Wat is volkscultuur?

Volkscultuur is 'het geheel van cultuuruitingen die als wezenlijk worden ervaren voor specifieke groepen, dit in relatie tot de traditie, het verleden en nationale, regionale of lokale identiteiten'. Makkelijker gezegd: volkscultuur gaat over de cultuur van het dagelijks leven vroeger en nu.

Bij volkscultuur horen alledaagse dingen, gewoonten en gebruiken, tradities en rituelen, normen en waarden, roots en identiteit.

Volkscultuur in Gelderland

Gelderland is rijk aan traditionele volksculturele uitingen als streektaal en streekdracht, streekgerechten en streek(pop)muziek. Aan georganiseerde volkcultuur overgeleverd uit of geïnspireerd op vroegere tijden zijn er diverse ambachten, schutterijen en schuttersgilden, volksdansgroepen, levende geschiedenisgroepen en midwinterhoornblazers. Gebruiken kent Gelderland ook in overvloed: paasvuren, broodlevering, dauwtrappen, carbid schieten, 'vet priezen' en nog veel meer.

Volkscultuur en verhalen

Gelderland kent veel sagen en legenden, maar ook verhalen over hoe het leven was, over hoe mensen waren, over gebruiken, over objecten, over gebouwen en over plekken. Plaatsen maken geschiedenis zichtbaar, maar de verhalen wekken ze tot leven. Ze vertellen over hoe dingen waren, maar ook over hoe dingen veranderen. Niet alleen over het dagelijks leven, maar ook over de omgeving. Ze beschrijven hoe objecten, gebouwen, gebruiken en gewoonten zijn verdwenen en waarom.

Volkscultuur is overal

Volkscultuur speelt zich af binnen de familie en het gezin. In een buurt, een wijk, een gemeenschap. Feest is volkscultuur bij uitstek. Oranjefeesten, carnaval, volksfeesten en oogstfeesten trekken veel publiek en verbinden de gemeenschap, met elkaar, maar ook met de buitenwereld. Hedendaagse evenementen en de bijbehorende rituelen kunnen we ook tot de volkscultuur rekenen. Denk dan bijvoorbeeld aan de Zwarte Cross en de Nijmeegse Vierdaagse. Dit alles is de cultuur van het dagelijks leven.

Volkscultuur is van iedereen

Volkscultuur gaat over groepsculturen en gaat dus uit van culturele diversiteit. Iedereen neemt deel aan meerdere groepsculturen en heeft zo meerdere identiteiten. Bovendien gaat volkscultuur over wat iedereen aan tradities van ouders, familie en omgeving meeneemt en op zijn of haar eigen manier vormgeeft. Volkscultuur is dus een onderdeel van ieders leven en iedere Gelderlander kan er iets in herkennen.

Geen babykamer voor nieuwe baby. Eerst afwachten of het goed was.
Geboorte in Gaanderen
"Ja, wat ik er me van kan herinneren, dat heb ik ook van verhalen, dat je vroeger voordat het kind geboren werd...
Kasteel Ammersoyen (Bron: RCE)
De bruid van Ammersoyen
In de Bommelerwaard ligt het trotse kasteel Ammersoyen, pas gerestaureerd en in oude luister hersteld. Niet altijd heeft het zulke glorieuze tijden gekend. In het...
Kermis op het marktplein in Heerde rond 1900 (Bron: Archieven van de Heerder Historische Vereniging)
Kermis in Heerde
"Kermis was alleen op Koninginnendag of 5 mei of de buurt had een kleine kermis en dat waren de buurtfeesten. Dat was...
Waarom Jantje niet meer aan Sinterklaas gelooft. Prent Jo Spier. © Collectie Stedelijk Museum Zutphen. CollectieGelderland.nl
Sinterklaas in 's Heerenberg
"Ik woonde bij mijn tante in huis en mijn opa woonde daarnaast en mijn vader en nog twee broers van mijn moeder, dat was meer...
Koninginnedag in Putten
Koninginnedag in Putten
"Koninginnedag, wat moet je ervoor doen, je moet je fiets versieren als je dat wilde. Dan werd er, als het zover was, de vlag gehesen...
De kerk in Dreumel
Over overlijden in Dreumel
"Nou als er iemand dood ging, dan gingen ze eerst in de buurt langs en dan gingen ze dat zeggen en de...
Oliebollen
Oud en Nieuw in Ingen
"En ik heb ook wel eens horen zeggen, dat ze in Lienden met oudjaarsavond liepen ze met de rommelspot. Op andere plekken,...
Kerktoren van de Ruïnekerk (Bron: RCE)
Ruïnekerk: verwoest of afgetakeld?
In Gelderland zijn verschillende oude kastelen en kerken. Hierover doen verschillende verhalen de ronde. Zo is er het verhaal over het verwoesten van de Ruïnekerk...
Feestelijke oliebollen
Oud en Nieuw in Heerde
"Een goed nieuwjaar wensen was ook een groot gebeuren waaraan iedereen meedeed. De kinderen gingen de hele buurt door nieuwjaarwensen en...
Wapen Provincie Gelderland
Vlag, volkslied en wapen
Zoals elke provincie heeft ook Gelderland een eigen vlag, wapen en zelfs een volkslied. De vlag en het wapen zijn officieel goedgekeurd door de Hoge...
Kermis in Oldebroek © Oudheidkundige Vereniging 'De Broeklanden'
Kermis in Oldebroek
"Alleen een dag per jaar hebben we hier de zogenaamde schapenmarkt en die heette vroeger de Broek kermis. De naam kermis valt in Oldebroek niet...
Koninginnedag 1960 de koninklijke familie Bron Nationaal Archief Den Haag Rijksfotoarchief collectie ANEFO
Koninginnedag in Gendringen
"Koninginnendag werd bij ons in het dorp bij mijn weten haast niet gevierd, laat staan dat er veel aandacht aan werd besteed....
Een kerk in Opheusden
Over overlijden in Opheusden
"De naaste familie, als de laatste adem uitgeblazen werd, was de naaste familie erbij, tenminste als die er was zo veel mogelijk....
Kinderen zingen voor Sinterklaas in de jaren '60 van de vorige eeuw
Sinterklaas in Heerde
"Eerst komt Sinterklaas aan bij het gemeentehuis in Heerde met een wit paard. De sinterklaas wordt opgehaald door de fanfare en ...
De Waag in Doesburg (Bron: Wikimedia, RCE, fotograaf: Sjaak Kempe)
Stadsbierhuys De Waag in Doesburg
Doesburg is een 'drielandenpunt', gelegen op de grenzen van de Achterhoek, Veluwe en Liemers. De stad geniet grote bekendheid door haar gerestaureerde binnenstad: het middeleeuwse...
Koninginnedag 1960, de koninklijke familie (Bron: Nationaal Archief Den Haag Rijksfotoarchief collectie ANEFO)
Koninginnedag in Etten
"Uit mijn jeugd herinner ik me dat de plaatselijke harmonie om 9.00 uur de dag begon met een aubade aan de plaatselijke...
Overlijden - draagstelling voor een kist uit 1837
Over overlijden in Harreveld
"Dat opbaren gebeurde dan thuis en 's avonds dan kwam de familie en de buurt en dan werd de rozenkrans en de litanie van .....
St.Jan de Doperkerk in Echteld, met begraafplaats
Over overlijden in Echteld
"De directe buren waren vrienden, de directe buren, maar vier aan weerzijden werden verplicht om de kist te dragen, dat waren de...
Carbid schieten met Oud en Nieuw
Oud en Nieuw in Didam
"Rond Oud en Nieuw was het zo dat wij als kinderen al een paar dagen van te voren, soms wel veertien dagen...
Mooi-Ann uit Velp. Bron afbeelding uit Sagen en Legenden, Josef Cohen, 1918.
Mooi-Ann van Velp
Met Biljoen is de sage van Mooi-Ann van Velp verbonden. Ann was een arm meisje. Terwijl zij bosbessen plukt, wordt ze opgemerkt door de kasteelheer...
Oud en Nieuw oliebollen
Oud en Nieuw in Gaanderen
"Ja, en de oudere mensen gingen dan nieuwjaarwensen. Ja, en dan met de familie bij elkaar en 's morgens dan kwamen ze...
De Geldersche keukenmeid. - Nijmegen: Isaac van Campen, 1768. Signatuur 2206 C 23. (Bron: Koninklijke Bibliotheek)
De volmaakte Geldersche keuken-meyd
Het mooiste Nederlandse kookboek dat in de achttiende eeuw verschijnt, is zonder enige twijfel De volmaakte Geldersche keuken-meyd. Net als het geval was in De...
Mechteld ten Ham in sneeuw
Mechteld ten Ham
Mechteld ten Ham (overleden 25 juli 1605) was een vrouw die in het begin van de 17e eeuw leefde in het stadje...
Zweefmolen
Kermis in 's Heerenberg
"En kermis was dan ook weer het traditiegetrouwe brood kneden en laten bakken en van wie dan de kinderen buiten de stad woonden die kwamen...
Mannen dragen de kist
Over overlijden in Nunspeet
"Als iemand overleden was deed de familie de ogen dicht wanneer ze open waren en legden er een munt op. Ze deden...
Een voorbeeld van rouwdracht (Bron: Veluws Streekmuseum Hagedoorns Plaatse)
Klederdracht van de Noord-Veluwe tijdens de rouw
Wie in de negentiende eeuw een familielid verliest door overlijden, moet een periode van rouw aannemen. Dat iemand rouwt, is onder andere zichtbaar in de...
Impressie Zwarte Cross © Paula van Wijk, 2011
Elisah op de Zwarte Cross 2011
Elisah is 24 jaar en komt uit Steenderen. Ze gaat sinds haar vijftiende jaar naar het festival Zwarte Cross in de Achterhoek. Sindsdien is ze...
Vuurwerk aan de Waalkade in Nijmegen
Oud en Nieuw in Nijmegen
"Oud en Nieuw vierden we weer allemaal samen, vaak toch wel bij ons thuis met alle kinderen, vader en moeder erbij. Heel...
Baker met baby en wieg op de kamer van de ouders, ca. 1950
Geboorte in Deest
"Een doctor erbij, tenminste bij de eerste bij ons thuis hadden ze er een doctor bij en toen was 't nog '52...
Kinderen zingen voor Sinterklaas in de jaren 60 van de vorige eeuw
Sinterklaas in Herwijnen
"Dan werd er een boterletter besteld bij Henk van der Bijl en die werd dan in een kamertje neergezet en een stukje...
Draaimolen op de kermis
Kermis in Zevenaar
"Thuis was er ook heel wat te doen. Buiten het harken, het poetsen en zemen van de ruiten en dergelijke moest er natuurlijk ook een...
Oud en Nieuw oliebollen
Oud en Nieuw in Harreveld
"En dan waren er oliebollen en dan mochten we er net zoveel eten en ik weet wel ik had een broer en...
De Gereformeerde Kerk in Hattem, in de Achterstraat (Foto: G. Bennink)
Geboorte in Hattem
"Dat was voor die tijd een zenuwachtig gedoe. Mijn vader had geloof ik meer last van de bevalling dan mijn moeder. Dan...
Iris den Teuling en vrienden bij Appelpop 2011
Iris op Appelpop
Interview met Iris over Appelpop en het fruitcorso in Tiel.
Fruitcorso in Tiel
Het Tielse fruitcorso
Het woord 'monument' suggereert meestal een gebouw, maar ook een traditie kan monumentaal zijn, namelijk 'de moeite waard om te behouden'. Dit geldt zeker voor...
De streektaalkoffer
Geboorte in Brummen
"Toen ik in maart 1942 geboren werd, was het erg koud en lag er een dik pak sneeuw. De huisarts werd door...
Inhoudsopgave uit 1857, nr. 18 Strohalm, Kohle und Bohne uit Kinder- und Hausmärchen dat werd opgetekend door de gebroeders Grimm
Een sprookje uit Tiel
Er waren eens een strohalm, een kooltje vuur en een boontje. Ze zouden samen eens gaan wandelen. Toen zij een heel eind...
Verhalen in streektaal uit een koffer
Oud en Nieuw in Opheusden
"En dan 's avonds, mijn vader werkte op de steenfabriek, en dan kwam hij 's avonds thuis en dan moest hij mijn...
Schutterij de Eendracht Ulft
Kermis in Ulft
"Het koningschieten dat gebeurde op maandag, dan begon het koningschieten. Eerst werd er geschoten met geweer op de vleugels, de kop...
Een spoortrein van Meccano als cadeau van Sinterklaas? (Bron: CollectieGelderland.nl)
Sinterklaas in Gaanderen
"Nou ja wat ik kreeg aan cadeaus was meestal iets wat ik in elkaar kon zetten, een mekanodoos of dat soort dingen....
m37_kasteelloenen1732.jpg
Egbert van Loenen
Niet ver van de Waal stond vroeger in de Betuwe een machtig slot dat eigendom was van ridder Egbert van Loenen. Egbert was dapper en...
Rouwstoet met paard en wagen
Over overlijden in Oldebroek
"De buren sloten de luiken, zodat iedereen kon zien dat er iemand overleden was. In Wezep gingen ze weer open als ze terugkwamen van het...
Sinterklaas ansicht
Sinterklaas in Ulft
"Weken van te voren was je al zenuwachtig, vooral voor Zwarte Piet met zijn zak en roe. Al heb ik nooit meegemaakt...
Klokkewaai (1)
De legende van de Pottem
In de heerlijkheid Isendra aan de brede Waalstroom stond op een hoogte in de slotwaard een kasteel, dat de naam 'Pottem' droeg. Er woonde een...
Het Gelderse paard
Het Gelderse paard
In Varsseveld staat een bijzonder standbeeld. Het is een eerbetoon aan een paard. Niet zomaar een knol, maar het paard Amor (1959-1990), een van de...
Polonaise © Marjon Sloetjes
Koningschieten Brinkheurne
Tijdens het jaarlijkse volksfeest, op vrijdagmiddag om ongeveer 16.00, begint in de Brinkheurne de strijd om de nieuwe Koning of Koningin.
Draagstelling voor een kist,1837
Over overlijden in Emst
"Na de begrafenis 's avonds noemden ze dat de naogroeve. En de naogroeve dat hield in dat de buurt, dat waren niet alleen de buren...
Elftal NEC
NEC
Van een volksclubje zonder eigen speelveld groeide NEC uit tot een landelijk spelende voetbalvereniging. Vanaf 1945 speelde NEC in De Goffert....
Concentratie bij het schieten (Foto: collectie Liemers Museum - Gelders Schuttersmuseum)
Schutterijen en schuttersgilden
De provincie Gelderland telt vandaag de dag ongeveer tachtig schutterijen en schuttersgilden. De oorsprong van deze verenigingen ligt in de behoefte aan veiligheid en broederschap....
blik-arnhemse-meisjes.jpg
Arnhemse meisjes
Als opgroeiende jongeman kwam ik in Arnhem wonen. Over Arnhemse meisjes had ik nog geen enkel notie. Maar toen ik op de dag thuisgekomen gevraagd...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl