Industrie

De provincie Gelderland kent een rijke geschiedenis op het gebied van ambacht en industrie. Eeuwenlang heeft de Gelderse bedrijvigheid zich ontwikkeld volgens regionale patronen met regionale karakteristieken: van de papierscheppers op de Veluwe tot de steenfabrieken langs de grote rivieren, van de stoelenmatters in Culemborg tot de ijzerovens in de Oude-IJsselstreek.  Ook vandaag de dag is er in de provincie nog allerlei streekeigen industrie te vinden, vaak met een bijzonder en innovatief karakter. En vaak onbekend bij het grote publiek.

Reclameplaat, voorstellende een bloeiende boomgaard met fabriek, 1950-1960. Bron: Flipje en Streekmuseum Tiel
Zoet goed
De fruitteelt in Gelderland kent een lange geschiedenis die teruggaat tot in de Romeinse tijd. Alhoewel het rivierengebied tegenwoordig nog steeds bekend staat om haar...
De NederBetuwsche Beetwortelsuikerfabriek (jaar onbekend). Bron: Draak, J. den en J.E. van der Sleesen, Het archief van de Neder-Betuwsche beetwortelsuikerfabriek 1866-1919 (Arnhem, 1987).
De bietsuikerfabriek te Geldermalsen (1866-1919)
Op 15 mei 1866 werd te Geldermalsen de NV Neder-Betuwsche Beetwortelsuikerfabriek (NBB) opgericht. De elfde bietsuikerfabriek in Nederland. De initiatiefnemers en investeerders van de NBB...
Ingang Wenumse Watermolen
Wenumse Watermolen
Al in het jaar 1313 stond er op deze plek een watermolen. Door de jaren heen heeft de molen verschillende functies vervuld.
Bierdopjes
Gezonder dan water
Bier wordt al eeuwen gebrouwen. In de Middeleeuwen was bier vaak een gezondere keuze dan het vervuilde drinkwater. Het werd daarom dagelijks door jong en...
PGEM Nijmegen, bron: GeheugenvanNederland.nl
Spanning stijgt in Nijmegen
Tegenwoordig heeft iedereen spanning nodig. Sterker nog, we kunnen haast niet meer zonder. Dit is niet het soort spanning dat je voelt als je in...
Avant garde
Parijs aan de Rijn?
Haute Couture en high fashion. Mode is zo hip dat er niet eens een degelijk Nederlands woord voor is. Hebben we in Nederland een echte...
"Enka poortgebouw" door ArjanH - Eigen werk. Licensed under CC BY-SA 3.0 nl via Wikimedia Commons.
Van Arnhemse kunstzijdefabriek naar miljardenbedrijf
De ENKA is waarschijnlijk één van de bekendste voorbeelden uit de Gelderse maakindustrie. De restanten van het imposante fabrieksgebouw aan het spoor bij Ede-Wageningen maken...
Bril
Landmeters bij de opticien
Iedereen die vanaf het station van Arnhem de bus neemt zal de naam Holsboer Optometrie wel eens hebben gezien. Heel wat minder mensen zullen aan...
Klok Elst
De staaf van de smid
Elke dorp in Nederland heeft wel een klok in een klokkentoren. Zo één die altijd luid bij lief en leed, de uren en halfuren laat...
De laagte van de molenvijver en de mogelijke plek van de watermolen bij De Bockhorst. Foto Marianne Poorthuis
De watermolen op de Assenbeek
Op donderdag 7 oktober 1613 reisden de heren jonker Beerlics vanden Capelle en landmeter Bernard Kempinck namens het hof van Gelderland naar Spankeren. De aanleiding...
Losser Steenfabriek De Werklust
Een leven lang liefde voor stenen
Willie Derks uit Druten (81) was 14 toen hij voor het eerst ging werken. Achter de boeken zitten was niks voor hem, hij wilde de...
Fabriekspersoneel Asbestona 1950-1960. Bron: Collectie Gelderland
Asbestona, een uitkomst voor vissers
We weten tegenwoordig allemaal dat asbest een gevaarlijke stof is. Inademen kan leiden tot verschillende longziektes, waaronder kanker. Desondanks is asbest jarenlang een belangrijk onderdeel...
Flipje viert feest
Het succes van Flipje
Als je Tiel met jam verbindt kom je bij Flipje uit. De grote held van Tiel heeft zelfs een eigen standbeeld en een eigen museum....
Ambacht en industrie
Ambacht en industrie in Gelderland
Het spreidingspatroon van de Gelderse maakindustrie gaat soms al ver terug. Vaak had de oorspronkelijke vestiging te maken met de aanwezigheid van grondstoffen of energiebronnen...
Geldermalsen Beetwortel Suikerfabriek
Industriële revolutie in Geldermalsen
Geldermalsen heeft van oudsher een aantal grote industrieën, bijna allemaal met een agrarische achtergrond.
Klavecimbel
Van bibliothecaris tot klavecimbelbouwer
Jan Kalsbeek maakte een bijzondere carrièreswitch. Hij ruilde zijn werk als bibliothecaris in voor het vak van klavecimbelbouwen. Met behulp van vrienden, tekeningen en boeken...
Neddis Gerookte Paling Dries van den Berg © Dries van den Berg
Paling- en haringroken
In de lage Landen aan de zee wordt al zeer lange tijd vis gerookt. Zeker als er erg veel vis in één keer door vissers...
De Ijzergieter - Ellfers, C. Bron: Collectie Gelderland © http://www.collectiegelderland.nl/organisaties/beeldenvangelderland/voorwerp-BGLD1673
IJzerproductie in de Oude IJsselstreek
In de bodem van Oost-Nederland komt veel ijzeroer voor van hoge kwaliteit. Om kwalitatief hoogwaardig ijzer te kunnen maken is echter meer nodig. Zoals kalksteen,...
Steenfabriek 'De Bovenste Polder'
Steenfabriek De Bovenste Polder
Steenfabriek 'De Bovenste Polder' dateert van 1923, maar de voorgeschiedenis begint al in 1846. In dat jaar bouwden de compagnons Bowles en Lans de voorloper...
Gemaal © Jan Reijnen
De kaai gaat lopen
In het land van Maas en Waal waren een tiental buitenpolders aanwezig. De hoogte van de kades van de polders was vastgesteld door de rivierbeheerder....
Boerderij op een terp © Jan Reijnen
Geïsoleerd wonen op een terp
Voor de komst van de stoomgemalen in het land van Maas en Waal werd bij langdurig hoogwater in de Maas de natuurlijke lozing van deze...
Stoomgemaal De Tuut in Appeltern. Foto: Gerard Kouwenberg, Heemkundevereniging Leeuwen
Stoomgemaal de Tuut
De Tuut bij Appeltern is het enige stoomgemaal van het Gelders rivierengebied. Het werd in 1917 gebouwd voor de bemaling van de Nieuwe wetering. Een...
Achteraanzicht spoelerij van de Tricotfabriek Winterswijk (Bron: Wikimedia)
De Tricotfabriek in Winterswijk
De Tricotfabriek (ook wel Tricot genoemd) is een voormalige textielfabriek, nu in gebruik als appartementencomplex, en is gelegen aan de Wilhelminastraat in Winterswijk. De Tricot...
Mandenmakerij
Mandenmakerij: een harde wereld
Mijn vader had vroeger een mandenmakerij. Na de oorlog had hij dit bedrijf, samen met drie broers overgenomen van zijn vader. Van 1955 tot 1973...
Kopermolen in Zuuk (Bron: Wikimedia, foto: Willem Jans)
Industrieel water
Niet alleen de beken waarlangs zich de industrie in onze gemeente ontwikkelde in de zestiende en zeventiende eeuw maakten deel uit van het industrieel...
Een 4000 kVA transformator uit 1916 (Bron: Stichting Willem Smit Historie)
De geschiedenis van Willem Smit & Co’s Transformatorenfabriek
In 1900 bouwt Willem Smit in Slikkerveer de eerste Nederlandse transformator. Hij was toen al achttien jaar actief in de elektrische energietechniek. Dit werd een...
Culemborgse stoel
Meubelstad Culemborg
Tussen 1830 en 1915 staat de Culemborgse stoel in vele Nederlandse keukens en eetkamers. Het beroemde meubel is een degelijke, houten stoel met een biezen...
Vroege klokbeker (2500-2300 v. Chr.), reconstructie vervaardigd door de auteur
Het maken van een klokbeker
Alle klokbekers zijn met de hand gevormd. De draaischijf is in die tijd nog onbekend op de Veluwe, want deze is pas met de komst...
Waterradmolen de Ruitersmolen  Beekbergen. Bron: RCE via wikimedia
Watermolen de Ruitersmolen
Watermolen de Ruitersmolen had als voorganger een papiermolen, die in 1606 door Marten Orges werd gesticht. Later kwam op de andere oever van de beek...
Betrouwbaar touw, Touwslagerij Steenbergen
Touwslagerij Steenbergen Gorssel
In touwslagerij Steenbergen te Gorssel wordt de familietraditie voortgezet en het oude ambacht – hoewel niet helemaal als vroeger – nog steeds uitgeoefend.
Gazelle racefiets
Hans Morren vertelt over zijn ervaringen bij Koninklijke Gazelle
Hans Morren ging op zijn viertiende werken in de gereedschapmakerij van de Gazelle fabriek. Tijdens deze arbeidsintensieve uren heeft hij veel geleerd over de productie...
Sigaren, klein in bosje van 10 stuks gebundeld, afkomstig uit Culemborg Weeshuismuseum
Culemborgse sigaren voor Winston Churchill
In de tweede helft van de negentiende eeuw zorgde nijverheid voor de meeste werkgelegenheid in Culemborg. De jaren rond 1880 werden gekenmerkt door de opkomst...
Transportfiets
De buurtwinkel
Vroeger kwam bijna alles wat men in het buitengebied voor de dagelijkse kost gebruikte van eigen land en hof. Er waren echter altijd zaken die...
Touw
Langman touw: historisch innovatief
Zwarte pietjes van de V&D, Italiaanse designertassen, een Singaporees hotel en gigantische Hollywoodproducties als Pirates of the Caribbean en The Hobbit. Wat hebben ze met...
Steenfabriek Beuningen (Bron: Architectuur Centrum Nijmegen)
Steenfabriek de Bunswaard
De steenfabriek de Bunswaard in Beuningen bevindt zich op een hoogwatervrije zandrug langs de Waal. Historische kaarten laten zien dat hier al eeuwenlang stenen worden...
Piet Pelle op zijn Gazelle - De Nostalgiekrant
Gazelle: Koninklijk op vele manieren
Tegenwoordig is fietsen kinderspel. De eenentwintigste eeuw heeft ons kennis laten maken met de elektrische fiets. Deze zogenaamde e-bike geeft trapondersteuning tot ongeveer 25 kilometer...
Molen de Vlijt met een picknickbankje
Molen de Vlijt in Wapenveld
Al sinds 1600 staat ten noorden van Wapenveld molen de Vlijt. Zijn voorganger werd in 1448 gebouwd door de fraters van de Moderne Devotie.
Koninklijke Trio Sigaren. Bron: Geheugen van Nederland.
De wortels van tabak in de Gelderse bodem
Aan het begin van de zeventiende eeuw werd de Zuid-Amerikaanse tabaksplant voor het eerst in Nederland geteeld. Ook in de Gelderse grond schoot de plant...
Een plakkaat van de Provinciale Elektriciteitswerken
Elektriciteitsvoorziening in Oldebroek
Dat een burgerinitiatief resultaat kan hebben, blijkt uit de manier waarop Oldebroek vlak na de Eerste Wereldoorlog aan elektriciteit komt.
Foto uit 1908 van een opsnijdster bij een Waalsteenfabriek. © Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, De Nederlandse arbeidersbeweging tot 1918. PD
Werken in de steenfabriek
Dankzij de kleiwinning en de steenfabrieken was het in de uiterwaarden langs de Waal een drukte van belang. Honderden mannen, vrouwen en kinderen werkten in...
Stadsgezicht van Elburg met een vijftiende-eeuwse kerk
Elburg: nieuwbouw uit de veertiende eeuw
Wie Elburg bezoekt en langs de wallen en door de straten wandelt, kan verschillende opvallende dingen aan het stadje ontdekken.
Stoomgemaal De Tuut
Het leven op een stoomgemaal
Leo Greep (1933) is de zoon van een machinist. Hij heeft zijn kinderjaren op twee verschillende stoomgemalen in het land van Maas en Waal doorgebracht....
Een boom opzetten
Gezegdes uit het boerenleven
Boerderijmuseum De Lebbenbrugge in Borculo is een historisch boerderij en geeft je een kijkje in het boerenleven van de twintigste eeuw. Er zijn allerlei voorwerpen...
De sloop van de Berghuizer papierfabriek in 2009
De Berghuizer papierfabriek
In 1839 begint Lubbertus van Gerrevink een papierfabriek in Berghuizen, een buurtschap bij Wapenveld aan het Apeldoorns Kanaal. Een logische plek: zo worden de papiermachines...
Smid aan het werk
Smid Willem Oldenhave vertelt over het ambacht
In de jaren vijftig van de twintigste eeuw kocht Willem Oldenhave’s vader een smederij. Werken met ijzer werd Willem dus met de paplepel ingegoten. De...
Mallumse molen zijaanzicht
De Mallumse molen
In een document uit 1424 was al sprake van een watermolen op deze plaats, vermoedelijk de voorganger van de huidige molen. Hij was eigendom van...
Buitengoed de Panoven in Zevenaar, een voormalige steenfabriek
De steenfabrieken van Gelderland
De schoorstenen van vele steenfabrieken staan als bakens langs de Gelderse dijken. Een aantal van deze steenfabrieken functioneert nog steeds. De oevers van de Gelderse...
Jan Krook. Copyright foto: BDUmedia, fotograaf Hans Verhorst, foto jaren '90 vorige eeuw.
Jan Krook en de chocoladefabriek
In 1933 vestigde N.V. Zaanlandsche Cacaofabriek v/h Teun Olij en Comp. (T.O.C.) zijn zoetafdeling in Nijkerk. Na de oorlog kwam ook de cacaofabriek van de...
Wim Teerink
Werken in de zuivelfabriek
Wim Teerink (1939) woont buiten Halle op een oude boerderij. Hij barst van de verhalen over de periode dat hij werkte voor Zuivelfabriek Erica in...
ASM, 1955. Bron: Arneym.
De oorlog bracht voorspoed
Innovatie op het gebied van scheepsbouw gaat enorm snel. Er zijn al schepen die harder varen dan 100 kilometer per uur. Twee eeuwen geleden ging...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl