Zorg

Gelderland groeit, qua inwoners. Het zijn er nu meer dan twee miljoen. Een ander feit is dat we ouder worden. Steeds vaker moeten mensen daarom een beroep doen op de sector zorg en welzijn. 'Zorg' omvat veel: van jeugdzorg, gehandicaptenzorg, ziekenzorg tot geestelijke gezondheidszorg.

Vroeger ging het er wel wat anders aan toe. Rond 1800 kreeg men nieuwe ideeën over de behandeling van krankzinnigen. Daarvoor werden ze vanwege hun afwijkend gedrag door de maatschappij verstoten. Als ze agressief waren sloot men ze op in een gasthuis of gevangenis. Je kon die mensen daar bezichtigen, tegen betaling. Later ontstaan gestichten om patiënten te behandelen. Die zijn er nog steeds. Soms met een museum waar je meer over de geschiedenis te weten komt, zoals Museum Het Groot Graffel in Warnsveld, Historisch Museum APZ Wolfheze en Museum Parkzicht Landgoed Veldwijk in Ermelo.

Het fenomeen weeshuis wordt belicht in Museum Elisabeth Weeshuis in Culemborg en in het Van 't Lindenhoutmuseum in Nijmegen.

Een dramatisch dieptepunt was het afvoeren van de bewoners van de Joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch in 1943 naar vernietigingskamp Auschwitz. Een hoogtepunt op het gebied van gehandicaptenzorg was de actie Open Het Dorp in 1962.

Het op 3 februari 1922 geopende badhuis aan het Badhuisplein
Cholera in Tiel
Door slechte hygiënische woonomstandigheden breken in Tiel geregeld besmettelijke ziekten uit. Vooral volksbuurten als bij de Kromme Elleboog, het Bleekveld, de Hucht en bij de...
Maria van Nassau, (1556-1616), Portret door I. de Jager naar Paulus Mooreelse, 1658 (Stichting Het Weeshuis, Buren). Foto: Fotopersburo William Hoogteyling, Buren
Het weeshuis
Het weeshuis is de meest tastbare Oranjenalatenschap in Buren en het beste voorbeeld van Hollandse Renaissance buiten de Randstad. Het initiatief komt van Maria van...
herstellingsoord
Herstellingsoord
Op de plek van het Parkhotel stond eerder een gebouw dat het tweede sanatorium van Nederland was.
Pesthuis
Fraterhuis-Pesthuis
Het Latijnse woord frater betekent broeder. Fraters waren een soort monniken. Hun klooster werd een fraterhuis genoemd. Veel fraters werkten in de middeleeuwen in het...
Huizen van Gasthuisfonds in Walstraat
Het Gasthuisfonds
Tot in de middeleeuwen was de armenzorg min of meer het monopolie van de kerken en de kloosters. De armen die zich onderwierpen aan de...
Gebouw Hannah van Het Apeldoornsche Bosch
Deportatie vanuit Het Apeldoornsche Bosch
Het Apeldoornsche Bosch werd in 1909 geopend. Het was een joods psychiatrisch ziekenhuis waar patiënten volgens de typisch joodse traditie konden leven: kosjer eten, viering...
Sanatorium Sonnevanck
Sanatorium Sonnevanck
Gezondheid is voor de meeste mensen een van de belangrijkste dingen in het leven. Dat is nu zo, dat was vroeger niet anders. Een bijzonder...
weeshuis
Sociale zorg
Reeds in de tijd voor de Reformatie kende de katholieke kerk een soort van armenzorg in de vorm van de zogenaamde 'Heilige Geesttafels'. Dit waren...
Oude materialen uit Wezendorp Neerbosch
Wezendorp Neerbosch
Weeskinderen worden tegenwoordig opgevangen in moderne opvanghuizen. Maar vroeger was er maar weinig opvang voor wezen, die zelf moesten zien rond te komen. Daar probeerde...
Veel Nijkerkers verloren rond 1780 hun leven aan een ziekte die nu eenvoudig te behandelen is ('roode loop' = dysenterie), foto Gerrit van de Veen, Nijkerk
Armoede in Nijkerk
Naast de voorspoed van de Nijkerkse Gouden Eeuw kwam tegelijkertijd veel armoede voor. Arbeiders, daggelders en hun gezinnen leefden in uiterst armoedige omstandigheden. Grote gezinnen...
Zorg in Lingewaard
Vroeger werd geneeskunde vaak uitgevoerd door kwakzalvers en aderlaters, later kwamen er afgestudeerde dokters. In 1823 hadden Huissen en Bemmel elk een bevoegde heelmeester.
Onderzoek in het sanatorium
Sanatorium Berg en Bosch
Van alle 26 gebouwen en bijgebouwen die hier tussen 1920 en 1933 stonden is alleen dit gebouw overgebleven. Met 'Visrestaurant Lido' aan...
Pest
Zwarte dood in Roderlo
Ruurlo is net als andere plaatsen in Nederland in verschillende perioden geteisterd door de zwarte dood: de pest. In 1348 sloeg de pest in heel...
Stadsgezicht
De Sint Stevenskerk
De Sint Stevenskerk opende haar deuren in 1273. Ze werd in de eeuwen die volgden groter en groter, tot ze in 1560 zo groot was...
Ziekenzaal in het Barbaraziekenhuis
Het ziekenhuis moet dicht
Het huidige appartementencomplex 'De Vier Dreven' aan de Elisabethdreef was ooit het laatste ziekenhuis van Culemborg. Dit Barbaraziekenhuis sluit in 1982 de deuren. De huidige...
06a Kaart Buchelius GA K563 5
Commanderij en gasthuizen, vanaf 1200
Op een tekening uit de tweede helft van de zestiende eeuw heeft Aernout Buchelius de negen belangrijkste gebouwen van de stad weergegeven. De windrichtingen zijn...
De watertoren van Nijkerk (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Gas, licht en water
Verschillende voorzieningen, die we nu als vanzelfsprekend ervaren, hebben in de negentiende en de twintigste eeuw belangrijke verbeteringen gebracht in de leefomstandigheden van mensen. In...
Sint Pietersgasthuis
Sint-Pietersgasthuis
Aan de Achterstraat staat een fraai, oud pand met trapgevels. Eens was het deel van het Sint-Pietersgasthuis, een omvangrijk complex begrensd door Goilberdingerstraat, Achterstraat en...
Burger Weeshuis
Het Burgerweeshuis
In de middeleeuwen en ook nog lang daarna was er geen sprake van goed georganiseerde ziekenhuizen of verpleeghuizen. Wel waren er gasthuizen waar zieken en...
1951 Tiel  Molukkers bij Villa Elzenpasch
Nieuwkomers
Door de politieke situatie in Indonesië komen er heel wat mensen ongewild naar Nederland. Eerst komen er in 1950 Indische Nederlanders.
Verblijfplaats met de eerste bewoners, 1893
Het Hoogeland
Het Hoogeland is een instelling met een lange geschiedenis in de zorg. De Vereniging tot Christelijke Verpleging van bedelaars en landlopers...
Hoofdingang van Het Apeldoorsche Bosch
Het Apeldoornsche Bosch
Bij de bouw van Het Apeldoornsche Bosch werd gekozen voor Apeldoorn vanwege de centrale ligging, de beschikbaarheid van de grond en...
Portret Diemerbroeck
De Pest
Vroeger waren de mensen erg bang voor de pest. Velen gingen namelijk dood aan deze besmettelijke ziekte. In 1635-1636 werd Nijmegen zwaar getroffen door de...
Een Tielse weesjongen. Metalen pop gegoten door Gijsbert Stout, negentiende eeuw.
Tiel krijgt een weeshuis
Sociale voorzieningen waren er in de zestiende eeuw nauwelijks.
Coop Schrasserthuisjes
Coop Schrassertfonds
Coop Schrassert overleed in 1647 waarbij hij een fonds naliet. Het fonds is genoemd naar zijn stichter Coop Schrassert Philipszn. De familie Schrassert was sinds...
Weesinrichting Neerbosch
Nijmegen schoner en gezonder
Veel Nijmegenaren werden vroeger ziek omdat de stad erg vies was. Vooral de armen leefden in een ongezonde omgeving. En zieken zonder geld konden nergens...
Veldwijk Paviljoen Sparrenheuvel in 1908
Zorginstellingen 20e eeuw
In de 20e eeuw komen er, naast de al bestaande zorginstellingen, nieuwe instellingen in Ermelo.
32a Juliana naambord Dorp GA B727 10
Open Het Dorp, vanaf 1960
Tv-presentatrice Mies Bouwman en Dorp-directeur Arie Klapwijk kijken toe hoe koningin Juliana op 28 januari 1963 het naambord 'Het Dorp' schildert. Het is de officiële...
Blindentehuis Sonneheerdt
Zorginstellingen 19e eeuw
In de tweede helft van de 19e eeuw krijgt Ermelo verschillende zorginstellingen.
Badhuis Laag-Soeren, waarschijnlijk omstreeks 1920 (Bron: Gelderland in beeld)
Het Badhuis in Laag-Soeren
In 1869 opende Pieter Nicolaas Jut van Breukelerwaard (1766-1874) het badhuis 'Bethesda' in Laag-Soeren. In het badhuis werd de geneeswijze van koudwaterbehandeling toegepast.
Het Badhuisplein, gebouwd door de Nutsstichting
Een huis voor de arbeider
Begin twintigste eeuw is het met de huisvesting van arbeiders slecht gesteld. Krotten zijn geen uitzondering.
Fokko Kortlang
Fokko Kortlang
De uit Velp afkomstige architect Fokko Kortlang (1856-1927) wordt in 1891 de eerste directeur (1891-1925) van de Stichting 's Heeren Loo. Onder zijn leiding groeit...
ado-speelgoed met kenmerkende primaire kleuren
ado-werkplaats
Ado-speelgoed komt uit de 'Werkplaats voor mannelijke patiënten' van het sanatorium Berg en Bosch. In deze werkplaats konden mannen die grotendeels genezen waren na een...
Ziekenzaal in het Barbaraziekenhuis
Het ziekenhuis moet dicht
Het huidige appartementencomplex 'De Vier Dreven' aan de Elisabethdreef was ooit het laatste ziekenhuis van Culemborg. Dit Barbaraziekenhuis sluit in 1982...
Oude ansicht Boldershof Druten. Bron: www.canonsociaalwerk.eu
Boldershof, instelling ter verzorging door Franse zusters
In de Ambtshuisstraat in Druten staan de oude paviljoens van Boldershof. In 1903 kopen de Franse zusters Filles de la Sagesse (dochters der Wijsheid) de...
Het schilderij met de eerste twee weeskinderen (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Weeskinderen
Aan het begin van de zeventiende eeuw maakten besmettelijke ziektes, zoals de pest, veel slachtoffers. Met enige regelmaat verloren kinderen tijdens zo'n epidemie hun ouders...
Weeskind met de letter 'M' op de mouw
Het Koninklijk Weeshuis
Het is moeilijk voor te stellen dat het statige Koninklijk Weeshuis in Buren gedurende drie eeuwen de woonomgeving van kinderen was. Toch klonken hier kinderstemmen...
Luchtfoto van Psychiatrisch Ziekenhuis Wolfheze (Foto: Historisch Museum Wolfheze)
Psychiatrie in Wolfheze
Hoe kan een psychiatrisch patiënt het beste behandeld worden? Die vraag staat in de jaren '60 centraal in het psychiatrische ziekenhuis Wolfheze. Psychiaters ontwikkelen hier...
Sanatorium in Beekbergen
Honderd jaar strijd tegen tuberculose
Ruim een eeuw geleden zijn cholera en tuberculose (tbc) nog doodsoorzaak nummer één in Nederland. Tegenwoordig komt tbc in Nederland niet meer veel voor en...
Speeluurtje voor kinderen met een longziekte in sanatorium Dekkerswald. Collectie G.G.Driessen
Zorg voor mensen
Gezonde boslucht en ruimte. Die vind je beiden in Groesbeek. Rond 1900 is tuberculose (tbc) een enge longziekte. Veel mensen sterven daaraan. De ziekte wordt...
Verhalen in streektaal uit een koffer
Geboorte in Ulft
"Een week of zes voor de geboorte moest je de wieg en de kleertjes voor de baby klaar hebben. Tegen de tijd...
Het meisjespaviljoen aan de Postweg in het midden van de vorige eeuw © Gemeentearchief Barneveld
Jeugdzorg in De Glind
De Glind is een van de negen dorpen van de gemeente Barneveld. Het valt op dat de gemiddelde leeftijd van de bewoners nogal laag is....
Bleekhuisje
Pest in Lochem
De Zwarte Dood verscheen voor het eerst in 1348 in Europa. Deze dodelijke ziekte, ook wel bekend als de builenpest, of kortweg de pest, verdween...
Culemborgse weeskinderen eind jaren '20, Maaike Sterk en Jan Wammes, foto gemaakt door atelier Ypma te Culemborg.
Het Elisabeth Weeshuis
Het stadsmuseum van Culemborg is gevestigd in het Elisabeth Weeshuis. Bijna vier eeuwen een thuis voor weeskinderen uit deze stad. In...
Het voormalig weeshuis in Buren
Een verhaal van een weeskind
Gerard van den Berg werd in 1935 als 1,5-jarige jongen opgenomen in het Koninklijk Weeshuis in Buren en woonde daar achttien jaar.
Plaquette bij huizen Walstraat herinnert aan oorsprong Gasthuisfonds
Het Gasthuisfonds
Tot in de middeleeuwen was de armenzorg min of meer het monopolie van de kerken en de kloosters. De armen die zich...
Het kunstwerk Zorg en Geborgenheid bij de Glind
De Glind
Een klein dorp op het Gelderse platteland waar wezen of andere kwetsbare kinderen in gewone gezinnen worden opgevangen. Dat is de gedachte achter jeugddorp De...
Moeder en zoon bij de wieg op de ouderlijke slaapkamer ca. 1950
Geboorte in Didam
"Dat er tegenwoordig naar buiten toe veel meer aandacht aan besteed wordt. Als je ziet wat er in de buurt allemaal in de tuin gezet...
Laag-Soeren Badhuis Bethesda GDC
Genezen en kuren
Vóór 1795 was er op het Gelderse platteland, en dus ook op het grondgebied van de gemeente Rheden, niet of nauwelijks bemoeienis van de overheid...
Een mars voor meer rechten voor vrouwen
Het Mildred Rutgers Huis
In 1971 opende de eerste abortuskliniek haar deuren in Arnhem: het Mildred Rutgers Huis. Abortus was in die tijd nog steeds strafbaar, de Arnhemse kliniek...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl