Tijd van ontdekkers en hervormers

Kenmerkende aspecten van deze periode:

  • Het begin van de Europese overzeese expansie.
  • Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
  • De hernieuwde interesse voor de klassieke oudheid.
  • De protestantse reformatie en splitsing van de christelijke kerk in West-Europa.
  • De Opstand in de Nederlanden en het ontstaan van een onafhankelijke Nederlandse staat.
07a Bethanie Handschrift BA OB 287 059r
Arnhemse kloosters, 1400-1580
In 1404 werd even buiten de stad bij het voormalige landgoed van de burgemeesters Van Presickhave een vrouwenklooster gesticht met de naam Bethanië. Het klooster,...
Het Ambtshuis. Foto Hans Barten
Ambtshuis
In 1758 werden de rechtbanken van Wamel en Bergharen samengevoegd tot één rechtbank in Druten. Hiervoor moest een pand gekocht worden. Juffrouw Anna Maria van...
De Latijnse School
Latijnse school
Naar schoolgaan is voor ons de gewoonste zaak van de wereld. In Nederland zit vrijwel ieder kind van vier jaar in groep één van de...
Eikenhouten preekstoel 1744 St Catharinakerk
Catharinakerk
We weten uit een oud document dat er in 838 in Doetinchem al een kerkje was. Over de eerste eeuwen van dit godshuis is weinig...
Het antependium van het Nijmeegse schippersgilde, 1475-1500 © Museum Het Vaklhof
Het Nijmeegse schippersgilde
In de loop van de 15de eeuw ontwikkelde Nijmegen zich tot een van de belangrijkste Hanzesteden. De stad viel onder het Hanzekwartier Keulen, waardoor er...
Het door de Spanjaarden gebouwde fort ‘oud’ Sint-Andries ligt strategisch op een landtong tussen Maas en Waal. Kaart van Blaeu, 1649. © Universiteit Utrecht, Toonneel der Steden, Joan Blaeu
Tachtigjarige Oorlog: Fort Sint Andries
In de Bommelerwaard bij Heerewaarden, op een punt waar de rivieren de Waal en Maas elkaar bijna raken, bouwden de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog...
Huis Empe bij Brummen, in of ná 1718 door Jacobus Stelllingwerff mogelijk naar Frans Berkhuys © Bron: RKD (PDM)
Geschiedenis van 't Huis Empe
Dicht bij de weg van Voorst naar Zutphen wordt omstreeks 1550 het adellijk huis Empe gebouwd. Bijna drie eeuwen later, rond 1825, verbouwt men het...
De huidige staat van het Fort (Bron: Bezoekerscentrum De Grote Rivieren, foto: Bezoekerscentrum De Grote Rivieren)
Fort Sint Andries
In 1599, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, bouwden de Spanjaarden ten westen van Heerewaarden Fort Sint Andries (ook wel 'Oud' Fort St. Andries genoemd). Het fort...
Culemborgse weeskinderen rond 1920
Het Elisabeth Weeshuis
Het stadsmuseum van Culemborg is gevestigd in het Elisabeth Weeshuis. Bijna vier eeuwen een thuis voor weeskinderen uit deze stad. In 1560 speciaal voor hen...
Waterval Leuvenum
Buurtschap Leuvenum
Hoewel rond 1200 al sprake is geweest van ontgonnen land wordt Leuvenum als buurtschap in 1593 in schriftelijke stukken vermeld.
Tekening Oude Hervormde Kerk
Reformatie
De reformatie vindt in de Nederlanden niet gelijktijdig plaats. Het Hof in Gelderland besluit eerst eind 16e eeuw om opdracht te geven tot invoering ervan....
Portret Maurits
Reductie van Nijmegen
Vanaf 1568 kwamen Noord-Nederlandse steden en provincies in opstand tegen de katholieke Spaanse koning Filips II, die toen heerste over Nederland. Ze verenigden zich onder...
Rechtspraak
Rechtspraak
Recht en rechtspraak zijn belangrijk in een stad. Rechtspraak betekent namelijk dat er recht wordt gesproken. Dat betekent dat onrecht wordt aangepakt. Althans, als de...
Floris I met bedelnap en geuzenpenning
Floris I van Pallandt
Na de dood van vrouwe Elisabeth wordt haar achterneef Floris van Pallandt de eerste graaf van Culemborg. Hij erft het Culemborgse kasteel, maar verblijft liever...
Rumpt Het gedachteniskruis. Foto: William Hoogteyling
Gedachteniskruis voor Otto van Scherpenzeel
Van het Huys te Rumpt, dat buitendijks lag, is meer bekend dan van Huis Lagenpoel. Er woonde sinds 1550 een familie Van Scherpenzeel, die ook...
Drie 1832
Maalschap
Op het grondgebied van Ermelo heeft rond de buurtschap Drie eeuwenlang een maalschap bestaan. Sinds het begin van de middeleeuwen is dit een organisatie van...
Lithografie, voorstellende de Waterpoort te Tiel vanaf het Plein, 1980. Collectie Flipje en Streekmuseum Tiel
Waterpoort in Tiel
De Gelderse plaats Tiel is gelegen aan de Waal. Net als alle grote plaatsen langs de rivieren beschikt ook deze stad over een haven. In...
Rattentoren Roermond
De rattentoren
De bakermat van Gelderland is groot, maar het hertogdom Gelre was nog veel groter. Een deel van Limburg en Duitsland behoorden ooit ook tot Gelre....
Larense kermis
Marken
De marke is in feite een vroege voorloper van de boerencoöperatie. De mark is vaak een groot gebied bestaande uit 'woeste gronden'. Hierop werden schapen...
Op de plek van de afgebroken Varkenstoren verrees begin 17de eeuw een huis, nu Kerkhofstraat 8. Het steekt achteruit ten opzichte van de buren, want die hebben de oude stadsmuur als achtergevel en de toren stak uiteraard eerder ook uit (Foto: Gerrit Kouwenhoven)
De Verkentoren van Hattem
Aan de naamgeving van de Verkentoren in Hattem zit wel een heel bijzonder verhaal verbonden.
Van Esserenhuis
Van Esserenhuis
Het Van Esserenhuis op Marktstraat 3 is gebouwd in de 16e eeuw, op veel oudere fundamenten. Rond 1870 werd het huis vernieuwd en naar de...
Feltman vogelvluchtplan Nijmegen © Museum Het Valkhof
Nijmegen Garnizoensstad
Op 21 oktober 1591 werd Nijmegen definitief een Staatse garnizoensstad binnen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Hierdoor veranderde het uiterlijk van de stad sterk....
Het verdwenen klooster Hulsbergen © Bernard Bos
Klooster Hulsbergen
Van 1407 tot 1578 heeft in Wapenveld een klooster van de Moderne Devotie gestaan: klooster Hulsbergen. De fraters woonden daar bij elkaar in een leefgemeenschap....
De Beeldenstorm
Beeldenstorm
Tot het begin van de zestiende eeuw behoorden de christenen in West-Europa tot één kerk, namelijk de Rooms-Katholieke Kerk. Dat veranderde na 1517. In dat...
Johannes Wigelius
In 1566, twee jaar voor de Tachtigjarige Oorlog, was er een beeldenstorm in verscheidene plaatsen in Nederland. Kerken werden door protestanten stormenderwijs vernield.
Rhenoy Huys te Rhenoy ca 1910
Huys te Rhenoy
Rhenoy kende twee kastelen: de Oudenborch, een ringburcht aan de oostkant en het 'Huys te Rhenoy' aan de westkant.
Het stadhuis aan de Markt.
Het stadhuis
Boven de toegangsdeur van het Culemborgse stadhuis staan twee sierlijke initialen. De 'A' is van Antonis van Lalaing, graaf van Hoogstraten en...
Globale indicatie van de inundatiegebieden en belangrijkste versterkingen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. © Niels Bosboom CC-SA 3.0
De Hollandse Waterlinie aan de Waal
Water is een effectief middel om de vijand op afstand te houden. Om het rijke West-Nederland te beschermen werden lage gebieden onder water gezet. Juist...
Fragment van het onvoltooide kanaal De Nieuwe Rijn, te zien aan de Fliersteeg in Nijkerk (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
De Nieuwe Rijn, een onvoltooid kanaal
De Nieuwe Rijn is een kanaal, dat hertog Karel van Gelre aan het begin van de zestiende eeuw wilde laten aanleggen, met de bedoeling om...
Raadhuis
Raadhuis 's-Heerenberg
Dit 'Nije Raethuijs' is in 1531 gebouwd als opvolger van het 'Ailde Raethuijs' dat even verderop stond. Het was van oudsher het...
Maurits van Oranje op een schilderij van Michiel van Mierevelt (ca. 1620 – 1630) was stadhouder en legeraanvoerder van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. © Rijksmuseum - PD
Tachtigjarige Oorlog aan de Waal
De rivieren Maas en Waal vormden tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568 – 1648) een belangrijke natuurlijke barrière. De versterkingen, die lagen op de plaatsen waar...
De Vischpoort in 2012 © Museum Elburg
De Vischpoort
De Vischpoort was oorspronkelijk een verdedigingstoren. In 1592 werd de Visscherstoren tot een poort gemaakt. De eiken deuren konden bij gevaar worden gesloten. Daarnaast was...
Maarten van Rossem in vergulde lijst. A.F.van Goelst Meijer, 1956 Naar het orgineel in de Cannenburg te Vaassen. Collectie Stadskasteel Zaltbommel
Eigenaren van Kasteel De Cannenburgh of Cannenburch
De vroegste vermelding van de Cannenburch dateert uit 1365 en sedert 1402 was het een leengoed van de Gelderse hertogen. In 1543 kocht de legendarische...
Brand op Goeden Vrijdag
Stadsbranden
Doetinchem heeft twee grote stadsbranden gehad die op Goede Vrijdag uitgebroken zijn. De eerste vond plaats op 19 april...
Havezate Camphuysen, achterzijde met slotgracht © Wikipedia.commons.org CC-BY-SA 3.0
Havezate Camphuysen in Babberich
Rond 1533 verschijnt een lijst met bekende havezaten, een versterkt huis of hofstede, waarop de naam Camphuysen staat, dat als ‘adelyk getimmer’ wordt aangeduid. Twee...
Panorama uitzicht op Nijmegen, Nederland ca. 1541 © Frans Hogenberg, in: Civitates orbis terrarum - Braun en Hogenberg
Tolvrijheden in Hanzestad Nijmegen
Dankzij een groeiend pakket tolvrijheden was het Nijmeegse burgerschap in de eeuwen vanaf 1230 tot het begin van de Opstand in 1566 zeer gewild. Nijmeegse...
Kasteel Vosbergen in 1980 © RCE, fotograaf AJ van der Wal CC-BY-SA
Huis Vosbergen in Heerde
Op vruchtbare gronden aan de IJssel aan de noordoostelijke rand van de Veluwe brengen vanaf 1407 broeders van het Fraterhuis Hulsbergen de gronden in cultuur....
Brand op Goeden Vrijdag
Stadsbranden
Doetinchem heeft twee grote stadsbranden gehad die op Goede Vrijdag uitgebroken zijn.
Stenen Kruis aan de Waalbandijk. Fotografie Hans Barten
Het Steenen Kruis van Afferden
Aan de rivierzijde van de Waalbandijk, aan het einde van de Klapstraat, staat sinds de middeleeuwen in de berm van de dijk het Steenen Kruis.
Zicht op de stad Wageningen met links het kasteel. Tekening uit 1730 © Het Gelders Archief PDM
Kasteel Wageningen
Op de Veluwezoom langs de Rijn en grenzend aan Het Sticht van de bisschop van Utrecht ligt Wageningen. Deze plek is zo strategisch dat Karel...
Oprijlaan de Gelderse Toren met bedienden rond 1900 Collectie Belangenvereniging Spankeren
De verdedigingstoren van de hertog
De wachttoren De Geldersche Toren was vanouds een bezit van de graven van Zutphen, waarbij door het huwelijk van de erfdochter Ermgard met graaf Gerhard...
Het stadhuis voor de verbouwing in 1739. Hendrik Spilman, 1757. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Stadhuis
Op 22 januari 1554 kopen de burgemeesters van Buren voor 525 gulden een vierkant woonhuis tegenover de kerk. Vijftig jaar later verbouwt architect en beeldhouwer...
Beeld van Canisius
/beeld/Canons/Nijmegen/16_portretcanisius.jpg
Petrus Canisius
Petrus Canisius (1521-1597) werd geboren in de Nijmeegse Broerstraat. Hij werd vooral bekend door zijn catechismus, een boek waarin hij het katholieke geloof uitlegt.
Joost van Heeckeren
Joost, Evert en Jacob van Heeckeren
Jonker Joost is een begrip geworden in Ruurlo. Als centrale verteller introduceert hij het plaatselijk erfgoed aan basisschooljeugd, toeristen en de Ruurlose bevolking. Op "zijn"...
Reconstructietekening van de Valkhofburcht © Museum Het Valkhof
Valkhofburcht
Omstreeks 777 liet de Karel de Grote een 'palts' bouwen op de Valkhofheuvel, waar toen ongetwijfeld nog de resten van de versterkte Romeinse nederzetting lagen....
Lubbert Adolf Torck, heer van Rozendaal, was ambtsjonker in Ede van 1708 tot 1758. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA13774
Ambtsjonkers
Vroeger sprak men niet over de gemeente Ede maar over het 'Ambt' Ede. Dat bestond uit de dorpen Ede, Bennekom, Lunteren en Otterlo. Een deel...
Uitzicht richting Kampen
Op de uitkijk
In de 16e eeuw stonden buiten de stadswal geen bomen die het zicht belemmerden. Het was belangrijk de naderende vijand al vroeg...
Strijd tussen Gelre en Kleef
Het is 1502. Bijna alle Over-Betuwse dorpen horen bij het hertogdom Gelre, een zelfstandig staatje. Maar Huissen en Hulhuizen horen bij het buurland, het hertogdom...
Vergezicht met molen Batenburg. Bron: Wikimedia, RCE
Korenmolen Batenburg
Aan de Molendijk, niet ver van het kasteel staat de korenmolen. Eeuwenlang moesten boeren daar hun graan laten malen. ...
Beesd Het Lage Huis
De huizen van Beesd
Maar liefst drie kastelen had Beesd: Het Hoge, Lage en Blauwe Huis. Allen werden bewoond door leden van de familie Pieck.

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl