Veluwe

Op de Veluwe zijn veel sporen uit het verleden te vinden. Mooie gebouwen, bijzondere landschappen, voorwerpen in musea, maar ook minder tastbare zaken, zoals oude gebruiken en verhalen van mensen over vroeger. Het regionale erfgoed van deze site omvat de gemeenten Apeldoorn, Barnevel, Brummen, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Scherpenzeel en Voorst.

Een groot gebied dat we kenmerken als de Veluwe. Het landschap is zeer divers, met weilanden, bossen, heide, bossen, zandvlakten, beken en sprengen. Aan de oostzijde stroomt de rivier de IJssel en de westkant grenst aan het Veluwemeer.

Historisch zijn er eveneens verschillende kenmerken aan te geven. De stad Hattem verwierf in 1299 haar stadrechten en behoorde tot de "Hanze", een stedenverbond van Oostzee tot Brugge.

Een van de belangrijkste Hessenwegen (meestal bestaande zandwegen) liep van Midden Duitsland door de Dellen in Heerde naar Utrecht. Alle genoemde gemeenten zijn aangesloten aan een van de streekarchieven, die deze streek rijk is en die zowel overheidsarchieven beheren als particuliere archieven en andere documentaire bronnen, vrij te raadplegen voor elke belangstellende.
Elburg is een oud havenstadje, bekend om zijn Vischpoort en met veel karakteristieke historische panden. In de gemeente Epe staat een museumboerderij, kasteel Cannenburgh en verschillende oude gerestaureerde gebouwen en kerken. In Nunspeet bevindt zich in de bossen het 'Verscholen dorp', een schuilplaats voor onderduikers in de Tweede Wereldoorlog, waarover veel verhalen de ronde doen. Bovendien floreren er in de meeste plaatsen actieve historische verenigingen, en en zijn er musea met streekcollecties.

Een bijzonder samenwerkingsverband op de Veluwe is: www.noordveluwsemusea.nl

Onderzoek in het sanatorium
Sanatorium Berg en Bosch
Van alle 26 gebouwen en bijgebouwen die hier tussen 1920 en 1933 stonden is alleen dit gebouw overgebleven. Met 'Visrestaurant Lido' aan...
Luchtopname van de omgeving van de Grote Kerk met geheel boven het toen nog landelijke Kerschoten, foto uit 1924
Grote Kerk
Door toedoen van onvoorzichtige loodgieters brandde de Grote Kerk, een Waterstaatskerk, die hier voorheen stond en bovendien een cadeau was geweest van Koning Willem I,...
Hoofdingang van Het Apeldoorsche Bosch
Het Apeldoornsche Bosch
Bij de bouw van Het Apeldoornsche Bosch werd gekozen voor Apeldoorn vanwege de centrale ligging, de beschikbaarheid van de grond en...
Grenspaal 11 van de Heerlijkheid Het Loo
Grenspaal 11 van de Heerlijkheid Het Loo
De grenzen van de Hoge Heerlijckheid Het Loo werden rond het midden van de 18e eeuw opgemeten door landmeter Willem Leenen. Hij maakte een 'Caart...
De Stinkmolen, geschilderd door Gradus ten Pas in 1896
De Stinkmolen
In 1610 kregen Johan Bongart en Dirck Warners van de marke Noord-Apeldoorn grond in erfpacht om er een 'Seems, ofte hennep...
Op de Vrijenberg kwam het tot een gevecht tussen het leger van Eduard (dat uit adel bestond) en het boerenleger van Reinald. De boeren konden niet op tegen de goedgeorganiseerde adel en vluchtten. © Veluwe op de Kaart/Geheugen van Apeldoorn
De Slag op de Vrijenberg (1354)
Tijdens de Gelderse Oorlogen in de veertiende eeuw staan hertog Reinald III van Gelre en zijn broer Eduard lijnrecht tegenover elkaar. Reinald weet de horige...
Gebouw Hannah van Het Apeldoornsche Bosch
Deportatie vanuit Het Apeldoornsche Bosch
Het Apeldoornsche Bosch werd in 1909 geopend. Het was een joods psychiatrisch ziekenhuis waar patiënten volgens de typisch joodse traditie konden leven: kosjer eten, viering...
Chalet het Aardhuis op de Aardmansberg
Aardhuis
Op een van de hoogste plekken van de Veluwe, de Aardmansberg (102 meter boven N.A.P.), liet Koning Willem III in 1861...
Echoput
Echoput
Een onopvallend huisje langs de Amersfoortseweg trekt in het midden van de 20e eeuw jaarlijks tienduizenden mensen. Ze staan in de...
Rechts de NedCos-fabriek © CODA Beeldbank GA-004436_12673
Nederlandse Cocosfabriek (Nedcos)
Rond 1900 beschikten Nederlanders over steeds meer geld voor woninginrichting, zoals vloerbedekking. Apeldoorn herbergde de twee grootste producenten van kokosvloerbedekking: de fabriek van Heijmeijer en...
Landhuis 'Eikenhorst', rond 1905
Rotterdamse Kopermolen
In 1753 kocht de Rotterdamse koperhandelaar Daniel Danielzoon de Jongh (1721-1796) de Pannekoekmolens en de papiermolen op de Wildkamp bij Wenum...
Monument Woeste Hoeve ter nagedachtenis van de 117 slachtoffers. Ontworpen in 1992 door Tirza Verrips.
Hinderlaag bij de Woeste Hoeve
In de nacht van 6 op 7 maart 1945 leggen zes verzetsmannen een hinderlaag bij de Woeste Hoeve, langs de weg tussen Apeldoorn en Arnhem....
Pompgebouw © Willem Jans
Het Pompgebouw
De vijver van jachthuis Sint Hubertus is aangelegd op moerasachtige grond. Doordat deze grondlaag waterdicht was bleef er water opstaan, het graven van de vijver...
ado-speelgoed met kenmerkende primaire kleuren
ado-werkplaats
Ado-speelgoed komt uit de 'Werkplaats voor mannelijke patiënten' van het sanatorium Berg en Bosch. In deze werkplaats konden mannen die grotendeels genezen waren na een...
De tuin van Paleis Het Loo (prent)
Paleistuinen
De tuinen van Paleis Het Loo zijn de grote blikvanger. Net als voor de binnen- en buitenkant werden de tuinen ontworpen in de typisch 17e-eeuwse...
Huize Welgelegen met Admiraal van Kinsbergen op de inzet
Huize Welgelegen
Wanneer Jan Hendrik van Kinsbergen na talrijke omzwervingen en avonturen in 1798 neerstrijkt op het landgoed Welgelegen, ligt dit nog aan...
Zendgebouw Radio Kootwijk
Radio Kootwijk Zendstation
Aan het begin van de 20e eeuw is dit gebied tussen Apeldoorn en Kootwijk een van de meest afgelegen plekken van Nederland. Op een enkele...
Loenense waterval
Loenense waterval
De Loenense waterval, met zijn verval van 15 meter de hoogste van Nederland, was op het moment dat Craandijk haar bezocht ...
Mariëndaal in de periode 1960-1970
Melkfabriek Mariëndaal
In 1906 werd de Vereniging Apeldoornsche Coöperatieve Fabriek van Melkproducten Mariëndaal opgericht. In het begin waren er maar 41 boeren met...
Het interieur van de smelterij van Koperpletterij en Metaalhandel "De Vlijt", voorheen H.de Heus en Zoon, 1913. Bron: CODA Beeldbank
Papiermolen De Vlijt en Koperpletterij De Heus
Papiermolen De Vlijt van Johan Steenbergen de Jonge was de eerste papiermolen in Apeldoorn. De grondlegger van de economische toekomst van...
De bunker tijdens de openstelling vlak na de oorlog
Bunker Seyss Inquart
Van september 1944 tot mei 1945 was deze villa aan de Loolaan in Apeldoorn het hoofdkwartier van rijkscommissaris Arthur Seyss Inquart.
Ria van Marion – Beekman (1939), haar familie brandde al houtskool sinds de tweede helft van de negentiende eeuw. © Lian van der Zon
De pikzwarte djern van ’t Blekermeer
Ria van Marion – Beekman (1939) werd naar eigen zeggen geboren in de houtskool. Haar familie brandde al houtskool sinds de tweede helft van de...
Het ondiepe bad van het Badhuis in augustus 1927
Badhuis
Het voormalige Badhuis, vroeger gelegen op de hoek van de Badhuisweg en de Sprengenweg, opende in juli/augustus 1883 zijn deuren. Talloze...
Radar Nieuw Milligen. Foto: NIMH
Navigatiestation of radar?
De regio rond Nieuw-Milligen kent veel militaire sporen. De meeste daarvan zijn van buiten de omheining niet te zien. Eén spoor...
Groete uit t Kamp Milligen, Foto: Collectie CODA
Het oudste militaire terrein op de Veluwe
Anonieme briefschrijver pleit in 1862 voor afstoten van het toen nieuwe Kamp Nieuw-Milligen en het uitgespaarde geld aan te wenden voor...
De Grift in Hofstraat in Apeldoorn
De Grift bij Apeldoorn
De Grift is een afwateringskanaaltje waarvan de bron bij Ugchelen ligt, ten zuiden van Apeldoorn. De Grift stroomt door Apeldoorn en loopt dan via Vaassen,...
Loenermark ijkbasis zijaanzicht1 Foto: Geldersch Landschap Geldersche Kasteelen
Werkverschaffing op de Loenermark
Het zuidelijke deel van de Loenermark heeft eeuwenlang uit heidevelden met vliegdennen bestaan, omgeven door eikenhakhout. In 1932, tijdens de crisisjaren, werd de Loenermark aangekocht...
Ingang Wenumse Watermolen
Wenumse Watermolen
Al in het jaar 1313 stond er op deze plek een watermolen. Door de jaren heen heeft de molen verschillende functies vervuld.
Marialust 1910
Marialust en het Verzetsstrijderspark
In 1824 kocht Jan Hendrik Ameshoff de papierfabriek De Vlijt en het bijbehorende landgoed. Ameshoff brak het huis af en bouwde daarvoor in de plaats...
Oranje en de Watersnood van 1861. Houtgravure, E. Vermorcken © Stadskasteel Zaltbommel
Watersnoodbijbel
Tijdens de watersnoodramp van 1861 bracht Koning Willem III een bezoek aan de getroffen gebieden in grote delen van Nederland. Het medeleven van Willem III...
Verblijfplaats met de eerste bewoners, 1893
Het Hoogeland
Het Hoogeland is een instelling met een lange geschiedenis in de zorg. De Vereniging tot Christelijke Verpleging van bedelaars en landlopers...
De uitzichttoren bij Hotel De Vrijenberg, voorheen Belvédère
Hotel De Vrijenberg
P.J. Schut koos in de jaren '20 van de vorige eeuw een heel strategische plek voor zijn hotel-pension: halverwege Beekbergen en...
Rijwielfabriek Juncker op het terrein tussen de Koningslijn en de spoorlijn
Juncker Rijwielfabriek
Vanaf 1935 was op deze plek de Juncker rijwielfabriek gevestigd. Het is nu niet meer goed te zien, maar de fabriek lag indertijd...
Damestrekkertocht
Optocht met historische tractoren
Vrouwen van Aait Vedan: gekker op de trekker! Jaarlijks trekken de vrouwen van Oosterhuizen, een klein dorp bij Apeldoorn, er een middag op uit met...
Jachthuis Sint Hubertus © Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe
Jachthuis Sint Hubertus en architect H.P. Berlage
Jachthuis Sint Hubertus is ontworpen door de beroemde architect Hendrikus Petrus Berlage (1856-1934). Berlage werkte al voor de Kröllers voordat hij deze omvangrijke opdracht kreeg,...
Het witte Loo vanuit het park gezien door Andreas Schelfhout 1787 1870 Collectie Paleis Het Loo. Bron CollectieGelderland.nl
Paleis Het Loo
In 1684 kocht stadhouder Willem III Het Oude Loo en de grond daaromheen voor de aanleg van een nieuw jachtslot. Dit terrein lag buiten het...
Dubbelportret met Amalia van Solms door Gerard van Honthorst © Paleis Het Loo
Portret van Amalia van Solms en Charlotte de la Trémoïlle
In paleis Het Loo hangt sinds 2016 het zeventiende-eeuwse 'Portret van Amalia van Solms en Charlotte de la Trémoïlle' door Gerard van Honthorst.
De Julianatoren in de periode 1945-1950
Julianatoren
De uitzichttoren genaamd 'Koningin Julianatoren' uit 1910 staat aan de zuidzijde van de Amersfoortseweg en vormt het hart van het gelijknamige familie-pretpark. Tijdens...
Papierschepper, houtsnede 16e eeuw.
Veluwse Papiermolens
Van de zeventiende eeuw tot ver in de negentiende eeuw bepaalde de papierindustrie het economisch leven in menig Veluws dorp en buurtschap. Vooral de oostelijke...
Historische ansicht Oranjepark
Oranjepark
Op 13 mei 1876, niet geheel toevallig samenvallend met de ingebruikname van de Oosterspoorlijn, vond de overdracht van het Oranjepark aan...
Vooraanzicht van Paleis het Loo in Apeldoorn
Paleis Het Loo, een machtig jachtpaleis
Wat veel mensen waarschijnlijk niet weten, is dat Paleis Het Loo voornamelijk werd gebouwd als jachtpaleis. Stadhouder Willem III (1650-1702) vond de zandgronden van de...
De Middelste Molen
Papiermolens op de Veluwe
Tweehonderd jaar geleden stonden er nog ongeveer tweehonderd papiermolens op de Veluwe. Molens die met het kristalheldere grondwater van de Veluwe fris wit papier maken.
De dakversiering met de schrijffout
De Zeeuwsche Knoop
Het woonhuis-atelier van beeldhouwer Pieter Puype (1874-1942) werd in 1909 gebouwd naar het ontwerp uit 1907 van aannemer-architect Chris Wegerif (1859-1920). Het was Wegerifs eerste...
Museum Vaal
Tolhuis nummer 5 of Museum Vaal
Na de aanleg van de straatweg van Arnhem naar Apeldoorn in 1843 worden er tolhuizen gebouwd. In Apeldoorn is dat Tolhuis ...
De Naald en zijn omgeving aan het begin van de 20e eeuw
De Naald
De Naald is een gezichtsbepalend monument in Apeldoorn. Het lijkt alsof deze 17 meterhoge kolos altijd voor het Loo heeft gestaan....
Slachthuis Welgelegen
Slachthuis Welgelegen
In de jaren '20 kreeg de Dienst Gemeentewerken de opdracht om op Welgelegen een nieuw gemeentelijk slachthuis te bouwen. Gemeentelijk Bouwmeester Gerrit De Zeeuw maakte...
De opstelling van banken inzichtelijk gemaakt door de Ridders van Gelre (Gelredag 28-10-2017) © Ridders van Gelre (Omroep Gelderland)
Rechtspraak op het Herenhul in Engelanderholt
Op het Herenhul, nabij Apeldoorn, vinden in de middeleeuwen in de open lucht rechtszaken plaats. Er worden voornamelijk zaken behandeld waarbij een van de partijen...
Kasteel Ter Horst bij Loenen
Kasteel Ter Horst
Wijnand Hackfort, burgemeester van Arnhem, liet nabij het dorp Loenen in 1557 een kasteel bouwen. De neo-classicistische gevel aan de ingangszijde werd eind 18e eeuw...
Het 'nieuwe' Schoonbroek dat in 1977 gesloopt werd.
Schoonbroeck
In de late middeleeuwen groeien nederzettingen als Apeldoorn, Beekbergen en Loenen uit tot dorpen. Beetje bij beetje wordt het moerassige gebied...
Agathe Wegerif, circa 1920
Batik-ateliers van Agathe Wegerif
De eerste grootschalige projectontwikkeling ondernam Chris Wegerif in 1897 en betrof het zogenaamde 'Kalverstraatgebied', waarin hij verschillende arbeiders- en middenstandswoningen verhief. Daar stonden...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl