Wat is volkscultuur?

Volkscultuur is 'het geheel van cultuuruitingen die als wezenlijk worden ervaren voor specifieke groepen, dit in relatie tot de traditie, het verleden en nationale, regionale of lokale identiteiten'. Makkelijker gezegd: volkscultuur gaat over de cultuur van het dagelijks leven vroeger en nu.

Bij volkscultuur horen alledaagse dingen, gewoonten en gebruiken, tradities en rituelen, normen en waarden, roots en identiteit.

Volkscultuur in Gelderland

Gelderland is rijk aan traditionele volksculturele uitingen als streektaal en streekdracht, streekgerechten en streek(pop)muziek. Aan georganiseerde volkcultuur overgeleverd uit of geïnspireerd op vroegere tijden zijn er diverse ambachten, schutterijen en schuttersgilden, volksdansgroepen, levende geschiedenisgroepen en midwinterhoornblazers. Gebruiken kent Gelderland ook in overvloed: paasvuren, broodlevering, dauwtrappen, carbid schieten, 'vet priezen' en nog veel meer.

Volkscultuur en verhalen

Gelderland kent veel sagen en legenden, maar ook verhalen over hoe het leven was, over hoe mensen waren, over gebruiken, over objecten, over gebouwen en over plekken. Plaatsen maken geschiedenis zichtbaar, maar de verhalen wekken ze tot leven. Ze vertellen over hoe dingen waren, maar ook over hoe dingen veranderen. Niet alleen over het dagelijks leven, maar ook over de omgeving. Ze beschrijven hoe objecten, gebouwen, gebruiken en gewoonten zijn verdwenen en waarom.

Volkscultuur is overal

Volkscultuur speelt zich af binnen de familie en het gezin. In een buurt, een wijk, een gemeenschap. Feest is volkscultuur bij uitstek. Oranjefeesten, carnaval, volksfeesten en oogstfeesten trekken veel publiek en verbinden de gemeenschap, met elkaar, maar ook met de buitenwereld. Hedendaagse evenementen en de bijbehorende rituelen kunnen we ook tot de volkscultuur rekenen. Denk dan bijvoorbeeld aan de Zwarte Cross en de Nijmeegse Vierdaagse. Dit alles is de cultuur van het dagelijks leven.

Volkscultuur is van iedereen

Volkscultuur gaat over groepsculturen en gaat dus uit van culturele diversiteit. Iedereen neemt deel aan meerdere groepsculturen en heeft zo meerdere identiteiten. Bovendien gaat volkscultuur over wat iedereen aan tradities van ouders, familie en omgeving meeneemt en op zijn of haar eigen manier vormgeeft. Volkscultuur is dus een onderdeel van ieders leven en iedere Gelderlander kan er iets in herkennen.

Spring cart © C. Goodwin - Eigen werk.
Slepen van boeren gerij op oudejaarsavond
Zoals er in Wapenveld, liggend tussen Veluwe en IJsseldelta, nogal wat traditie in de afgelopen jaren zijn ontstaan, getuigd zeker wel uit onderstaande verhaal. En...
Kasteel De Bruinhorst herbergde Zuid-Molukse gezinnen. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA12562
Vestiging van immigranten in Ede
In de loop van de eeuwen hebben mensen uit verschillende windrichtingen zich in Ede gevestigd. Zij hadden daar verschillende redenen voor.
Babberich Kattekoppen, De optocht
Kattekoppen schieten
Het Schuttersgilde St. Jan in Babberich is opgericht in 1874 en viert elk jaar net als vele andere schutterijen en schuttersgilden in Gelderland het Schuttersfeest....
Koninginnedag in Groesbeek, 1923. Geblinddoekt meisje © Gerrie Driessen, Heemkundekring Groesbeek
Koninginnedag in Groesbeek
"En ik denk dat Koninginnedag toen in augustus is geweest, ja op de verjaardag van Koningin Wilhelmina en die was in augustus jarig. Want anders...
Kermis in Oldebroek © Oudheidkundige Vereniging 'De Broeklanden'
Kermis in Oldebroek
"Alleen een dag per jaar hebben we hier de zogenaamde schapenmarkt en die heette vroeger de Broek kermis. De naam kermis valt in Oldebroek niet...
Polonaise © Marjon Sloetjes
Koningschieten Brinkheurne
Tijdens het jaarlijkse volksfeest, op vrijdagmiddag om ongeveer 16.00, begint in de Brinkheurne de strijd om de nieuwe Koning of Koningin.
Vergif
Jonker Ernst Mom
Jonker Ernst Mom is in 1564 landsheer van Avesaeth bij Didam. Hij is een telg uit een rijk geslacht, die als vrijgezel als een playboy...
Oranjefeest in Veessen op 11-07-1967 (Bron: Archieven van de Heerder Historische Vereniging)
Koninginnedag in Wapenveld
"Daarna waren er allerlei spelletjes en dan kon je een sinaasappel verdienen of een lintje waarvoor je je uit de naad liep...
Janna van de Tiggeloven © Archieffoto, bron: www.sxc.hu
Janna van de Tiggeloven
Op de boerderij Tiggeloven, een voormalige steenbakkerij, tussen Eibergen en Rekken, diende in de vorige eeuw een meid, die Janna heette. Het was een beetje...
De Sinterklaasintocht in Opheusden in 2009
Sinterklaas in Opheusden
"Wij kregen twee speculaasjes en drie van die suikerbeestjes. En dan had je kinderen, en dat had je bakker van Soest die...
Kasteel Doornenburg
Oud en Nieuw in Doornenburg
"Vroeger hadden de mensen niet de mogelijkheid Oud en Nieuw te vieren, dus gingen ze kaarten. Als ze een borreltje hadden, bijvoorbeeld jenever, dan praatten...
Oliebollen eten met Oud en Nieuw
Oud en Nieuw in Herwijnen
"Bij ons was het eerst naar de kerk met oudjaarsavond en dan ging je naar huis om een kopje koffie te drinken...
Kladdegat
Kladdegat
Het gebeurde altijd als het 's nachts pikkedonker was, het heel hard waaide en het goot van de regen. Het verhaal speelt zich af in...
Afbeelding van Sint en Piet.
De Sinterklaastafel
Gebruiken verdwijnen. Zo ook de St. Nicolaastafel een tafel waarop banketbakkers hun heerlijkheden uitstalden en die je nu nog maar amper ziet. Jammer want het...
Nöttedarp prinsen Carnaval
Vroeg carnaval in Nöttedarp
Carnaval vieren in Nöttedarp! Net iets eerder dan de rest van Gelderland, misschien wel de rest van Nederland. Twee weken voordat de rest van Gelderland...
De kerk in Dreumel
Over overlijden in Dreumel
"Nou als er iemand dood ging, dan gingen ze eerst in de buurt langs en dan gingen ze dat zeggen en de...
Het laatste stukje kerkenpad © PD
Het laatste stukje kerkenpad in Puiflijk
In het dorp Puiflijk is nog een laatste stuk kerkenpad te vinden. Deze is gelegen tussen de Houtsestraat en de Kerkstraat. De paden zijn ontstaan...
Mannen dragen kist
Over overlijden in Heerde
"Voor het begraven had je vroeger de buurt nodig. Begrafenisondernemers waren er niet dus alles moest door de buurt gedaan worden....
Het fruitcorso Tiel
Het eerste fruitcorso
De Betuwe en fruit zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Deze relatie vormt de basis voor het jaarlijkse oogstfruitcorso dat dit jaar voor de eerste maal...
Kruiskerk in Heerde
Kerst in Heerde
"Met de kerstdagen was de gezelligheid belangrijk, d'r werd een kerstboom gekocht of soms werd er wat uit de eigen tuin gehaald. En daar werden...
Koninginnedag optocht in Hattem 2013. Thema: 'Hollands Glorie' © Hattemer Oranje Vereniging
Koninginnedag in Hattem
"Op school, als kind, gingen wij naar de markt met de juffrouwen en de meesters en dan moesten die zingen. En dan kwamen we langs...
Zweefmolen
Kermis in 's Heerenberg
"En kermis was dan ook weer het traditiegetrouwe brood kneden en laten bakken en van wie dan de kinderen buiten de stad woonden die kwamen...
Kasteel Ammersoyen (Bron: RCE)
De bruid van Ammersoyen
In de Bommelerwaard ligt het trotse kasteel Ammersoyen, pas gerestaureerd en in oude luister hersteld. Niet altijd heeft het zulke glorieuze tijden gekend. In het...
Impressie Zwarte Cross © Paula van Wijk, 2011
Elisah op de Zwarte Cross 2011
Elisah is 24 jaar en komt uit Steenderen. Ze gaat sinds haar vijftiende jaar naar het festival Zwarte Cross in de Achterhoek. Sindsdien is ze...
Stilstaand beeld uit filmpje
Een pop in de tuin van ex-geliefde
In Azewijn bestond vroeger een ondeugende traditie rondom trouwerijen. Als een Azewijnse ging trouwen, kreeg één van haar ex-vriendjes (die dus het nakijken had) een...
De bedrogen duivel
De bedrogen duivel
In de buurt van Lichtenvoorde waren eens een paar jongens in een café aan het kaarten. Het ging er grof aan toe en een van...
Schutterijfeesten Didam
Schuttersfeest Didam
Didam staat bekend als schuttersplaats en kent maar liefst 7 schutterijen en schuttersgilden.
De Geldersche keukenmeid. - Nijmegen: Isaac van Campen, 1768. Signatuur 2206 C 23. (Bron: Koninklijke Bibliotheek)
De volmaakte Geldersche keuken-meyd
Het mooiste Nederlandse kookboek dat in de achttiende eeuw verschijnt, is zonder enige twijfel De volmaakte Geldersche keuken-meyd. Net als het geval was in De...
Het Gelderse paard
Het Gelderse paard
In Varsseveld staat een bijzonder standbeeld. Het is een eerbetoon aan een paard. Niet zomaar een knol, maar het paard Amor (1959-1990), een van de...
Koninginnedag in Putten
Koninginnedag in Putten
"Koninginnedag, wat moet je ervoor doen, je moet je fiets versieren als je dat wilde. Dan werd er, als het zover was, de vlag gehesen...
Sinterklaas bezoekt Putten (2012)
Sinterklaas in Putten
"Nou voor Sinterklaas, dat was vroeger als je jong en klein was, als kind, werd je een beetje bang voor gemaakt. Nou en dat was...
Panne-Gies
Ies en Gies is Pannegies
Pannegies is een oud Veluwse benaming voor een stoofpot van vlees. Het is een gerecht dat veel op de Veluwe gegeten werd. Het was relatief...
Weerwolf op een prent van Lucas Cranach de Oude uit 1512 © Gotha, Herzogliches Museum Landesmuseum
De weerwolf van Millingen
Het dorp Millingen aan de Rijn lag er uitgestorven bij. Pikdonker was de nieuwe maan en nergens zag je ook maar een straaltje licht. Alleen,...
Koninginnedag schoolactiviteiten: smincken
Koninginnedag in 's Heerenberg
"Omdat 's Heerenberg enorm katholiek is en Koninginnedag hier helemaal niet veel gevierd werd en de oranjeverenigingen stelden hier ook niet zo heel veel voor....
Zweefmolen
Kermis in Herwijnen
"In de herfst tijdens de grote markt was er ook kermis. Dan ging je tussen de middag, als je dan van school kwam dan had...
De linnenkast
Het doodshemd bleef in de kast
In Erve Brooks, een oude Saksische boerderij in Gelselaar uit 1475, staat nog een oude oude linnenkast. Daar ligt naast zelfgesponnen linnen ook nog iets...
Omroeperskampienschap
Hoort, hoort! Zegt het voort!
Vroeger was er geen nieuws-app of social media, zelfs geen krant, om nieuws te verspreiden. Om informatie aan het volk te verkondigen was er dan...
Oliebollen
Oud en Nieuw in Emst
"We kregen bij iedereen wel een oliebol of een appelflap en het drinken varieerde nogal. Vaak iets uit de weck, dat was...
De kist wordt naar de kerk gedragen
Over overlijden in Groesbeek
"En dan kwam de grote dag dat hij naar het kerkhof moest, of naar de kerk ging. Hij was dan natuurlijk al...
Kermis in Groesbeek, 1945 © Gerrie Driessen, Heemkundekring Groesbeek
Kermis in Groesbeek
"En maakte mijn moeder een paar daar van te voren voor een brood deeg. Voor een krentenbrood en een witbrood. En dan moest ik het...
Op zaoterdag in de teil
Op zaoterdag in de teil
Wie is der vandaag as eerste aan de beurt? Ikke, nietes ikke, da’s nie waor, wel waor. Vas pandoer, iedere zaoterdagmiddag was ‘t ‘t eigeste...
Verhalen in streektaal uit een koffer
Geboorte in Ulft
"Een week of zes voor de geboorte moest je de wieg en de kleertjes voor de baby klaar hebben. Tegen de tijd...
Koninginnedag schoolactiviteiten: smincken
Koninginnedag in Emst
"En daar gingen de jongens naar toe en die werden daar naar toegebracht. En de jongens waren versierd met een oranje sherp, de meisjes een...
Mooi-Ann uit Velp. Bron afbeelding uit Sagen en Legenden, Josef Cohen, 1918.
Mooi-Ann van Velp
Met Biljoen is de sage van Mooi-Ann van Velp verbonden. Ann was een arm meisje. Terwijl zij bosbessen plukt, wordt ze opgemerkt door de kasteelheer...
Schaapscheerdersmaaltijd 1993 Gert Jan Koster. Historisch museum Ede
Schaapscheerdersmaaltijd
De schaapscheerdersmaaltijd werd op veel plaatsen op de Veluwe gegeten na het scheren van de schaapskudde in Loenen, Elspeet, Rheden en Ede. Nu leeft deze...
Aalten Oude Helenakerk.jpg
Klokgelui in Aalten
In het centrum van Aalten staat al vele eeuwen de Oude Sint Helenakerk. Het komt regelmatig voor dat de klokken ’s ochtends op diverse tijdstippen...
Kermisattractie in Putten
Kermis in Putten
"En dat was een soort kermis, zou je kunnen stellen. De ossenmarkt was de jaarmarkt is een heel oude traditie en dat is ergens ontstaan...
Krentenbrood
Kerst in 's Heerenberg
"En dan werd voor kerstmis altijd een krentenbrood gebakken en een brood. En dat werd thuis gekneed en dan in een schone...
Brommer zonder uitlaat © PD
Zonder uitlaat rijden op koninginnedag
Ik ben opgegroeid in Scherpenzeel en woon daar nog steeds. Daar was het tot voor kort traditie om in de vroege ochtend (05.00 uur) van...
Walnoot © Rechtenvrij
Walnoot tikken in Elburg
Overal in Nederland kennen we wel knikkeren, maar in Elburg gebeurde dat niet met die mooie gekleurde bonken of spikkelknikkers, maar met walnoten. Op Tweede...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl