Oorlog

De provincie Gelderland is uitzonderlijk rijk aan zichtbare en onzichtbare restanten van het militaire verleden: Romeinse legerkampen, middeleeuwse kastelen, historische vestingsteden, waterlinies, kazernes en militaire oefenterreinen op de Veluwe en slagvelden rondom Arnhem en Nijmegen.

Er zijn nog veel tastbare herinneringen zoals de oude vestingsteden Hattem, Elburg, Zutphen en Groenlo en in het landschap, zoals de 19e-eeuwse forten rondom Nijmegen en de bunkers en waterwerken van de IJssellinie (20e eeuw). De Gelderse militaire geschiedenis kent tevens vele kleurrijke personen, bijvoorbeeld de Hertog van Gelre en Maarten van Rossem.

Gelderse archieven en musea beschikken over een grote hoeveelheid beeld- en geluidsmateriaal en foto's, evenals persoonlijke getuigenissen in de vorm van dagboeken en ooggetuigenverslagen. Ook werden veel verhalen van burgers opgetekend en gepubliceerd. Op mijnGelderland kunt u bladeren door de Gelderse militaire geschiedenis.

 

Reconstructies trijdwagen, museum Het Valkhof
Een lokale krijgsheer
Nog ruim voordat de Romeinen hun eerste legerplaatsen inrichtten langs de Waal liepen hier al krijgers rond. Dat blijkt uit wapens die gevonden zijn in...
Graaf Floris I van Pallandt (1537-1598) met geuzentekenen, gravure door J. Buys, ca. 1750-1780.
Floris I van Pallandt
Op 14 september 1566 is de huidige Hervormde Barbarakerk in Culemborg het toneel van een opmerkelijk schouwspel. De Culemborgse graaf Floris...
Arnhem, Nijmeegseweg
Nijmeegseweg
Een Knokploeg van het verzet voerde op 11 juni 1944 een geslaagde actie uit, waarbij ruim 50 mensen werden bevrijd uit het Huis van Bewaring.
'Kaart van Lochem en omstreken' 1920-1940 (uitgegeven door het Verfraaiingsgezelschap Lochem) © Gelders Archief (0509 kaartenverzameling 1140)
Engelse wapendropping voor het Achterhoeks verzet
Op 11 november 1944 vond in het Grote Veld, een op sommige plaatsen slechts dun begroeid bos- en heidegebied, tussen Lochem en Vorden een ‘wapendropping’...
Bombardementen rukten het hart uit Doetinchem
Drie bombardementen in maart 1945
Wellicht de grootste klap uit de geschiedenis kreeg de stad Doetinchem aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. De binnenstad van Doetinchem was gedurende vrijwel...
Arnhem, Steenstraat 7
Steenstraat 7
Het Airborne gedenkraam in de Sint Martinuskerk toont een brandende Gelderse hoofdstad.
Familiewapen van de familie Van der Capellen © Arch CC0, Wikimedia
Huis de Boedelhof in Eefde
De Boedelhof wordt gesticht in de tweede helft van de veertiende eeuw. In de tachtigjarige oorlog verwoesten de Spaanse troepen de Boedelhof. Tijdens de belegering...
Militair tehuis 't Harde © Frank Oosterboer
Militaire tehuizen bij de luitenant-kolonel Tonnetkazerne
Stilzwijgend staan de drie voormalige militaire tehuizen aan de Graaf Reinoldweg in 't Harde. Aan de overkant van de Eperweg ligt de reden van hun...
De eerste steen van De Schaffelaar. Collectie Gemeentearchief Barneveld
De Schaffelaar
De Schaffelaar is een bijzonder buitenhuis uit het midden van de negentiende eeuw. De Schaffelaar werd ontworpen door de architect Van Veggel in de zogenoemde...
Het Diaconessenhuis in Arnhem in 1945. Hier was voor de slag het Duitse Kriegslazarett gevestigd. Bron: Gelders Archief © Fotograaf: dr. B.C. Charbon
Gewond in de strijd
Naast het grote aantal gesneuvelden vielen er ook veel gewonden in de verwoede strijd rond Arnhem en Oosterbeek. In de regel werden de gewonde militairen...
Brief Joost van Heeckeren 1590 blad 2
Roderlo verlaten in tachtigjarige oorlog
Het is de winter van 1590, middenin de Tachtigjarige Oorlog. In een brief vraagt Joost van Heeckeren, heer van Kasteel Ruurlo, aan de Landdrost...
Henri Gerard Winkelman (1876-1952)
Henri Gerard Winkelman
Henri Gerard Winkelman (1876-1952) werd geboren in Maastricht. Hij doorliep na de HBS de Koninklijke Militaire Academie te Breda en later de Hogere Krijgsschool te...
Kreijnckstraat 3 in de jaren 1950.
Schuilkelders
Schuilkelders waren er in soorten en maten. Je had openbare kelders, zoals die onder Broederenklooster en Rijkslandbouwwinterschool aan de Rozengracht. Maar ook bij particulieren kon...
Verwoestingen na het bombardement van 14 oktober 1944
De Verloren Stad
Het deel van de stad rondom de voormalige locatie van Stedelijk Museum Zutphen aan de Rozengracht is drastisch veranderd door het bombardement dat Zutphen trof...
Prinses Margriet Kazerne Wezep, Foto: Cor J. Pieters
De Tien van Wezep
'Kijk je niet of interesseert het je niet?' vroeg de sergeant die instructie over granaten moest geven aan dienstplichtige Kees van...
Silhouet van Nadine Rosen (Tentoonstelling Grensgevallen, Markt 12 Museum, Aalten.) Er is geen beeld van Nadine Rosen bewaard gebleven.
Op de vlucht uit Duitsland
Op 17 maart 1939 doet Nadine Rosen, een gevluchte Joodse journaliste uit Berlijn, aangifte bij de Officier van Justitie in Zutphen van diefstal van vier...
Beleg Huissen
Beleg en ontzet van Huissen
De Huissense gilden zijn in feite ontstaan om Huissen te verdedigen tegen vreemde aanvallers. In 1502 zijn de Huissense gilden daadwerkelijk in de slag geweest....
Landing van Amerikaanse parachutisten ter hoogte van de Wylerbaan, de Kamp en de Derdebaan. Collectie G.G.Driessen.
Parachutisten
Zondagmorgen 17 september. Het is zonnig en warm. De hoogmis in de kerk zit stampvol. Het mannenkoor zingt. Ineens klinken ontploffingen. Alles trilt en rinkelt....
1672 dwangleveranties aan Fransen
Het rampjaar
In 1672 raakt de Republiek der Zeven Vereenigde Nederlanden in oorlog met Frankrijk, Engeland, Munster en Keulen. Juni dat jaar trekken Franse troepen over de...
Publicatie uit 1941: Uitgaansverbod na 21.00 uur
De Tweede Wereldoorlog
10 mei 1940 worden de inwoners van Tiel 's morgens vroeg opgeschrikt door vliegtuigen die naar het westen vliegen. De tweede wereldoorlog is een feit.
22a Bronbeek Bibliotheek Arnhem
Haagje van het Oosten, 19e eeuw
Op een stralende zonnige dag ligt een klein stukje Indonesië in Arnhem. De witte gebouwen van Bronbeek steken scherp af tegen de groene graspartijen en...
Arnhem, beeld met toren Kerkplein
Kerkplein
Op het Kerkplein in Arnhem staat het beeld Mens tegen macht. Dit beeld van Gijs Jacobs van den Hof, symboliseert het oorlogsleed.
1831 generaal Bajonet
Generaal Bajonet
Generaal baron David Henry Chassé met de bijnaam 'Generaal Bajonet' wordt in 1765 in Tiel geboren op het Kalverbos nummer 4.
De Landstraat in Aalten
Het verzet in Aalten
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er ook in Aalten sprake van verzet tegen de Duitse bezetter. Niet alleen werden er onderduikers opgevangen, ook verschillende acties...
Wezep muziektent. Foto: CODA, Christa Balk
Een Rotterdamse muziektent in Wezep
De bijna romantisch aandoende Prinses Margrietkazerne met zijn trapgevels en torenspits is een van de twee in opdracht van de Duitse bezetter nieuw gebouwde kazernes...
De Frisokazerne in Ede. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA30901
Garnizoensstad Ede
Op grote terreinen in Ede hebben meer dan honderd jaar militairen gewoond en gewerkt. De kazernes lagen aan de rand van Ede, daar waar de...
Vluchtelingen in het Nederlandse-Duitse grensgebied (Bron: Spannendegeschiedenis.nl, Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945)
De evacuatie van Millingen aan de Rijn
De Millingse bevolking kan het zich niet voorstellen dat zij misschien ook moet evacueren. De dorpelingen zijn er dan ook totaal niet op voorbereid als...
Willem van Oranje, Hendrick Goltzius, 1581 © Rijksmuseum
Buren in de Tachtigjarige Oorlog
Al aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) is Buren betrokken bij het verzet tegen de katholieke Spaanse overheersers. Het door de Spanjaarden bezette...
1009 Noormannen plunderen Tiel
Noormannen plunderen Tiel
Rijkdom trekt rovers aan. Al vanaf 820 wordt West-Europa regelmatig overvallen door plunderaars. Het zijn krijgslieden uit Scandinavië, die Noormannen of Vikingen worden genoemd.
Asperen
Asperen op zijn kop
De invasie van de soldaten in 1939 het Asperense dorpsleven volledig op zijn kop. De anders zo rustige gemeenschap van ongeveer 1500 zielen werd aangevuld...
Buurtspraak
Buurtspraak over een militair terrein
In 1900 verkochten de erven van buurt Ede-Veldhuizen hun heidevelden aan het Ministerie van Oorlog om er een garnizoen te kunnen vestigen. Bij de verkoop...
Een Afro-Amerikaanse soldaat
Afro-Amerikaanse soldaten in Wijchen
Afro-Amerikaanse soldaten werden in de Tweede Wereldoorlog doorgaans ingezet als genisten of chauffeurs. Blank Amerika was van mening dat Afro-Amerikanen niet konden vechten.
Noodziekenhuis in de openbare school aan de Gasthuisstraat. verschillende evacués kwamen uit een psychiatrisch ziekenhuis in Wolfheze. Voor hen en andere patiënten werden noodziekenhuizen ingericht (in de Gruno aan de Wallerstraat, in het Oude Mannen- en Vrouwenhuis aan het Vetkamp en in de openbare school aan de Gasthuisstraat).
De hongerwinter
Tijdens de laatste acht maanden van de oorlog, van oktober 1944 t/m mei 1945, werd het in Nijkerk erg druk. Begin oktober kwamen er zo'n...
Opstand Harskamp, Foto: NIMH
Gelderse soldatenopstand in 1918
'Men loopt daags in smerig werkplunje en wordt opgejaagd door hondsche sabelsleepers. Is het niet begrijpelijk, dat de soldaten zichzelven vergeleken met ballingen? Deze buiten...
Het unieke 'Standaardstation tweede klasse' van Zutphen
Het Station
Wie vroeger met de trein over de IJsselburg Zutphen binnenkwam en uitstapte op het oude station, kreeg een gevoel van grandeur. Vanuit het hoog gelegen...
Teun Christoffels
Een militair complex gekraakt
Kraker-bewoner Teun Christoffels van voormalig militair terrein de Galgenberg, 1989-2011 vertelt over zijn tijd op de Galgenberg bij Arnhem. ...
Op de voormalige grootste parkeerplaats staan nu dennenbomen. © jeoudekazernenu.nl
Generaal Winkelmankazerne
De Winkelmankazerne is gebouwd naar een standaardontwerp uit 1951 van het Centraal Bouwbureau der Genie waarbij luitenant-kolonel J.H. Hoogendoorn voor het ontwerp een belangrijke rol...
Nazi-kopstukken SS Führer Himmler en NSB-leider Anton Mussert bezoeken de opleidingsschool voor SS op het landgoed Avegoor
Rheden in de Tweede Wereldoorlog
Al tijdens de eerste dagen van de Duitse aanval op Nederland, op 10 mei 1940, werd Rheden bezet. Voor het zover was had de bevolking...
Presentatie van het boek Ede 1940-1945 in de trouwzaal van het gemeentehuis te Ede. V.l.n.r.: wethouder J.J. Modder, Gert Plekkringa, Vincent Lagerweij, Henk Bakkenes en burgemeester W. Blanken.
Het oorlogsarchief van Ede
In 1990 verscheen Ede 1940-1945 van Vincent Lagerwij en Gert Plekkringa. Voordat het boek verscheen, werd in de jaren tachtig een collectie samengesteld: Collectie Ede...
De Franse bezetting
De Franse bezetting
Het jaar 1672 staat in de Nederlandse geschiedenis bekend als het Rampjaar. Frankrijk, Engeland en de bisschoppen van Münster en Keulen vielen de Republiek der...
Hendrik kazerne
Militairen in Nijmegen
Aan het begin van de negentiende eeuw bouwde Nijmegen een aantal moderne kazernes aan de rand van de stad. In die periode nam het aantal...
Kinderen Glimmerveen. © Uit B. Glimmerveen en anderen, Dat bolletje brood uit de Bakkerstraat, Wageningen 1995
Schuilen in de kelder
Op 17 september 1944 starten de geallieerden met de bevrijdingsactie Operatie Market Garden. Door deze gevechten wordt Wageningen frontgebied. Het is gevaarlijk in huis en...
arsenaal
Arsenaal
De vesting Loevestein kampte altijd met ruimtegebrek; er was nooit genoeg plaats voor alle soldaten, wapens en munitie. In de 18e...
Hooiplukker
De hooiplukker, de Tachtigjarige Oorlog in Lochem
Na de stadsrechtverlening aan Lochem in 1233 is ongetwijfeld snel begonnen met het beveiligen van de stad. Lochem groeit uit tot een vesting. In de...
Joods monument aan de Boliestraat
Doetinchemse joden in de Tweede Wereldoorlog
In Doetinchem is voor de Tweede Wereldoorlog sprake van een bloeiende joodse gemeenschap. Vooral in de Boliestraat vond men joodse middenstanders.
Arnhem, Musis Sacrum
Musis Sacrum
In de Tweede Wereldoorlog deed het pand Musis Sacrum dienst als Wehrmachtheim, een recreatiegebouw voor Duitse soldaten.
De haven van Wageningen 1940 © Collectie Historische Vereniging Oud-Wageningen
Bevel van de burgemeester
Op vrijdagochtend 10 mei 1940 worden veel Nederlanders wakker van het gebrom van vliegtuigen, ontploffende bommen en het geratel van tanks. Duitse soldaten zijn de...
'Embrica' Gezicht van de overzijde van de Rijn op Emmerik, 1575, ingekleurde ets van G. Braun en F. Hogenberg © Gelders Archief 1551-634
De Gelderse stad Emmerik
Vanaf 1233 is Emmerik een Gelderse stad. Emmerik krijgt verschillende privileges van Gelderse graven. Hierdoor wordt het qua aanleg en vormgeving een typisch Gelderse stad....
Aquarel, generaal Hackett, 1944. Collectie Historisch Museum Ede
Onderduikadres Generaal Hackett
In 1944 heeft Hackett het commando van 4de Britse parachutistenbrigade tijdens Operation Market Garden. Hij wordt op 18 september 1944 warm ontvangen als hij, met...
Elst de sleutel tot succes
Elst, de sleutel tot succes
In september 1944 stuiten de geallieerden tijdens hun opmars naar Arnhem bij Elst op zware Duitse tegenstand. Het gebied tussen de rivieren is moeilijk toegankelijk...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl