Landschap

Het samenspel van landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische factoren geven het Gelderse landschap een bijzondere belevingswaarde. De vele landgoederen met kastelen, historische huizen, ruïnes, karakteristieke boerderijen, landbouwgronden, boomgaarden, houtwallen, lanen, bossen en heidevelden bepalen het beeld in het buitengebied.

Gelderland is dan ook, nationaal gezien, van oudsher de provincie met de meeste landschapselementen. De bodem van Gelderland, zoals zichtbaar in de kalksteengroeven bij Winterswijk, herbergt schatten van een verder verleden. Pootafdrukken en skeletresten vertellen over primitieve landdieren, sauriërs, die eens dit landschap bewoonden.

IJstijden en rivierenDe Waal als natuurlijke en beteugelde rivier - Ontstaan rivier, bodem en landschap 1

De voorlopers van de Rijn, de Waal en de Maas vormden het Nederlandse landschap. Al miljoenen jaren lang brengen deze rivieren grind, zandkorrels en kleideeltjes vanuit de Alpen en de Franse, Duitse e…

Meest recente verhalen

Hoog water in de Waal
Dreiging watersnoodramp
In januari 1995 steeg het waterpeil in de Waal tot angstaanjagende hoogte. Iedereen was bang dat de dijken zouden breken en dat de Ooypolder en...
Bommenlijntje bij station Wolfheze. Foto: CODA, Christa Balk
Bommenlijntje
In het zuidwesten van het Nationale Park De Hoge Veluwe ligt een grote voormalige akker. Door dat langwerpige vlakke terrein loopt een gebogen dijklichaam. Op...
Joodse begraafplaats toegangspoort
Joodse begraafplaats
In Elburg woonden Asjkenazische joden. Zij kwamen oorspronkelijk uit Duitsland of de Oost-Europese landen. In de regel zijn hun grafzerken slechts eenvoudige grijze stenen, die...
Scharenburg, belangrijke zijtwende of dwarsdijk in Puiflijk
De Scharenburg, een strijdige dijk
Als je last van water hebt, zorg dan dat je het kwijt raakt. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, want de...
/beeld/specials/druten/037b.jpg
Boerderij De Oude Dries
De kapitale boerderij De Oude Dries is gedateerd op een van de staafankers van het woonhuis, maar is van oorsprong ouder dan 1837. Het...
Knotpopulier zakt steeds verder weg.
Bomen knotten voor gebruik van het hout
Boeren hadden in het verleden hout nodig voor allerlei gebruik. Al voor het begin van onze jaartelling werden knotbomen veel gebruikt. Knotbomen ontstaan doordat op...
Brakel (Bron: Wikimedia)
De dreiging van het water
In het rivierengebied was de dreiging van het water altijd aanwezig. Om zich te beschermen legden de bewoners kaden en dijken...
Kasteel Buren, Jan Abrahamsz Beerstraten, ca. 1650. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Kasteel Buren
Wie de oppervlakte van het vroegere kasteelterrein, Het Plantsoen, vergelijkt met het stadje zelf, kan concluderen dat hier een groot en machtig kasteel heeft gestaan...
Molen De Haag in 2007. Bron: wikimedia
Korenmolen De Haag
Deze oude standerdmolen is gebouwd in 1704. Van de eigenaren is vooral de familie Van de Pol bekend die van 1825 tot...
Schoolmeestershuis in Puiflijk. © Hans Barten
Schoolmeestershuis
Dit schoolmeestershuis heeft interessante bewoners gekend. Het huis, een verbouwde boerderij, werd in 1928 bewoond door meester Van de Geijn, hoofd van de nabijgelegen openbare...
Een kamer op Rosendael waarin de gasten werden vermaakt en feestelijk werden ontvangen. © Geldersch Landschap & Kasteelen
Vermaak op Rosendael
Kasteel Rosendael is in de middeleeuwen in de eerste plaats een bestuurscentrum. Maar al vroeg vinden er ook feestelijke ontvangsten plaats, vaak in het bijzijn...
Een voorbeeld van een schilderij in de stijl van de Haagse School. © Geldersch Landschap & Kasteelen
Haagse schilders op Rosendael
Na de restauratie van kasteel Rosendael in de jaren tachtig van de twintigste eeuw worden de vertrekken opnieuw ingericht en aangekleed. Naast de vele familieportretten...
Het Ambtshuis. Foto Hans Barten
Ambtshuis
In 1758 werden de rechtbanken van Wamel en Bergharen samengevoegd tot één rechtbank in Druten. Hiervoor moest een pand gekocht worden. Juffrouw Anna Maria van...
Keermuren © Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe
De keermuren van het Grote Museum
Helene Kröller-Müller wilde op de Veluwe een museum bouwen om haar kunstcollectie tentoon te stellen. Zij vindt de zuidzijde van de Franse Berg daarvoor de...
Kerkweg 25, Spankeren. Nu boerderij Het Loo. Voorheen Het Kleine Loo. Tussen 23 en 25 lag mogelijk De Hof toe Loo. © Marianne Poorthuis, 2016 CC-by
Pingoruïne bij Het Loo, een open plek in het bos
In 2006 is bij archeologisch onderzoek in Spankeren aan de Kerkweg, recht tegenover de Beukenlaan, eeuwenoud bouwpuin aangetroffen. Het is mogelijk de plek waar meer...
Raatakkers
Raatakkers
Op het grondgebied van Ermelo liggen in het Speulder- en Sprielderbosch zogenaamde 'celtic fields' of raatakkertjes.
Voorgevel dijkboerderij. © Hans Barten
Dijkboerderij
Dit voormalige boerderijtje in de voet van de binnenzijde van de Waalbandijk is volgens de jaartalankers gebouwd in 1740. De voorgevel is van oudsher wit...
Uitsnede kaart - Het goed Overhagen met de daaromheen liggende percelen, kaart door Nicolaes van Geelkercken, 1651-1653. Bron: Gelders Archief, Arnhem
Verdwenen kasteel Overhagen
Een omgracht kasteelterrein dat de vorm van een vierpas heeft: dat is alles wat rest van kasteel Overhagen. In...
Kaart uit de Hottinger Atlas, 1783. Deze kaart laat de formele aanleg zien die in de in de zeventiende en het grootste deel van de achttiende eeuw rond kasteel Biljoen lag.
Imposante oprijlaan
Imposante, oude Amerikaanse eiken omzomen de Laan van Biljoen. Deze 375 meter lange laan vormt de oprijlaan naar het kasteel. De eiken, die in...
Het theehuisje van de familie Van Delen. Foto Hans Barten
Theekoepeltje
Het bouwwerk is ontstaan als theehuisje voor de adellijke familie Van Delen. De familie woonde op het (thans verdwenen) kasteel ten westen van het oude...
Het landschap van de oeverwal: het gehucht Heesselt, gezien vanaf de Waalbandijk. De lichte, zandige, kleigrond is ideaal voor tuinbouw, akkerbouw en fruitteelt. © Foto Overland, CHW Gelderland-521, 2003
Boerderijen, kerken en dorpen vanaf de middeleeuwen
Het huidige Waallandschap, hangt samen met de landbouw die zich vanaf de middeleeuwen op de oeverwallen en komgronden ontwikkelde. Ook de dorpen hebben hun oorsprong...
De Stinkmolen, geschilderd door Gradus ten Pas in 1896
De Stinkmolen
In 1610 kregen Johan Bongart en Dirck Warners van de marke Noord-Apeldoorn grond in erfpacht om er een 'Seems, ofte hennep...
Interieur Ned_Herv_kerk Elburg_bron Streekarchivariaat NW Veluwe
De Sint Nicolaaskerk
De Sint Nicolaaskerk is vernoemd naar de heilige Sint Nicolaas, de beschermer van vissers en andere zeevarenden. Het nu voornamelijk protestante...
Het is duidelijk te zien dat de schuur hoger ligt. © RCE
Terp bij de Wijnakker
In de late Middeleeuwen (circa 1000-1500 na Christus) werden boerderijen in de kommen op hoge terpen of pollen gebouwd. Een terp is een opgeworpen verhoging...
Kaart door Jacob van Deventer, 1560. Hierop zijn onder meer Tiel, Zandwijk, de Linge en Westroijen te zien.
De Linge wordt afgedamd
De rivieren konden tot 1100 elk jaar grote delen van de Betuwe onder water zetten. Tegen die tijd begint de bouw van dijken.
Steenfabriek De Panoven in Zevenaar
Vastgebakken in het Gelderse landschap
Bakstenen en Gelderland. Deze twee zaken zijn met elkaar verbonden door de grote rivieren die door de provincie stromen. Beide rivieren leveren de grondstof voor...
Het Apeldoorns Kanaal bij Laag-Soeren
Het Apeldoorns Kanaal
Het huidige Apeldoorns kanaal is in twee gedeelten tot stand gekomen. Het 32 km lange noordelijke deel van Apeldoorn naar Hattem werd aangelegd in de...
Schovenhorst heide
Bosbouw
De gemeente Putten verwerft in 1843 zo'n 1325 hectare domeingronden om die weer door te verkopen of in erfpacht uit te geven aan particuliere ontginners.
De Hoop
Nieuwe woonwijken voor Doetinchem
Na de bombardementen van maart 1945, waarbij ook veel woonhuizen vernield waren, plaatste de gemeente Doetinchem een aantal noodwoningen. Deze verschenen aan de Vondelstraat, nu...
Fragment van het onvoltooide kanaal De Nieuwe Rijn, te zien aan de Fliersteeg in Nijkerk (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
De Nieuwe Rijn, een onvoltooid kanaal
De Nieuwe Rijn is een kanaal, dat hertog Karel van Gelre aan het begin van de zestiende eeuw wilde laten aanleggen, met de bedoeling om...
De Rooms-Katholieke pastorie. © Hans Barten
Rooms-Katholieke pastorie
Net als de aangrenzende Ewalden kerk is de pastorie ook van de hand van Pierre Cuypers. De pastorie bevindt zich aan de zuidzijde van de...
Kaart van het Gemein Heytvelt 1652, 1653 gebr van Geelkercken. Bron: Collectie Oudheidkundige Kring Rheden Rozendaal
Het Kleigat bij Hotel Beekhuizen
Op de kaart van Nicolaas van Geelkercken, die hij maakte voor het St. Catharina Gasthuis te Arnhem staan de bezittingen nauwkeurig ingetekend en de toelichting...
Het station in Nijkerk eind 19e eeuw (archief Stichting Oud Nijkerk)
De stoomtrein komt door Nijkerk
In de negentiende eeuw was het maken van een reis naar een andere plaats een hele onderneming, die veel tijd en geld kostte. Diligences reden...
De boerderij met nieuw dak © Hans Barten
Boerderij
Dit monument was tot voor kort een gaaf voorbeeld van een dwarsdeelboerderij uit de late negentiende eeuw. Boerderijen met dwarsdelen hebben de veestal over...
Het Steenen Kruis langs de route © Hans Barten
Het Steenen Kruis
Aan de rivierzijde van de Waalbandijk, aan het einde van de Klapstraat, staat sinds de middeleeuwen in de berm van de dijk het Steenen Kruis....
Watersnood kolk van Soest
De vergeten watersnood van 1827
Op 3 maart 1827 voltrok zich wat wel de vergeten watersnoodramp van de Betuwe wordt genoemd. Het wordt 'vergeten' genoemd omdat...
Huis Voorstonden
Havezate Voorstonden
Al in de tiende eeuw was er op de plek van havezate Voorstonden een kloosterkapel te vinden. Pas rond 1600 kwam het gebied echter pas...
De middeleeuwse toren van Puiflijk. Fotografie Hans Barten
Oude Toren Puiflijk
De toren is opgetrokken in rode baksteen en aan de buitenkant bekleed met tufsteen en een enkele natuursteen. Zij heeft een vrijwel vierkante plattegrond met...
Landgoed Schovenhorst
Landgoed Schovenhorst
Schovenhorst is beroemd om zijn bomentuinen. Deze zijn in de negentiende en twintigste eeuw ontstaan uit kwekerij en bosbouwexperimenten met naaldbomen. Het landgoed omvat vijf...
Ansichtkaart van De Plantage rond 1900
'Lieve laanen, donkre dreeven'
Het schaduwrijke park De Plantage, de lange lanen, de groene weiden en de winderige dijk. Op zondag en in de vakantie geniet menige wandelaar van...
Schematische indeling historisch erf voor en achter. © Gemeente Beuningen
Historisch boerenerf
Boerenerven zijn zo oud als de oudste boerderijen in Nederland. Vanaf welk tijdstip boerderijen voorkomen is afhankelijk van het ontginningstijdstip van een gebied. Van de...
De on-Maas en Waalse klokgevel © Hans Barten
Boerenhuis
De fraaie Hogestraat van vroeger heeft de laatste veertig jaar wel wat te verduren gehad. Eerst verdwenen de monumentale leilindes in de gehele straat en...
Zijaanzicht met schuren. © Hans Barten
Boerderij
De boerderij is van oorsprong uit de achttiende eeuw en heeft een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis (T-huis). Het is drastisch verbouwd in 1915....
Het krukhuis. © Hans Barten
Krukhuis
Van deze hoger dan de weg gelegen krukhuisboerderij met middenlangsdeel is het voorhuis naar rechts uitgebouwd. Waarschijnlijk dateert de kern van de boerderij uit de...
Een stoel gemaakt van jachttrofeeën. © Geldersch Landschap & Kasteelen
Jacht op Rosendael
Vanaf de middeleeuwen jagen edellieden op de beboste hellingen rondom kasteel Rosendael. Het gebied is rijk aan vele soorten wild. De jacht wordt door edele...
Het witte Loo vanuit het park gezien door Andreas Schelfhout 1787 1870 Collectie Paleis Het Loo. Bron CollectieGelderland.nl
Paleis Het Loo
In 1684 kocht stadhouder Willem III Het Oude Loo en de grond daaromheen voor de aanleg van een nieuw jachtslot. Dit terrein lag buiten het...
Laantje tussen Prins Willemsberg en Carolinaberg © Lian van der Zon
De weg van de koning
Koning-Stadhouder Willem III (1650-1702) was een kleine man met een kromme neus. Gedurende zijn leven had hij een zwakke gezondheid. Hij leed aan astma, had...
Zicht op de stad Wageningen met links het kasteel. Tekening uit 1730 © Het Gelders Archief PDM
Kasteel Wageningen
Op de Veluwezoom langs de Rijn en grenzend aan Het Sticht van de bisschop van Utrecht ligt Wageningen. Deze plek is zo strategisch dat Karel...
De Bedriegertjes, prentbriefkaart van omstreeks 1900. © Collectie Toon Nelemans, Rozendaal.
Onverwacht gespetter
De bekendste attractie van Rosendael vormen al eeuwenlang de Bedriegertjes. Op deze plaats liet Jan van Arnhem aan het eind van de zeventiende eeuw ‘spuitertjes’...
De ruïne van huis Nettelhorst in 2010 © Kasteelbeer CC-BY-SA 3.0, Wikimedia
Huis Nettelhorst bij Lochem
Ten oosten van Lochem ligt huis Nettelhorst, een versterkt huis uit de middeleeuwen dat in 1379 voor eerst vermeld wordt. In de vijftiende eeuw komt...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl