beschoot Nijkerk om de daar nog aanwezige Duitsers te...
Notitie van de Nijkerkse kerkenraad over de situatie in Nijkerk in 1673. Vrij vertaald staat er: 'De nieuw gekozen ouderlingen en diakenen konden aanvankelijk niet voor de lidmaten verschijnen omdat iedereen in Nijkerk vanwege de oorlog gevlucht was, maar zijn uiteindelijk toch, na drie afkondigingen door de predikant (in de Grote Kerk) dat ze waren gekozen, als zodanig aangesteld (archief Gemeente Nijkerk).
Op de vlucht naar Noord-Holland
In het rampjaar 1672 werd Nederland aangevallen door maar liefst vier vijanden tegelijk: Frankrijk, Engeland, Münster en Keulen. Nijkerk had vooral veel last van de...
Kees Mulder, portret © Bron: De Tijd 4 mei 1955
De Rode Pimpernel
Kees Mulder is tijdens de oorlog als verzetsstrijder actief. Onder de schuilnaam de Rode Pimpernel helpt Kees tientallen mensen die moeten vluchten, waaronder tientallen joden....
Arnhem, Velperplein
Velperplein
De huizen Velperplein nr. 7, 8 en 9 vormden een bolwerk van ondergronds verzet.
Josephine Baker in 1950 (Bron: Wikimedia)
Josephine Baker treedt op!
In oktober 1944 trad hier in Café van Lin in Overasselt de wereldberoemde revuester Josephine Baker op. Drie avonden achtereen gaf zij, begeleid door een...
Arnhem, Eusebiuskerk
Eusebiuskerk
De Grote Kerk of Eusebiuskerk is tijdens en na de Slag om Arnhem grotendeels verwoest en na de Tweede Wereldoorlog geheel weer opgebouwd. De spits...
Nunspeet Fabiolalaan Foto: CODA, Christa Balk
Belgische straatnamen
Leopoldlaan, Fabiolalaan, Vlaanderenlaan en Boudewijnplantsoen: straatnamen in een woonwijk te Nunspeet. Op deze plaats bevond zich tijdens de Eerste Wereldoorlog een...
De bunker tijdens de openstelling vlak na de oorlog
Bunker Seyss Inquart
Van september 1944 tot mei 1945 was deze villa aan de Loolaan in Apeldoorn het hoofdkwartier van rijkscommissaris Arthur Seyss Inquart.
Kasteel Rosendael heeft in de oorlog veel schade geleden. © Geldersch Landschap & Kasteelen
Kasteel Rosendael in oorlogstijd
Kasteel Rosendael loopt in de Tweede Wereldoorlog veel schade op. Het kasteel wordt tot driemaal toe zwaar getroffen. De oorlog heeft een lange nasleep, zowel...
Eli van Spier bij de bevrijding mei 1945
Slagerij Abraham van Spier & Co.
Mei 1945. Eli van Spier viert de bevrijding, omringd door Culemborgers en Canadese militairen. Hij behoort tot de weinige joodse inwoners van de stad die...
De ravage na het bombardement
Garage Hardonk
Autoverkoper Hardonk uit Deventer opende rond 1930 een garagefiliaal in het grote hoekhuis aan de Stationsweg, tóen de verbindingsweg tussen het Stationsplein en de IJsselbrug....
Reconstructies trijdwagen, museum Het Valkhof
Een lokale krijgsheer
Nog ruim voordat de Romeinen hun eerste legerplaatsen inrichtten langs de Waal liepen hier al krijgers rond. Dat blijkt uit wapens die gevonden zijn in...
Canadese bevrijders rijden de Oosterstraat binnen (archief Stichting Oud Nijkerk)
Nijkerk bevrijd!
Aan het eind van de oorlog kwam Nijkerk onder 'friendly fire' te liggen. Het Canadese leger beschoot Nijkerk om de daar nog aanwezige Duitsers te...
Georg Frederik van Waldeck-Pyrmont en Culemborg, door J. de Baen, ca. 1692.
Het Rampjaar
Het gebouw in de Everwijnstraat genaamd  'De Nieuwe hof' is de residentie van de graven van Culemborg na het Rampjaar 1672. Het...
slacouvert. Foto: CODA, Christa Balk
Zilveren bestek
Bij de opening van het nieuwe Historisch Museum van het Garderegiment Grenadiers en Jagers in 2009 werd onder andere een cassette...
Beleg Huissen
Beleg en ontzet van Huissen
De Huissense gilden zijn in feite ontstaan om Huissen te verdedigen tegen vreemde aanvallers. In 1502 zijn de Huissense gilden daadwerkelijk in de slag geweest....
Kreijnckstraat 3 in de jaren 1950.
Schuilkelders
Schuilkelders waren er in soorten en maten. Je had openbare kelders, zoals die onder Broederenklooster en Rijkslandbouwwinterschool aan de Rozengracht. Maar ook bij particulieren kon...
Gelderse onafhankelijkheidsstrijd
Maar liefst vier keer werd Putten verwoest en verbrand door de Bourgondiërs.
Johan Willem Friso Kazerne Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Kazernecomplex in Ede
Ede was in voorbije jaren eigenlijk één groot kazerne-complex. De bouw van het oudste kazernecomplex in Ede is een direct uitvloeisel van de instelling van...
Luftwaffe officieren. Midden Von Döring, rechts daarnaast Von Scheve, uiterst rechts M. Riegel. Op of bij het Vliegveld Deelen te Arnhem, 1941-1944. © Gelders Archief
Het belang van Deelen
Het voormalige vliegveld Deelen bij Arnhem kent een bewogen geschiedenis; opgericht als basis voor vliegtuigen die in de Eerste Wereldoorlog onze grens moesten bewaken, werd...
Steen van Slot Hulkestein (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Het mysterie van het verzonken Slot
Aan het begin van de vijftiende eeuw liet hertog Arnold van Gelre op Nijkerks grondgebied slot Hulkestein bouwen (een 'hulk' is een groot zeilschip). Vanuit...
Ter gelegenheid van het tweejarige bestaan van het Nachtjagdgeschwader 1 werd onder meer een tekening gemaakt, voorstellende Falck op zijn Deelense 'Horst' © Gelders Archief
Wolfgang Falck
Na de Duitse invasie van Nederland werd vliegveld Deelen snel in bezit genomen door de Duitse Luftwaffe. Vanuit Düsseldorf vertrok begin juli 1940 commandant Wolfgang...
Brand op Goeden Vrijdag
Stadsbranden
Doetinchem heeft twee grote stadsbranden gehad die op Goede Vrijdag uitgebroken zijn.
Dienstplicht met een staartje
Het persoonlijk verslag van AATer Cor van Boven. "Ruim 50 jaar geleden (lichting 59-2) was ik AATer gelegerd op...
Arnhemmers op de vlucht, de Klingelbeekseweg te Arnhem © Collectie Vroemen, Gelders Archief
Collectie Vroemen
Jarenlang verzamelde Paul Vroemen, afkomstig uit de Gelderse hoofdstad, documentatiemateriaal over de operatie Market Garden in het algemeen, en de Slag om Arnhem in het...
De Tweede Wereldoorlog
De Tweede Wereldoorlog
Aan de Plantage staat onopvallend een standbeeld dat een belangrijke periode uit de Harderwijker geschiedenis vertegenwoordigt. Het is een verzetsmonument dat met name op de...
De zomp
Joden in Ruurlo
Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog kende Ruurlo vijf joodse burgers. Daaronder de manufacturier Salomon (Lo) Wijler en zijn vrouw Reina Johanna Kropveld, in...
Arnhem, Roermondsplein
Roermondsplein
Niet alleen de vaste Rijnbrug, maar ook de schipbrug die nabij het Roermondsplein lag, was een belangrijk Brits doel.
De geallieerden roeien de Waal over
Geallieerde oversteek van de Waal
Het verzet van de Duitsers op en rond de bruggen van Nijmegen was hevig. Op 20 september 1944 besloot de geallieerde legerleiding om de verkeersbrug...
Strijd tussen Gelre en Kleef
Het is 1502. Bijna alle Over-Betuwse dorpen horen bij het hertogdom Gelre, een zelfstandig staatje. Maar Huissen en Hulhuizen horen bij het buurland, het hertogdom...
Bommenregen in Lienden tijdens inundatie Betuwe
Plan Ooievaar in de Betuwe
Nadat het Betuwefront zich had gevormd na operatie Market Garden, vreesden de Duitsers dat de geallieerden zouden doorstoten naar het IJsselmeer om hen in Holland...
Gedenksteen op het voormalig gemeentehuis van Beusichem
Op de vlucht voor de bommen
Nadat de Duitsers op 10 mei 1940 Nederland zijn binnengevallen, wordt ook bij Culemborg gevochten. De stad grenst aan de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Ter verdediging...
Schilderij van het bombardement op de Nemaho
Eerste bombardement op 19 maart 1945
Op 19, 21 en 23 maart 1945 bombardeerden geallieerde vliegtuigen het historische centrum van de stad. De Nemaho was het doelwit van het eerste bombardement....
De Kerkallee vlak na de oorlog. De bomen zijn hier nog jong, omdat zij in de plaats zijn gekomen van de bomen die door de Duitsers waren omgezaagd met daartussen de booby-traps.
De bevrijding van Velp
Dit is het ooggetuigenverslag van Cor van Rietschoten. Hij zag zijn ouderlijk huis verbranden bij de bevrijding van Velp in 1945. Op 17 april 2017...
Arnhem, Jan Dommeringpad
Jan Dommeringpad
Dit pad werd genoemd naar de Arnhemmer Jan Dommering. Hij werd bekend als biljarter die vele internationale toernooien won in de jaren '20 en '30...
Arnhem, Walburgplein
Walburgisplein
De Walburgkerk is zwaar beschadigd tijdens de Slag om Arnhem.
Al in 1984 werd in Rees een monument opgericht ter herdenking van zowel de weggevoerde Joden als de dwangarbeiders in het kamp.
De dwangarbeiders van kamp Rees
In het zuiden van de Gelderse Achterhoek ligt het dorp Megchelen, aan drie kanten omgeven door Duits grondgebied. In de late avond van december 1944...
Oosterbeek boominscriptie. Foto: Christa Balk, CODA
Inscripties in bomen
Op 18 september 1944 dropten 121 vliegtuigen op een paar honderd meter hoogte ruim 1.900 parachutisten van voornamelijk de 4e Para Brigade op droppingszone Y,...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl