Geschiedenis Gelderland

Deze website bevat verhalen uit de geschiedenis van Gelderland. Elk verhaal op deze website is ondergebracht bij een specifiek thema.

Daarnaast vindt u op de website Specials met daarin een serie verhalen die bij een project of een uitgelicht thema horen. Ook zijn er veel Canons te vinden op mijnGelderland. Dit zijn chronologische overzichten van de hoogtepunten uit de geschiedenis van de provincie en van diverse gemeenten in Gelderland. Sinds 2012 vindt u ook routes op mijnGelderland; locatiegebonden verhalen die via de Layar-app, en soms QR-codes te beleven zijn. Bekijk vooral ook eens de suggesties voor sprekers die boeiend kunnen vertellen over onderdelen van het Gelders erfgoed.

Vrijwel alle erfgoedorganisaties vindt u bij Eropuit (te bezoeken organisaties) of Overige (de niet te bezoeken erfgoedorganisaties). Van veel van deze organisaties staan ook de activiteiten op mijnGelderland. Wees welkom en kijk rustig rond in de rijkdom van de Gelderse geschiedenis en erfgoedorganisaties van Gelderland.

U kunt reageren op de verhalen en wij zijn benieuwd naar uw aanvullingen.

De Landstraat in Aalten
Het verzet in Aalten
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er ook in Aalten sprake van verzet tegen de Duitse bezetter. Niet alleen werden er onderduikers opgevangen, ook verschillende acties...
Gerrit Komrij
De schooltijd van Gerrit Komrij
De wortels van schrijver en dichter Gerrit Komrij liggen in Winterswijk. Hier gaat hij vanaf 1956 naar het Winterswijks lyceum.
Knotpopulier zakt steeds verder weg.
Bomen knotten voor gebruik van het hout
Boeren hadden in het verleden hout nodig voor allerlei gebruik. Al voor het begin van onze jaartelling werden knotbomen veel gebruikt. Knotbomen ontstaan doordat op...
Herberg-boerderij De Clef, nu verscholen in het groen
Herberg De Clef, de stoomtram stopte er
Herberg-boerderij De Clef uit de zeventiende eeuw ligt nu verscholen in het groen. Omdat de boerderij wat hoger ligt op de ...
Gehucht Kerkwijk in de Bommelerwaard, voorbeeld van een woerd © Jan Neefjes, Overland, CHW Gelderland 539, 2003 CC-by
Omgaan met de grillen van de rivier
Toen de mensen 5000 jaar geleden vaste woonplaatsen kregen en de door de rivier afgezette kleigronden gingen bewerken, waren er nog geen dijken. Instanties als...
Titus Brandsma
Titus Brandsma
Pater Titus Brandsma, priester en hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, stierf in 1942 in concentratiekamp Dachau, omdat hij zich verzet had tegen onrecht.
Gellicum kerk en Rechthuis
Het oude dorp Gellicum
In het jaar 983 reeds genoemd als 'Gallinghem'. In het dorp was ooit een sierlijk kasteel dat bezit was van o.a. de families Tengnagell en...
Bezoekers bewonderen skelet © Museum Zutphen
Vikingaanval te Zutphen leidde tot blauwdruk van de stad
Zo’n 1150 jaar geleden was Zutphen een belangrijke plaats van bestuur en rechtspraak van de graven van Hamaland, een toen erg machtige familie in het...
Kasteel Vosbergen in 1980 © RCE, fotograaf AJ van der Wal CC-BY-SA
Huis Vosbergen in Heerde
Op vruchtbare gronden aan de IJssel aan de noordoostelijke rand van de Veluwe brengen vanaf 1407 broeders van het Fraterhuis Hulsbergen de gronden in cultuur....
Schilderij met als voorstelling een gezicht op Arnhem vanaf Bovenover (Bron: Historisch Museum Arnhem)
Panorama Arnhem
Arnhem: vroeger geroemd om de heuvels, de omliggende bossen en de oude bouwwerken. De stad is talrijke malen vastgelegd op schilderijen, waarbij de kunstenaar afhankelijk...
De optocht op Eibertjesdag
Eibertje, een legende
Op grond van de overleveringen mogen we aannemen dat Eibertje omstreeks 1850 leefde in het arme Vierhouten. Het verhaal gaat dat Eibertje van Vierhouten naar...
Beeld van Simon Carmiggelt en echtgenote Tiny in De Steeg. Het beeld is gemaakt door de Rhedense kunstenaar Wim Kuyl. © Erik Wannee CC0
De Steeg
De Steeg vormt het geografische middelpunt van de gemeente Rheden en is mede om die reden al meer dan honderd jaar de vestigingsplaats van het...
Boomgaard Doddendaal in bloei. © Gemeente Beuningen
Hoogstamboomgaarden
Hoogstamboomgaarden bestaan uit fruitbomen met op ongeveer twee meter hoogte de eerste dwarstakken. De gunstigste groeiplaats voor boomgaarden zijn plaatsen die niet te drassig zijn...
In het kader van een lobby voor een Waalbrug bij Nijmegen werd in 1909 deze kaart uitgegeven, met de nog niet bestaande nieuwe brug als ontbrekende schakel © Museum het Valkhof, I. Jansz, 1909
De Waalbrug bij Nijmegen
De komst van de Waalbrug heeft veel voeten in de aarde gehad, en niet iedereen in Nijmegen is er blij mee. Niettemin is de brug...
Henri Gerard Winkelman (1876-1952)
Henri Gerard Winkelman
Henri Gerard Winkelman (1876-1952) werd geboren in Maastricht. Hij doorliep na de HBS de Koninklijke Militaire Academie te Breda en later de Hogere Krijgsschool te...
Zijdewende Begijnenstraat ten oosten van Ewijk en Beuningen. © Gemeente Beuningen
Zijdewende ten oosten van het dorp
De eerste kaden ter bescherming tegen het water van de Waal lagen oostelijk van de dorpen Ewijk en Beuningen, stroomopwaarts en worden zijdewenden (ook wel...
Wapenschild van de familie Van Haersolte tot Yrst met als wapenspreuk: Omnia tempus habet – De tijd omvat alles © Wikimedia CC-BY-SA 3.0
Huis Yrst bij Hattem
Hattem bestaat als nederzetting al rond 800. Hattem ligt strategisch aan de IJssel ligt en krijgt in 1299 stadsrechten van Reinald I van Gelre. In...
Maasbandijk oude loop en afwatering © Gemeente Wijchen
Dijken en dijkverlegging bepalen het rivierengebied
De meest ingrijpende invloed van de mens op de opbouw van het rivierengebied is de bedijking geweest. De eerste dijken of kades lagen echter niet...
Gele rijders
De Gele Rijders
De 11de Afdeling Rijdende Artillerie is hun officiële naam, zelf noemen ze zich 11 AfdRA, maar Arnhemmers kennen deze militairen als 'de Gele Rijders'.
Een van de sokkels van de Teerose-stellingen
De Teerose-stellingen op de zuidelijke Veluwezoom
Sporen van de Tweede Wereldoorlog zijn nog overal in het Nederlandse landschap te zien. In Gelderland zijn niet alleen overblijfselen van Nederlandse verdedigingslinies te vinden,...
Laantje tussen Prins Willemsberg en Carolinaberg © Lian van der Zon
De weg van de koning
Koning-Stadhouder Willem III (1650-1702) was een kleine man met een kromme neus. Gedurende zijn leven had hij een zwakke gezondheid. Hij leed aan astma, had...
Romeinse vondst Ekershof - insigne. Bron: Stichting Tremele
Ekershof
In 2011 werden op de Ekershof tijdens de aanleg van het nieuwe dorpshart zeer bijzondere archeologische vondsten gedaan. ...
Achtergevel van de Burgershoeve in 2016 © Marianne Poorthuis CC-by
Erve ten Holte of Burgershoeve Spankeren
Op de plaats waar nu de Burgershoeve staat, is al vanaf de vroege Middeleeuwen een boerenbedrijf geweest, dat zeker vanaf 1440 ‘Erve ten Holte’ heette....
Kasteel Nederhemert (Bron: kasteel Nederhemert)
De bewoners van kasteel Nederhemert
De oudste delen van kasteel Nederhemert dateren uit het begin van de veertiende eeuw. Vanaf toen heeft het veel veranderingen ondergaan: het kasteel ontwikkelde zich...
Freedomtrail homepage stoeptegel
Freedom Trail Arnhem
Freedom Trail Arnhem is een digitale wandeling door de Gelderse hoofdstad langs 36 locaties die in de oorlogsjaren 1940-1945 een rol speelden.
Op deze tijdelijke Duitse begraafplaats op het terrein van de Saksen Weimar-kazerne in Arnhem, lagen bijna 150 soldaten begraven. Bron: Gelders Archief © Fotocollectie Nico Kramer
De laatste regels van Wolfgang en Josef
In september 1944, toen de geallieerden bij Arnhem probeerden door te stoten naar Duitsland, vochten de Duitse korporaal Wolfgang Dinkel en de Oostenrijkse geniesoldaat Josef...
Buurmalsen Jacobus
De Suitbertuskerk van Buurmalsen
Buurmalsen is een van de oudste dorpen van de streek, want het komt als 'Uberan Malsna' al voor in een akte uit 850. De kerk...
Uitvouwblad bij boekje Korte Beschrijving van den Watersnood in 1855. Dijkbreuk te Dreumel © Koninklijke Bibliotheek, CC
Voorbeeld, de ramp van 1855
Sinds de bedijking is het rivierengebied geteisterd door honderden overstromingen, de ene ernstiger dan de andere. Er bestaan verslagen van de grotere rampen. Die werden...
Rivierkribben zijn net als steenfabrieken onderdeel van het Waallandschap, hier omstreeks 1836 vastgelegd door de kunstenares Adriana Diderika van Houweninge © Museum Het Valkhof Nijmegen, Adriana Diderika van Houweninge.
Rivierlopen manipuleren
Gedurende de middeleeuwen had de mens weinig invloed op de rivier. De Waal was een brede stroom, soms met eilanden, geulen en ondiepten. Een geul...
Band Kinkobra Appelpop 2011
Het is het sfeertje wat 't em doet
Appelpop is uitgegroeid tot het grootste popfestival in zijn soort. Appelpop is inmiddels een festival met nationale en zelfs internationale bekendheid. In 2001 bezochten naar...
Huis Babberich (Bron: Huis Babberich)
Huis Babberich
Huis Babberich staat ook bekend onder de naam Halsaf. Die naam zou afkomstig zijn van een legende waarin de dienstmeid van Babberich zes rovers onthoofdde...
Boerderij Den Hoek te Gameren is gebouwd op een terp © Eduard van Iersel, cc-by-sa
Het gevaar van dijken
De sluitende bedijking in de middeleeuwen betekende helaas niet dat het voor de bewoners langs de rivieren veiliger was geworden. Integendeel. Doordat het overstromingsgebied bij...
Vooraanzicht Sint Paschaliskerk Woezik. Bron: Wikimedia Commons, Havang 2013
Sint Paschaliskerk, een kerk die er moest komen
Het is nog altijd pijnlijk te zien hoe lang de rooms-katholieke Woezikse gemeenschap letterlijk heeft moet vechten voor de status van...
Boerderij 't Uiversnest. Foto Hans Barten
Boerderij 't Uiversnest in Deest
De naam van boerderij 't Uiversnest verwijst naar het nest van de uiver ofwel de ooievaar. Deze vogel siert al decennia lang het bovenlicht van...
Geldermalsen Beetwortel Suikerfabriek
Industriële revolutie in Geldermalsen
Geldermalsen heeft van oudsher een aantal grote industrieën, bijna allemaal met een agrarische achtergrond.
Kinke Kooi
Oogmerk: Kinke Kooi
In 2012 is Plaatsmaken begonnen met het filmen van Gelderse kunstenaars in hun atelier. Bijzondere werkprocessen van kunstenaars, en gedachten die daarbij horen, worden zo...
De Oude Toren bij Winssen, overblijfsel van de middeleeuwse kerk.
Oude toren in Winssen
Oorspronkelijk lag de middeleeuwse dorpskerk, waarvan alleen de toren nog over is, niet zo dicht op de dijk. Bij overstromingen van de Waal in de...
Reclame van Quick
Quick, snelle voetbalschoenen uit de Achterhoek
Van Johan Cruijff tot Piet Keizer - vrijwel alle voetballers speelden tussen 1930 en 1980 op voetbalschoenen van Quick uit Hengelo. De schoenenfabriek uit de...
Roland Schimmel, Zwarte zon
Oogmerk: Roland Schimmel
In 2012 is Plaatsmaken begonnen met het filmen van Gelderse kunstenaars in hun atelier. Bijzondere werkprocessen van kunstenaars, en gedachten die daarbij horen, worden zo...
Het geurkinkpad in Sinderen$Bron: Achterhoeksekerkpaden.nl, Stichting Kerk- en Fietspaden Sinderen e.o.
Achterhoekse Kerkenpaden
Op oude landkaarten is goed te zien dat er tussen essen in het Achterhoekse landschap vaak een heel netwerk aan wandelpaden of kerkenpaden liep. Het...
Edelhert burlend op de heide (Bron: Geldersch Landschap en Kasteelen, foto: Rob van t Zelfde)
Liefdesgevecht op leven en dood
Het is een imposant gezicht; het grote, sterke edelhert, 200 kilo zwaar en met een gewei van bijna 12 kilo. Als een militair stelt hij...
Beelden bij de Grote Molenstraat geven een impressie van hoe de weg gebruikt werd in de Romeinse tijd (Bron: Peter van den Broeke)
Romeinse weg tussen Driel en Elst
Wie vandaag de dag de Grote Molenstraat tussen Driel en Elst volgt, treedt in de voetsporen van tientallen generaties weggebruikers. De eersten waren de Romeinse...
Beesd Volvo Cars
Auto's in Beesd
Beesd was altijd sterk agrarisch geörienteerd, tot in de jaren '70 auto-importeur Niham en Volvo Nederland bv zich in Beesd vestigde.
De Zwarte Kuil bij Loenen, op de achtergrond de Waaldijk. © Wielenreceptenboek, Landschapsbeheer Gelderland, Ferdinand van Hemmen
Inbraakkolken
Vroegere dijkdoorbraken hebben hun sporen nagelaten in het landschap. Bij een doorbraak schuurt het binnenstromende water een gat in de bodem. Die gaten zien we...
Steenfabriek 'De Bovenste Polder'
Steenfabriek De Bovenste Polder
Steenfabriek 'De Bovenste Polder' dateert van 1923, maar de voorgeschiedenis begint al in 1846. In dat jaar bouwden de compagnons Bowles en Lans de voorloper...
S. Jans Poort te Arnhem, 1745 door Jan de Beijer en Hendrik Spilman © Gelders Archief
Jan de Beijer
De in Zwitserland geboren Jan de Beijer was een begenadigd tekenaar van stads- en dorpsgezichten. Als kind verhuisde hij naar het Duitse Emmerik (Nijmegen) en...
Oude materialen uit Wezendorp Neerbosch
Wezendorp Neerbosch
Weeskinderen worden tegenwoordig opgevangen in moderne opvanghuizen. Maar vroeger was er maar weinig opvang voor wezen, die zelf moesten zien rond te komen. Daar probeerde...
Deze Romeinse reiskaart – de zogenaamde Tabula Peutingeriana - stamt uit het begin van onze jaartelling en geeft steden en wegen schematisch weer. Museum Het Valkhof bezit een van de weinige middeleeuwse kopieën. © Wikimedia PD
Handel in de prehistorie en de Romeinse tijd
Voor de opkomst van de (stoom)trein en het wegtransport waren rivieren de belangrijkste transportaders van Europa. Ook tegenwoordig zijn de Rijn en de Waal cruciale...
Kaart van het Gemein Heytvelt 1652, 1653 gebr van Geelkercken. Bron: Collectie Oudheidkundige Kring Rheden Rozendaal
Het Kleigat bij Hotel Beekhuizen
Op de kaart van Nicolaas van Geelkercken, die hij maakte voor het St. Catharina Gasthuis te Arnhem staan de bezittingen nauwkeurig ingetekend en de toelichting...
De ondergang van Herwen in de Waal inspireerde kunstenaar Alphons ter Avest tot het kunstwerk Tuimelende Huizen © Alphons ter Avest, project Verdronken dorpen 2011
Dorpen spoelen weg
De bewoners van de dorpen van de Waal stonden machteloos tegenover een zich uitschurende rivierbocht. Verschillende dorpskernen zijn in het water verdwenen.

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl