De Nijmeegse Verzetsdeelnemersbuurt Hof van Holland

Verzet tegen de Duitse bezetter had vele vormen. Het bestond uit het drukken en verspreiden van illegale krantjes, het opzetten van een communicatienetwerk, uit het helpen van onderduikers, maar ook uit gewapend verzet. Zo werd op 8 juli 1944 de Duitsgezinde politiecommissaris Van Dijk neergeschoten door verzetsman Henk Romeijn. Op aanslagen volgde vrijwel altijd represailles. Juli 1944 werden elf Nijmeegse verzetsdeelnemers geëxecuteerd vanwege deze aanslag op politiecommissaris Van Dijk. Deelname aan het verzet tegen de Duitse bezetter was dan ook levensgevaarlijk.  De redenen om het verzet te kiezen waren even divers als de achtergrond van deze verzetsdeelnemers zelf.  Vaak speelden ideologische, religieuze motieven of het gevoel van onrechtvaardigheid een rol om tot verzet over te gaan. Na de oorlog wilden veel verzetsmensen niet al te veel in de belangstelling staan; ze hadden ‘slechts hun plicht ’gedaan.

Riet van Alebeek wist de oorlog te overleven. Nadat ze in verschillende Duitse gevangenkampen had gezeten werd ze in maart 1945 bevrijd. Ze overleed in 1999. Theo Dobbe daarentegen overleefde de oorlog niet. Nog op dezelfde dag van zijn arrestatie werd hij doodgeschoten. Hij werd 43 jaar oud. Postuum werd hij onderscheiden met de militaire Willemsorde. Geen van de verzetsdeelnemers die de oorlog overleefden is nog in leven. Hun namen en verhalen houden we met de verzetsdeelnemersbuurt levend.

Daarom hebben we voor elke straat ook een klein baken bij de straatnaam bevestigd, met meer informatie over de verschillende verzetsdeelnemers en hun verhaal. Nu al nieuwsgierig? Klik dan hier:

Albert van Hedel 

22 maart 1895 – 5 juni 1966 

Organisator en doorgeefluik voor verzetsnetwerken in Nijmegen. Verspreidde actief verzetskranten, verzamelde inlichtingen en was als lid Ordedienst betrokken bij de bevrijding van het Nijmeegse station.  

Annie van Velzen

30 april 1894 – 3 juni 1967

Werkte bij de Nijmeegse Kinderpolitie. Verstrekte distributiekaarten en persoonsbewijzen. Ze was lid van een verzetsgroep en werd opgepakt na een mislukte aanslag. Overleefde concentratiekamp Ravensbrück 

Ep Brendel

30 december 1913 – 25 december 1985

en

An Brendel-Jansen

7 juli 1915 – 19 november 1944

An en Ep zaten bij de verzetsgroep van de politieke partij SDAP. Na een actie doken ze onder. An werd alsnog gepakt en afgevoerd naar concentratiekamp Ravensbrück.

Claar Herckenrath

8 oktober 1917 – 6 juli 2003

Stelde haar huis aan de St. Annastraat 100 ter beschikking voor verschillende verzetsactiviteiten. Van hulp aan koeriers tot hulp aan onderduikers.

Dick Boerrigter 

13 februari 1906 – 9 juli 1942 

Vanaf september 1940 initiator en organisator van de Nijmeegse afdeling van de verzetsgroep Oranjewacht. Gearresteerd begin 1941 en veroordeeld tot 12 jaar gevangenisstraf. Dit werd in juli 1942 gewijzigd in de doodstraf.  

Ferdinand Biessels

30 september 1902 – 28 maart 1974 

Directeur Swift schoenenfabriek Nijmegen en beheerder Fonds Bijzondere Noden. Bood samen met andere “bankiers van het verzet” financiële hulp aan de Nijmeegse beginnende verzetsorganisatie. Behoedde personen voor deportatie en tewerkstelling. 

Geert Niemeijer 

16 februari 1914 – 19 maart 1968 

Actief in schoolverzet, bij de Nijmeegse Trouw-groep en redacteur bij het illegale blad De Nieuwe Wijnzak. Rechterhand van de commandant Ordedienst.  

Jacques de Weert 

10 april 1921 – 5 september 1944 

 ‘Zwarte Jacques’ was specialist in het vervalsen van documenten. Werd hoofd Falsificatiecentrale van de Landelijke Organisatie voor Onderduikers. Gearresteerd en in kamp Vught gedood.  

Jan Hogerland 

6 juli 1899 – 12 augustus 1977 

Verzamelde als voormalig beroepsmilitair inlichtingen voor de geallieerden. Toen het bevel van de bezetter kwam om in krijgsgevangenschap te gaan, gaf hij daar gehoor aan.

Jeannette Geldens

5 juli 1902 – 20 januari 1999

Eerste vrouw bij Nijmeegse politie. Weigerde Joodse vrouwen te begeleiden naar Westerbork waarop ze gearresteerd werd. Ze werd vrijgekocht maar ook ontslagen. Verrichtte daarna koeriersdiensten voor het verzet.

Jo Heinsius

16 februari 1904 – 10 januari 2006

Had een apotheek in het centrum tegenover het kantoor van de Grüne Polizei (de politie van de bezetter). Met behulp van haar netwerk hield ze twee Joodse zusjes in haar huis verborgen voor de bezetters.

Jozef Rodriguez

5 maart 1900 – 21 juli 1944

Oud KNIL militair. Werd gearresteerd voor onder andere het verspreiden van illegale bladen. Belandde in kamp Amersfoort en werd op de Leusderheide terechtgesteld als wraak voor aanslagen op Duitse militairen.

Jozef van Hövell van Wezeveld en Westerflier

12 januari 1919 – 4 januari 1945 

Actief in lokaal en landelijk studentenverzet (Raad van negen) en in Nationaal Comité van Verzet. Werd in 1944 gearresteerd. Kwam via Kamp Vught in kamp Neuengamme in Duitsland en is daar gestorven.

Kees van Sambeek

3 november 1921 – 4 april 1945

Actief bij de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers en de Landelijke Knokploegen (LO-LKP). Zat na de bevrijding van Zuid-Nederland - 20 september 1944 - bij de Stoottroepen en kwam om het leven bij een motorongeluk tijdens de bevrijding van Oost-Nederland.

Lène Coenders

23 januari 1920 – 5 februari 2003

Was als koerier actief in het verzet onder de bijnaam Wies. Met name voor ‘het gewest Limburg’. Ze kende verschillende andere studenten in het verzet waaronder Jozef van Hövell en Toon Fredericks.

Marius van Beek

9 januari 1921 – 27 september 2003

Deelnemer van een verzetsgroep die hulp bood aan Joden en arbeiders die naar Duitsland moesten. Dook verschillende keren onder. Werd na de oorlog beeldhouwer en maakte onder andere het beeld van Jan van Hoof op het Traianusplein.

Gezin Moormann

Vader Jules, moeder Lucie en hun 4 kinderen (Riet, Frans, Jules jr. en Wolfram) namen deel aan het verzet. Na een mislukte overval wordt Jules Moormann jr. opgepakt en geëxecuteerd op 17 mei 1944. De bezetter zet de overige gezinsleden vast in Kamp Vught. Zij komen later vrij.

Nel Peters

10 februari 1912 – 24 november 2004

Koerierde en bracht piloten onderdak. Zat bij de belangrijkste onderduikorganisatie Poelen (opgericht door drogist Dolf Poelen). Werd na 1943 topvrouw Nijmeegs verzet en moest zelf onderduiken aan het eind van de oorlog.

Henriette Witteveen-Van Gaalen | ‘Oranje Marie’

21 mei 1893 – 2 juli 1967

Eigenaresse van Hotel De Bonte Os aan de Molenstraat waar verzetsgroepen bijeen kwamen. Was openlijk voor het Vorstenhuis en Oranje, vandaar haar bijnaam Oranje Marie. Bood onderdak aan onderduikers.

Peter Will

21 augustus 1896 – 24 april 1945

Spioneerde, verspreidde het illegale blad Trouw en hielp gestrande geallieerde vliegers. Werd in 1943 gevangengezet in concentratiekamp Neuengamme. Overleed op transport naar Bergen-Belsen door uitputting.

Dolf Poelen

20 januari 1903 - 12 maart 2002

en

An Poelen-Hendriks

31 mei 1904 – 1 mei 1983

Naamgevers van verzetsgroep Poelen. Verspreidden berichten, verzetskranten en pamfletten. Organiseerden actief onderduikhulp. Doken onder na een mislukte aanslag op verrader Ederveen in hun drogisterij.

Riet van Alebeek

7 februari 1914 – 19 oktober 1999

Verspreidde onder andere Het Parool, verzamelde inlichtingen en bracht berichten rond. Hielp parachutisten en onderduikers. Zat sinds december 1943 gevangen en kwam in maart 1945 vrij.

Tjerk Spijkstra

31 januari 1914 - 14 juni 1991

en

Lies Spijkstra-Bruijn

16 februari 1913 - 24 augustus 1999

Hielpen onderduikers. Tjerk werkte bij het Arbeidsbureau en kon daardoor juiste papieren regelen en advies geven. Na zijn arrestatie in 1943 bleef Lies alleen de onderduikers helpen.

Theo Dobbe

19 maart 1901 – 5 september 1944

Actief vanaf het begin van de oorlog. Richtte diverse knokploegen op. Verantwoordelijk voor overvallen op distributiekantoren, bevrijdingsacties en liquidaties. Werd neergeschoten bij een vluchtpoging vlak voor zijn executie. Ontving postuum de Militaire Willemsorde.

Tine Vastbinder

3 mei 1911 – 15 december 2002

Werkte op de administratie van het Nijmeegs politiebureau en gaf informatie door aan de lokale Knokploeg en Landelijke organisatie voor Hulp aan Onderduikers. Zo konden sommige mensen op tijd ontsnappen aan een arrestatie.

Toby Scholte

1916 – 2016

Werkte als onderwijzeres. Ze werd koerierster in het Nijmeegse verzet. Haar bijnaam was Milou. 

Toon Fredericks

23 juli 1920 – 3 mei 1943

Verzetsleider van groep Fredericks met voornamelijk studenten. Na de ontdekking van een stapel stakingsoproepen werd hij gearresteerd en doodgeschoten in het bos tussen Hengelo en Delden.

 Truus Gelsing

29 februari 1920 – 21 maart 2007

Werkte op een distributiekantoor in Elst en was verantwoordelijk voor de vervalsing van bonkaarten. Werd in 1943 opgepakt en gevangengezet. Overleefde diverse kampen.

Meer weten?

In de Stevenskerk ligt sinds 2011 het Verzetsherdenkingsboek met daarin een biografie van alle omgekomen verzetsdeelnemers.

Op de website van Oorlogsdoden Nijmegen vindt u meer informatie over de verzetsdeelnemers en de vele andere Nijmegenaren die tijdens de Tweede Wereldoorlog om het leven zijn gekomen. (www.oorlogsdodennijmegen.nl )

Ben u een fervent lezer? Dan is het boek Collaboratie en Verzet van historicus Lennert Savenije een echte aanrader.