Industrie

De provincie Gelderland kent een rijke geschiedenis op het gebied van ambacht en industrie. Eeuwenlang heeft de Gelderse bedrijvigheid zich ontwikkeld volgens regionale patronen met regionale karakteristieken: van de papierscheppers op de Veluwe tot de steenfabrieken langs de grote rivieren, van de stoelenmatters in Culemborg tot de ijzerovens in de Oude-IJsselstreek.  Ook vandaag de dag is er in de provincie nog allerlei streekeigen industrie te vinden, vaak met een bijzonder en innovatief karakter. En vaak onbekend bij het grote publiek.

Waterradmolen de Ruitersmolen  Beekbergen. Bron: RCE via wikimedia
Watermolen de Ruitersmolen
Watermolen de Ruitersmolen had als voorganger een papiermolen, die in 1606 door Marten Orges werd gesticht. Later kwam op de andere oever van de beek...
Jubileumtableau bij het 25-jarig bestaan van de Arnhemsche Fayencefabriek (Bron: CollectieGelderland, Museum Arnhem)
De Arnhemsche Fayencefabriek
De Arnhemsche Fayencefabriek (1907-1934) staat bekend als de fabriek van de gebroeders Jakob en Klaas Vet. De broers groeiden op in Purmerend, waar eind negentiende...
"Enka poortgebouw" door ArjanH - Eigen werk. Licensed under CC BY-SA 3.0 nl via Wikimedia Commons.
Van Arnhemse kunstzijdefabriek naar miljardenbedrijf
De ENKA is waarschijnlijk één van de bekendste voorbeelden uit de Gelderse maakindustrie. De restanten van het imposante fabrieksgebouw aan het spoor bij Ede-Wageningen maken...
PGEM Nijmegen, bron: GeheugenvanNederland.nl
Spanning stijgt in Nijmegen
Tegenwoordig heeft iedereen spanning nodig. Sterker nog, we kunnen haast niet meer zonder. Dit is niet het soort spanning dat je voelt als je in...
Molen de Vlijt met een picknickbankje
Molen de Vlijt in Wapenveld
Al sinds 1600 staat ten noorden van Wapenveld molen de Vlijt. Zijn voorganger werd in 1448 gebouwd door de fraters van de Moderne Devotie.
Ambacht en industrie
Ambacht en industrie in Gelderland
Het spreidingspatroon van de Gelderse maakindustrie gaat soms al ver terug. Vaak had de oorspronkelijke vestiging te maken met de aanwezigheid van grondstoffen of energiebronnen...
Papierfabriek Schut te Heelsum. Bron: Schoolplaat Wolters
Papierproductie op de Veluwe
In eerste instantie zal de Veluwe niet snel geassocieerd worden met industrie. Toch speelt het natuurgebied al sinds de zestiende eeuw een grote rol in...
Fabriekspersoneel Asbestona 1950-1960. Bron: Collectie Gelderland
Asbestona, een uitkomst voor vissers
We weten tegenwoordig allemaal dat asbest een gevaarlijke stof is. Inademen kan leiden tot verschillende longziektes, waaronder kanker. Desondanks is asbest jarenlang een belangrijk onderdeel...
Voorzijde fabriek Sparta 1934, bron: onbekend
Fietsprovincie Gelderland
‘Spring maar achterop bij mij, achterop mijn fiets’. Gers Pardoel zong het al: Nederland is een fietsland. In Amsterdam wordt er dagelijks meer dan twee...
ASM, 1955. Bron: Arneym.
De oorlog bracht voorspoed
Innovatie op het gebied van scheepsbouw gaat enorm snel. Er zijn al schepen die harder varen dan 100 kilometer per uur. Twee eeuwen geleden ging...
Geldermalsen Beetwortel Suikerfabriek
Industriële revolutie in Geldermalsen
Geldermalsen heeft van oudsher een aantal grote industrieën, bijna allemaal met een agrarische achtergrond.
Steenfabriek 'De Bovenste Polder'
Steenfabriek De Bovenste Polder
Steenfabriek 'De Bovenste Polder' dateert van 1923, maar de voorgeschiedenis begint al in 1846. In dat jaar bouwden de compagnons Bowles en Lans de voorloper...
Wim Teerink
Werken in de zuivelfabriek
Wim Teerink (1939) woont buiten Halle op een oude boerderij. Hij barst van de verhalen over de periode dat hij werkte voor Zuivelfabriek Erica in...
Stadsgezicht van Elburg met een vijftiende-eeuwse kerk
Elburg: nieuwbouw uit de veertiende eeuw
Wie Elburg bezoekt en langs de wallen en door de straten wandelt, kan verschillende opvallende dingen aan het stadje ontdekken.
Mandenmakerij
Mandenmakerij: een harde wereld
Mijn vader had vroeger een mandenmakerij. Na de oorlog had hij dit bedrijf, samen met drie broers overgenomen van zijn vader. Van 1955 tot 1973...
Foto uit 1908 van een opsnijdster bij een Waalsteenfabriek. © Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, De Nederlandse arbeidersbeweging tot 1918. PD
Werken in de steenfabriek
Dankzij de kleiwinning en de steenfabrieken was het in de uiterwaarden langs de Waal een drukte van belang. Honderden mannen, vrouwen en kinderen werkten in...
Modelbotter
De modelbotter
De modellen van de scheepjes (Botter) werden vroeger meestal door de schippers van de botter zelf gemaakt. Vaak was dat om wat extra verdienste te...
Kopermolen in Zuuk (Bron: Wikimedia, foto: Willem Jans)
Industrieel water
Niet alleen de beken waarlangs zich de industrie in onze gemeente ontwikkelde in de zestiende en zeventiende eeuw maakten deel uit van het industrieel...
Transportfiets
De buurtwinkel
Vroeger kwam bijna alles wat men in het buitengebied voor de dagelijkse kost gebruikte van eigen land en hof. Er waren echter altijd zaken die...
Jan Krook. Copyright foto: BDUmedia, fotograaf Hans Verhorst, foto jaren '90 vorige eeuw.
Jan Krook en de chocoladefabriek
In 1933 vestigde N.V. Zaanlandsche Cacaofabriek v/h Teun Olij en Comp. (T.O.C.) zijn zoetafdeling in Nijkerk. Na de oorlog kwam ook de cacaofabriek van de...
De Middelste Molen
Papiermolens op de Veluwe
Tweehonderd jaar geleden stonden er nog ongeveer tweehonderd papiermolens op de Veluwe. Molens die met het kristalheldere grondwater van de Veluwe fris wit papier maken.
Gazelle racefiets
Hans Morren vertelt over zijn ervaringen bij Koninklijke Gazelle
Hans Morren ging op zijn viertiende werken in de gereedschapmakerij van de Gazelle fabriek. Tijdens deze arbeidsintensieve uren heeft hij veel geleerd over de productie...
Sigaren, klein in bosje van 10 stuks gebundeld, afkomstig uit Culemborg Weeshuismuseum
Culemborgse sigaren voor Winston Churchill
In de tweede helft van de negentiende eeuw zorgde nijverheid voor de meeste werkgelegenheid in Culemborg. De jaren rond 1880 werden gekenmerkt door de opkomst...
Klok Elst
De staaf van de smid
Elke dorp in Nederland heeft wel een klok in een klokkentoren. Zo één die altijd luid bij lief en leed, de uren en halfuren laat...
Heveadorp, bron: Gelderland in Beeld
Een dorp van rubberarbeiders
De manier waarop arbeiders in het verleden woonden en leefden is tegenwoordig wellicht lastig voor te stellen. De herinnering aan het arbeidersleven is in de...
De NederBetuwsche Beetwortelsuikerfabriek (jaar onbekend). Bron: Draak, J. den en J.E. van der Sleesen, Het archief van de Neder-Betuwsche beetwortelsuikerfabriek 1866-1919 (Arnhem, 1987).
De bietsuikerfabriek te Geldermalsen (1866-1919)
Op 15 mei 1866 werd te Geldermalsen de NV Neder-Betuwsche Beetwortelsuikerfabriek (NBB) opgericht. De elfde bietsuikerfabriek in Nederland. De initiatiefnemers en investeerders van de NBB...
Stoomgemaal De Tuut
Het leven op een stoomgemaal
Leo Greep (1933) is de zoon van een machinist. Hij heeft zijn kinderjaren op twee verschillende stoomgemalen in het land van Maas en Waal doorgebracht....
Een plakkaat van de Provinciale Elektriciteitswerken
Elektriciteitsvoorziening in Oldebroek
Dat een burgerinitiatief resultaat kan hebben, blijkt uit de manier waarop Oldebroek vlak na de Eerste Wereldoorlog aan elektriciteit komt.
Mallumse molen zijaanzicht
De Mallumse molen
In een document uit 1424 was al sprake van een watermolen op deze plaats, vermoedelijk de voorganger van de huidige molen. Hij was eigendom van...
Culemborgse stoel
Meubelstad Culemborg
Tussen 1830 en 1915 staat de Culemborgse stoel in vele Nederlandse keukens en eetkamers. Het beroemde meubel is een degelijke, houten stoel met een biezen...
Kasteel Hernen oude prent
Veldoven bij kasteel Hernen
Van groot belang voor de bouwgeschiedenis van kasteel Hernen zijn de veldovens. Deze liggen ongeveer 600 meter ten noordoosten van de burcht. In 2002 vonden...
Steenfabriek De Panoven in Zevenaar
Vastgebakken in het Gelderse landschap
Bakstenen en Gelderland. Deze twee zaken zijn met elkaar verbonden door de grote rivieren die door de provincie stromen. Beide rivieren leveren de grondstof voor...
Snoeppotjes
Ambachtelijk snoep maken
De ambachtelijke manier van snoep maken staat op het punt te verdwijnen. In Doesburg wordt dit nog wel gedaan: wat begon met een steelpannetje in...
Losser Steenfabriek De Werklust
Een leven lang liefde voor stenen
Willie Derks uit Druten (81) was 14 toen hij voor het eerst ging werken. Achter de boeken zitten was niks voor hem, hij wilde de...
Oogstdag Rekken, 2013 (Bron: Stichting Eibergse Molens)
De Piepermolen in Rekken
De Piepermolen is genoemd naar de twee laatste eigenaren van deze molen: vader Ernst en zoon Herman Pieper. Vijf jaar voor hij stierf, besloot Herman...
Een 4000 kVA transformator uit 1916 (Bron: Stichting Willem Smit Historie)
De geschiedenis van Willem Smit & Co’s Transformatorenfabriek
In 1900 bouwt Willem Smit in Slikkerveer de eerste Nederlandse transformator. Hij was toen al achttien jaar actief in de elektrische energietechniek. Dit werd een...
Stoomgemaal De Tuut in Appeltern. Foto: Gerard Kouwenberg, Heemkundevereniging Leeuwen
Stoomgemaal de Tuut
De Tuut bij Appeltern is het enige stoomgemaal van het Gelders rivierengebied. Het werd in 1917 gebouwd voor de bemaling van de Nieuwe wetering. Een...
Betrouwbaar touw, Touwslagerij Steenbergen
Touwslagerij Steenbergen Gorssel
In touwslagerij Steenbergen te Gorssel wordt de familietraditie voortgezet en het oude ambacht – hoewel niet helemaal als vroeger – nog steeds uitgeoefend.
Houtteelt
41 jaar houtteelt van Het Nationale Park De Hoge Veluwe
Richard van de Vegte werkt sinds zijn tienerjaren als medewerker bij Het Nationale Park De Hoge Veluwe. Het hout dat in het park wordt gezaagd...
Een tekening van de Dobbelmannfabriek in Nijmegen
Dobbelmann: zeepfabriek in Nijmegen
Nijmegen was eeuwenlang een stad waar zeep werd geproduceerd. In 1733 wordt voor het eerst zeep gemaakt in de stad, door de gebroeders Abraham en...
Ingang Wenumse Watermolen
Wenumse Watermolen
Al in het jaar 1313 stond er op deze plek een watermolen. Door de jaren heen heeft de molen verschillende functies vervuld.
Smid aan het werk
Smid Willem Oldenhave vertelt over het ambacht
In de jaren vijftig van de twintigste eeuw kocht Willem Oldenhave’s vader een smederij. Werken met ijzer werd Willem dus met de paplepel ingegoten. De...
Achteraanzicht spoelerij van de Tricotfabriek Winterswijk (Bron: Wikimedia)
De Tricotfabriek in Winterswijk
De Tricotfabriek (ook wel Tricot genoemd) is een voormalige textielfabriek, nu in gebruik als appartementencomplex, en is gelegen aan de Wilhelminastraat in Winterswijk. De Tricot...
Neddis Gerookte Paling Dries van den Berg © Dries van den Berg
Paling- en haringroken
In de lage Landen aan de zee wordt al zeer lange tijd vis gerookt. Zeker als er erg veel vis in één keer door vissers...
Bierdopjes
Gezonder dan water
Bier wordt al eeuwen gebrouwen. In de Middeleeuwen was bier vaak een gezondere keuze dan het vervuilde drinkwater. Het werd daarom dagelijks door jong en...
Theepot van vernikkeld metaal vervaardigd door Daalderop, bron: Collectie Gelderland © Collectie Gelderland
Een bron van warmte
Innovatieve cv-ketels, stille ventilatie en boilers op zonne-energie lijken meer iets van de toekomst dan van het verleden. Toch zijn deze producten onderdeel van het...
De Ijzergieter - Ellfers, C. Bron: Collectie Gelderland © http://www.collectiegelderland.nl/organisaties/beeldenvangelderland/voorwerp-BGLD1673
IJzerproductie in de Oude IJsselstreek
In de bodem van Oost-Nederland komt veel ijzeroer voor van hoge kwaliteit. Om kwalitatief hoogwaardig ijzer te kunnen maken is echter meer nodig. Zoals kalksteen,...
Reclameplaat, voorstellende een bloeiende boomgaard met fabriek, 1950-1960. Bron: Flipje en Streekmuseum Tiel
Zoet goed
De fruitteelt in Gelderland kent een lange geschiedenis die teruggaat tot in de Romeinse tijd. Alhoewel het rivierengebied tegenwoordig nog steeds bekend staat om haar...
Buitengoed de Panoven in Zevenaar, een voormalige steenfabriek
De steenfabrieken van Gelderland
De schoorstenen van vele steenfabrieken staan als bakens langs de Gelderse dijken. Een aantal van deze steenfabrieken functioneert nog steeds. De oevers van de Gelderse...
Koninklijke Trio Sigaren. Bron: Geheugen van Nederland.
De wortels van tabak in de Gelderse bodem
Aan het begin van de zeventiende eeuw werd de Zuid-Amerikaanse tabaksplant voor het eerst in Nederland geteeld. Ook in de Gelderse grond schoot de plant...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl