Tijd van ontdekkers en hervormers

Kenmerkende aspecten van deze periode:

  • Het begin van de Europese overzeese expansie.
  • Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
  • De hernieuwde interesse voor de klassieke oudheid.
  • De protestantse reformatie en splitsing van de christelijke kerk in West-Europa.
  • De Opstand in de Nederlanden en het ontstaan van een onafhankelijke Nederlandse staat.
Kwel achter de dijk maakt het gebied geschikt voor waterminnende planten. Bron: Gemeente Beuningen
Kwelbos
Het bos ten zuiden van de dijk ten oosten van Winssen heet Biezenwaard. Deze naam staat voor waterminnende planten (biezen) in een laaggelegen land (waard)....
Graftombe Karel van Gelre, Eusebiuskerk Arnhem, tekening 1825, Gelders Archief
Een nieuwe bouwstijl
De introductie van de renaissancestijl in de bouwkunst van de Nederlanden had te maken met Karel V. Hij was van mening dat hij als keizer...
Vergif
Jonker Ernst Mom
Jonker Ernst Mom is in 1564 landsheer van Avesaeth bij Didam. Hij is een telg uit een rijk geslacht, die als vrijgezel...
Stadsbrand
De Grote Stadsbrand
In middeleeuwse steden waren de meeste huizen gebouwd van hout, of van hout en stro, aangesmeerd met leem. De laatstgenoemde heten...
1967 Vier woningen op kaatsbaan Huis Bergh
De kasteeltuin en de gaarde van Kasteel Huis Bergh
Het terrein tussen het kasteel en het parkbos de Plantage werd vroeger de Vynckenborch (Vinkenborg) genoemd. In 1560 liet Willem IV...
Kasteel Ter Horst bij Loenen
Kasteel Ter Horst
Wijnand Hackfort, burgemeester van Arnhem, liet nabij het dorp Loenen in 1557 een kasteel bouwen. De neo-classicistische gevel aan de ingangszijde werd eind 18e eeuw...
Een tekening van Cornelis Pronk uit 1732 van het klooster in Oene
Het klooster Nazareth te Oene
De Kloosterallee in Oene herinnert nog aan het in de vroege vijftiende eeuw gebouwde klooster Nazareth. Het werd gesticht in een...
Kopermolen in Zuuk (Bron: Wikimedia, foto: Willem Jans)
Industrieel water
Niet alleen de beken waarlangs zich de industrie in onze gemeente ontwikkelde in de zestiende en zeventiende eeuw maakten deel uit van het industrieel...
Tekeningen met onder meer de 'blauwe' gerechtssteen van Batenburg. Bron: Erfgoedstudiehuis Land van de Heerlijkheden
De Blauwe Steen van Batenburg
Bij de hoek van de Grootestraat/Kruisstraat te Batenburg ligt een zogenoemde Blauwe Steen. Er zijn in Nederland enkele van deze stenen...
Culemborgse weeskinderen eind jaren '20, Maaike Sterk en Jan Wammes, foto gemaakt door atelier Ypma te Culemborg.
Het Elisabeth Weeshuis
Het stadsmuseum van Culemborg is gevestigd in het Elisabeth Weeshuis. Bijna vier eeuwen een thuis voor weeskinderen uit deze stad. In...
Eerste binnenplaats van het Valkhof met Nicolaaskapel en Reuzentoren, 1733
Reuzentoren
Bij het bouwen van een burcht werd vaak begonnen met een verdedigingstoren of donjon. Dit was een toren waarin de bewoners ...
De Beeldenstorm
Beeldenstorm
Tot het begin van de zestiende eeuw behoorden de christenen in West-Europa tot één kerk, namelijk de Rooms-Katholieke Kerk. Dat veranderde na 1517. In dat...
De Latijnse School
Latijnse school
Naar schoolgaan is voor ons de gewoonste zaak van de wereld. In Nederland zit vrijwel ieder kind van vier jaar in groep...
Het Ambtshuis. Foto Hans Barten
Ambtshuis
In 1758 werden de rechtbanken van Wamel en Bergharen samengevoegd tot één rechtbank in Druten. Hiervoor moest een pand gekocht worden. Juffrouw Anna Maria van...
10a MMK Jelgerhuis Interieur Eusebius 2821
Karel van Gelre, 1492-1538
Vergeefse onafhankelijkheidsstrijd De graftombe van Karel van Gelre en zijn beeltenis als 'de man in het kastje' in de Grote Kerk op een...
Kerkpad. Fotografie Hans Barten
Voormalige Katholieke kerk
Op 20 september 1566 richtte de hervormingsgezinde jonker Dirk van Batenburg vernielingen aan in de kerk. Een ooggetuige verklaarde: "dat alsoe die beelden gebroocken und...
Acquoy Corneel Jansen
Jansenisme van Cornelius Jansenius
Cornelius Jansenius werd in 1585 geboren in Acquoy als Corneel Jansen. Hij werd bisschop van Ieper en verlatijnsde zijn naam. Hij vertegenwoordigde...
Het stadhuis voor de verbouwing in 1739. Hendrik Spilman, 1757. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Stadhuis
Op 22 januari 1554 kopen de burgemeesters van Buren voor 525 gulden een vierkant woonhuis tegenover de kerk. Vijftig jaar later...
Het interieur van de smelterij van Koperpletterij en Metaalhandel "De Vlijt", voorheen H.de Heus en Zoon, 1913. Bron: CODA Beeldbank
Papiermolen De Vlijt en Koperpletterij De Heus
Papiermolen De Vlijt van Johan Steenbergen de Jonge was de eerste papiermolen in Apeldoorn. De grondlegger van de economische toekomst van...
Graaf Floris I van Pallandt (1537-1598) met geuzentekenen, gravure door J. Buys, ca. 1750-1780.
Floris I van Pallandt
Op 14 september 1566 is de huidige Hervormde Barbarakerk in Culemborg het toneel van een opmerkelijk schouwspel. De Culemborgse graaf Floris...
Reconstructietekening van de Valkhofburcht © Museum Het Valkhof
Valkhofburcht
Omstreeks 777 liet de Karel de Grote een 'palts' bouwen op de Valkhofheuvel, waar toen ongetwijfeld nog de resten van de versterkte Romeinse nederzetting lagen....
Vesting werd belangrijker dan kasteel
Van kasteel naar vesting
Rond 1550 waren de middeleeuwse verdedigingswerken van Loevestein verouderd. Prins Willem van Oranje gaf in 1575 de opdracht om Loevestein te...
Gezicht op de stadzijde van de Burchtpoort te Nijmegen
Burchtpoort
De Burchtpoort was een van de drie stenen toegangspoorten tot de stad toen in de 14e eeuw de eerste dubbele stadsomwalling met...
Detail van aquarel van Jan van den Call (1656-1706) van het Valkhof en omgeving. Bij de Veerpoort een schipmolen. © Jan van den Call, dianegatief, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. CC-BY-SA
Schipmolens op de Waal
Al in de middeleeuwen werd de energie van het stromende Waalwater gebruikt om molens aan te drijven. Die oude schipmolens zijn een inspiratie van nieuwe...
Memorietafel met Elisabeth en haar beide mannen
Vrouwe Elisabeth
Ruim 500 jaar na haar dood kom je de naam en beeltenis van Vrouwe Elisabeth nog op verschillende plaatsen in Culemborg tegen:...
Uitzicht richting Kampen
Op de uitkijk
In de 16e eeuw stonden buiten de stadswal geen bomen die het zicht belemmerden. Het was belangrijk de naderende vijand al vroeg...
Rechtspraak
Rechtspraak
Recht en rechtspraak zijn belangrijk in een stad. Rechtspraak betekent namelijk dat er recht wordt gesproken. Dat betekent dat onrecht wordt...
Brand op Goeden Vrijdag
Stadsbranden
Doetinchem heeft twee grote stadsbranden gehad die op Goede Vrijdag uitgebroken zijn. De eerste vond plaats op 19 april...
Waterval Leuvenum
Buurtschap Leuvenum
Hoewel rond 1200 al sprake is geweest van ontgonnen land wordt Leuvenum als buurtschap in 1593 in schriftelijke...
Havezate Camphuysen, achterzijde met slotgracht © Wikipedia.commons.org CC-BY-SA 3.0
Havezate Camphuysen in Babberich
Rond 1533 verschijnt een lijst met bekende havezaten, een versterkt huis of hofstede, waarop de naam Camphuysen staat, dat als ‘adelyk getimmer’ wordt aangeduid. Twee...
Willem van Oranje, Adriaen Thomasz. Key, ca. 1579. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Huwelijk Willem van Oranje & Anna van Egmond
Burens relatie met het Oranjehuis begint in 1551 als Anna van Egmond trouwt met prins Willem van Oranje. Anna is de ...
Globale indicatie van de inundatiegebieden en belangrijkste versterkingen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. © Niels Bosboom CC-SA 3.0
De Hollandse Waterlinie aan de Waal
Water is een effectief middel om de vijand op afstand te houden. Om het rijke West-Nederland te beschermen werden lage gebieden onder water gezet. Juist...
Belegering Zaltbommel door de Spanjaarden op een kaart van 1599. Noord is onder. De schipbrug over de Waal is te zien. Links het Spaanse leger. © Rijksmuseum, maker anoniem - PD
Tachtigjarige Oorlog: Beleg van Zaltbommel
De Spanjaarden belegerden in 1599 tijdens de Tachtigjarige Oorlog de stad Zaltbommel. De troepen van de Spaanse bevelhebber Mendoza vochten er tegen de manschappen van...
De straat Het Spaanse Leger (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Moord op een dominee
In 1517 publiceerde Maarten Luther zijn bezwaren tegen de gang van zaken in de katholieke kerk. Met name de praktijk van het...
Maarten van Rossum
Maarten van Rossum: beroemd en berucht
Maarten van Rossum is rond 1500 een van de hoofdrolspelers in de Gelderse geschiedenis. Hij is niet alleen beroemd vanwege zijn militaire verdiensten waar velen...
Stadhuis Nijmegen, rond 1900 © Publiek domein
Bloeiperiode Nijmeegse Hanzekooplieden
Vooral de jaren tussen 1520 en het uitbreken van de Nederlandse Opstand vanaf 1566 vormden een bloeiperiode voor de Nijmeegse Hanzekooplieden. Niet zelden nam Nijmegen...
Van Esserenhuis
Van Esserenhuis
Het Van Esserenhuis op Marktstraat 3 is gebouwd in de 16e eeuw, op veel oudere fundamenten. Rond 1870 werd het huis vernieuwd en naar de...
Zicht op de stad Wageningen met links het kasteel. Tekening uit 1730 © Het Gelders Archief PDM
Kasteel Wageningen
Op de Veluwezoom langs de Rijn en grenzend aan Het Sticht van de bisschop van Utrecht ligt Wageningen. Deze plek is zo strategisch dat Karel...
Voorplein met hoofdgevel van Kasteel Buren, Abraham de Haen naar Cornelis Pronk, 1728. Foto RKD – Nederlands instituut voor kunstgeschiedenis, Den Haag
Pasqualini
Wat doet een Italiaanse vestingbouwer uit Bologna aan het begin van de 16e eeuw in Buren? Als Maximiliaan van Egmond in ...
Culemborgse weeskinderen rond 1920
Het Elisabeth Weeshuis
Het stadsmuseum van Culemborg is gevestigd in het Elisabeth Weeshuis. Bijna vier eeuwen een thuis voor weeskinderen uit deze stad. In...
Op de plek van de afgebroken Varkenstoren verrees begin 17de eeuw een huis, nu Kerkhofstraat 8. Het steekt achteruit ten opzichte van de buren, want die hebben de oude stadsmuur als achtergevel en de toren stak uiteraard eerder ook uit (Foto: Gerrit Kouwenhoven)
De Verkentoren van Hattem
Aan de naamgeving van de Verkentoren in Hattem zit wel een heel bijzonder verhaal verbonden. Dat verhaal heeft te...
Het Quarles van Uffordgemaal. Een gietijzeren plaquette van het eerste stoomgemaal in dit gebied (te Dreumel) is rechts in de muur van het nieuwe gemaal opgenomen. Hierop staat de tekst: H.F. Fijnje. Wie geestig denkt en werkt en tracht, dien helpt natuur met hare kracht. 1845.
Het Quarles van Uffordgemaal in Moordhuizen
In de jaren dertig van de vorige eeuw werd door werklozen de nieuwe Alphense wetering gegraven. De stoomgemalen die tot die...
 Het stadsbestuur
Het Stadsbestuur
Een stad als Harderwijk wordt tegenwoordig bestuurd door de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. De gemeenteraad wordt gekozen...
Slot Doddendael in Ewijk (Foto: Peter van der Wielen)
Een vriendenboekje uit Slot Doddendael
Vierhonderd jaar geleden liet Johan van Stepraedt, heer van Slot Doddendael bij Ewijk, zijn familie vereeuwigen op negen schilderijen. Neerlandici van...
Catharinakerk
De reformatie
In Duitsland, Frankrijk en Zwitserland kwamen velen in verzet tegen wat zij als verkeerd zagen in de rooms-katholieke kerk (Luther, Calvijn). Hun leer kwam ook...
Rhenoy Huys te Rhenoy ca 1910
Huys te Rhenoy
Rhenoy kende twee kastelen: de Oudenborch, een ringburcht aan de oostkant en het 'Huys te Rhenoy' aan de westkant. Op de plaats van het Huys...
Beesd Het Lage Huis
De huizen van Beesd
Maar liefst drie kastelen had Beesd: Het Hoge, Lage en Blauwe Huis. Allen werden bewoond door leden van de familie Pieck. Leden...
Muren en poorten
Muren en poorten
Een van de stadsrechten van Harderwijk was het mogen bouwen van stadsmuren. Een belangrijk recht omdat muren veiligheid betekenden. Doordat Harderwijk...
Rattentoren Roermond
De rattentoren
De bakermat van Gelderland is groot, maar het hertogdom Gelre was nog veel groter. Een deel van Limburg en Duitsland behoorden ooit ook tot Gelre....
kasteel waardenburg
Faust op kasteel Waardenburg
Kasteel Waardenburg werd gesticht op 2 augustus 1265. Graaf Otto van Gelre gaf toen Rudolf de Cocq toestemming om op deze plaats een toren te...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl