Oorlog

De provincie Gelderland is uitzonderlijk rijk aan zichtbare en onzichtbare restanten van het militaire verleden: Romeinse legerkampen, middeleeuwse kastelen, historische vestingsteden, waterlinies, kazernes en militaire oefenterreinen op de Veluwe en slagvelden rondom Arnhem en Nijmegen.

Veel tastbare herinneringen zijn nog in situ aan te treffen, bijvoorbeeld in de oude vestingsteden Hattem, Elburg, Zutphen en Groenlo en in het landschap, zoals de 19e eeuwse forten rondom Nijmegen en de bunkers en waterwerken van de IJssellinie (20e eeuw).

De Gelderse militaire geschiedenis kent tevens vele kleurrijke personen, van wie in diverse Gelderse musea getuigenissen te vinden zijn: de Hertog van Gelre, Maarten van Rossem, Jan van Wassenaer, Jan van Schaffelaar, Menno van Coehoorn, Jan van Hoof en vele anderen.

Daarnaast wordt ons koloniaal militair verleden verbeeldt in Museum Bronbeek te Arnhem.

Gelderse archieven en collecties beschikken over een grote hoeveelheid beeld- en geluidsmateriaal en foto's, evenals persoonlijke getuigenissen in de vorm van dagboeken en ooggetuigenverslagen. Ook werden veel verhalen van burgers, bv. bewoners van Gelderland en onderduikers, opgetekend en gepubliceerd. In mijngelderland.nl kunt u bladeren door de Gelderse militaire geschiedenis.

Joods monument aan de Boliestraat
Doetinchemse joden in de Tweede Wereldoorlog
In Doetinchem is voor de Tweede Wereldoorlog sprake van een bloeiende joodse gemeenschap. Vooral in de Boliestraat vond men joodse middenstanders....
De Vleeschhal van Joseph en Herman Dormits in de jaren 1920-1930.
Lege plekken
Niet in de hele 'Verloren Stad Zutphen' zijn verdwenen panden vervangen door nieuwbouw of een nieuwe straataanleg. Op een paar plaatsen is nog duidelijk een...
Arnhem, Zwarteweg 14
Zwarteweg 14
Om niet in Duitse handen te raken moest de Britse bevelhebber generaal-majoor Robert E. Urquhart in de hevige strijd een goed heenkomen zoeken. Hij vond...
Luchtfoto van Baak uit 1952, met daarop de belangrijke gebouwen in Baak. Nummer 1 is de Waag, 2 de winkel van Schooltink en 3 HCR Herfkens.
Herinneringen aan de bevrijding van Baak
In Baak zijn er veel slachtoffers gevallen rond de bevrijding op tweede paasdag, 2 april 1945.
67 3 43 BevoCie Best Dirk
Bidden met één oog open.....
Bidden met één oog open... is een persoonlijk verslag opgetekend door AATer Dirk Best sld. lichting 67-3. "Van september...
Foto van de medewerkers van de Dienst Gemeentewerken Renkum, die zich bezighield met het opgraven en identificeren van gesneuvelde Duitse militairen. Bron: Gelders Archief
Oorlogsgraven en identificatie
Kort na de bevrijding ontstond de behoefte het bergen van gesneuvelde militairen en overleden burgers centraal te regelen. Hiertoe werd de Dienst Identificatie en Berging...
Arnhem, Utrechtseweg 85
Utrechtseweg 85
Het pand Utrechtsestraat 85 - toen nog nummer 55 - werd in de oorlogsjaren gevorderd door de Duitsers. In het pand was tot op dat...
Op deze tijdelijke Duitse begraafplaats op het terrein van de Saksen Weimar-kazerne in Arnhem, lagen bijna 150 soldaten begraven. Bron: Gelders Archief © Fotocollectie Nico Kramer
De laatste regels van Wolfgang en Josef
In september 1944, toen de geallieerden bij Arnhem probeerden door te stoten naar Duitsland, vochten de Duitse korporaal Wolfgang Dinkel en de Oostenrijkse geniesoldaat Josef...
Klein Heidekamp dhr Tieleman
Burgers op Klein Heidekamp
Het persoonlijke verhaal van Keesjan Tieleman, bewoner van Klein Heidekamp bij Deelen: "Het militaire complex kleines Heidelager bij Deelen kwam na...
De Kerkallee vlak na de oorlog. De bomen zijn hier nog jong, omdat zij in de plaats zijn gekomen van de bomen die door de Duitsers waren omgezaagd met daartussen de booby-traps.
De bevrijding van Velp
Dit is het ooggetuigenverslag van Cor van Rietschoten. Hij zag zijn ouderlijk huis verbranden bij de bevrijding van Velp in 1945. Op 17 april 2017...
Arnhem, Bakkerstraat
Bakkerstraat 63
In dit toenmalige pand van Van Gend en Loos fusilleerden Duitse soldaten op dinsdag 19 september 1944 vijf Arnhemse burgers, zonder enige vorm van proces....
Arnhem, Rijnkade
Rijnkade
John Frost vervolgde zijn opmarsroute naar de brug via de Rijnkade en parallel gelegen wegen als de Weerdjesstraat. De hele omgeving van de brug werd...
Kinderprocessie in vluchtoord Nunspeet, juni 1917. Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe
Vluchtelingen op de hei
Tienduizenden Belgische vluchtelingen verbleven tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) in barakkenkampen op de Veluwse hei. De eerste vluchtelingen kwamen terecht in Oldebroek, in een leegstaand...
Restant IJssellinie bij Olst
De IJssellinie: wapen tegen het rode gevaar
Overal langs de dijken in Gelderland zijn ze terug te vinden: tanks, bunkers en waterwerken, onderdelen van de IJssellinie. Zij zijn stille getuigen van de...
06a Kaart Buchelius GA K563 5
Commanderij en gasthuizen, vanaf 1200
Op een tekening uit de tweede helft van de zestiende eeuw heeft Aernout Buchelius de negen belangrijkste gebouwen van de stad weergegeven. De windrichtingen zijn...
Batterij Poederoijen © Slot Loevestein
Batterij Poederoijen
De Batterij onder Poederoijen werd gebouwd tussen 1879 en 1886 en moest de Maas en de Maasdijk afsluiten. Samen met de Batterij onder Brakel bestreek...
Luchtfoto met daarop aangegeven de locatie van de tuin van het woonhuis van Misset
Bombardementen 19 en 21 maart
Op 19 maart werd er een bombardement uitgevoerd, gericht op de tuin van het woonhuis van Misset aan de Waterstraat, vlak achter...
Villa Sprokkelenburg werd op 13 mei 1940 geraakt bij Duitse bombardementen. Foto Ypma.
Op de vlucht voor de bommen
Nadat de Duitsers op 10 mei 1940 Nederland zijn binnengevallen, wordt ook bij Culemborg gevochten. De stad grenst aan de Nieuwe ...
Terlet gedenkteken. Foto: CODA, Christa Balk
Bomen weg
Een kilometer ten oosten van Terlet, aan de A50, ontbreekt de laanbeplanting van de Eerbeekseweg. Op 14 juni 1943 kwam hier...
Herdenkingsmunt vrede van Nijmegen
De vrede van Nijmegen
In 1672 bezetten de troepen van de Franse koning Lodewijk de Veertiende een groot deel van Oost-Nederland, waaronder Nijmegen. Twee jaar lang bleven de Fransen...
Bombardementen rukten het hart uit Doetinchem
Drie bombardementen in maart 1945
Wellicht de grootste klap uit de geschiedenis kreeg de stad Doetinchem aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. De binnenstad van Doetinchem was gedurende vrijwel...
Trouwfoto Johannes Bronkhorst en Agnes van Lent 18-10-1939 © Léon Bronkhorst CC-BY-NC
Evacuatie naar Landgoed Coldenhove in 1944
Johannes Lambertus Bernardus Bronkhorst (1909-1986) en Agnes Wilhelmina van Lent (1914-1988) woonden in de Prins Hendrikstraat 41 in Arnhem. Toen op 23 september 1944 op...
Het stadsbeeld van Arnhem toen de geevacueerden terugkeerden in juli 1945 (Bron: Gerrit Slijkerman)
Slag om Arnhem, 1944
De Slag om Arnhem trof de stad diep in het hart en veranderde Arnhem eens en voor altijd. De hevige gevechten en beschietingen verwoestten de...
Oosterbeek boominscriptie. Foto: Christa Balk, CODA
Inscripties in bomen
Op 18 september 1944 dropten 121 vliegtuigen op een paar honderd meter hoogte ruim 1.900 parachutisten van voornamelijk de 4e Para...
Oorlogsmonument Rademakersbroek
Oorlogsmonument Rademakersbroek
Een oorlogsmonument tussen de weilanden: op 2 maart 1945 zijn hier door de Duitse bezetter 46 politieke gevangenen gefusilleerd. De politieke gevangenen kwamen uit alle...
Eli van Spier bij de bevrijding mei 1945
Slagerij Abraham van Spier & Co.
Mei 1945. Eli van Spier viert de bevrijding, omringd door Culemborgers en Canadese militairen. Hij behoort tot de weinige joodse inwoners...
Militaire parade bij Ede voor koningin Juliana en prins Bernhard, 1960 (Bron: Stichting Liberation Route Europe, Nationaal Archief Fotocollectie Anefo)
Slag om de Ginkelse Heide
De mensen die het meegemaakt hebben zien het nu nòg voor zich. De niet aflatende stroom vliegtuigen, in september 1944, waaruit honderden en nog eens...
Britse militairen trekken op naar de Waalbrug
Duits Anti-tankkanon
Het kanon dat onderaan de heuvel te zien is, is een Duits antitankwapen. Het gaat hier om de 50 mm Pak 38...
evacuatie
Weerzien in vrijheid
Tijdens operatie Market Garden moesten de inwoners van Arnhem en omgeving, de Betuwe en Noord-Limburg evacueren naar veiliger oorden. Door de grootscheepse aanval op de...
Aquarel, generaal Hackett, 1944. Collectie Historisch Museum Ede
Onderduikadres Generaal Hackett
In 1944 heeft Hackett het commando van 4de Britse parachutistenbrigade tijdens Operation Market Garden. Hij wordt op 18 september 1944 warm ontvangen als hij, met...
Arnhem, Steenstraat 7
Steenstraat 7
Het Airborne gedenkraam in de Sint Martinuskerk toont een brandende Gelderse hoofdstad. Para's zeilen vanaf de nok van het raam naar beneden boven de Rijnbrug....
Opgeblazen IJsselbrug mei 1940
Doetinchem in de Tweede Wereldoorlog
De oorlog in Doetinchem begon 10 mei 1940 met het opblazen van de Oude IJsselbrug heel vroeg in de ochtend. Hierbij kwam kapitein Van Voltelen...
Stroe. Foto: NIMH
Kamplied Park Stroe
In een kamp stil en verlaten, ergens in de eenzaamheid. Liggen Hollandse soldaten, Nêerlands roem in bange tijd. Autopark...
Nationaal Canadees Bevrijdingsmonument ‘De man met de twee hoeden’
De bevrijding van Apeldoorn
De geallieerde luchtlandingsoperatie Market-Garden bij Arnhem in september 1944 mislukte volledig. Grote aantallen evacués uit Arnhem e.o. moesten worden ondergebracht in Apeldoorn. Ook bijna...
Asperen
Asperen op zijn kop
De invasie van de soldaten in 1939 het Asperense dorpsleven volledig op zijn kop. De anders zo rustige gemeenschap van ongeveer...
Badhuizen
Het lijkt tegenwoordig of er voor iedere militair een eigen douche is op de kazernes, maar voor het zover was werd een...
In deze ovenkamers vonden twintig gezinnen een veilig onderkomen tijdens de Slag om Arnhem in september 1944
Opvang in Steenfabriek de Panoven
Na een vermoeiende tocht vanuit Angeren bereikte de familie Kleberg uit Arnhem uitgeput een boerderij in Lathum. De familie, bestaande uit zeven personen met een...
Arnhem. De Koningsweg, en de zijweg naar Deelen (Hoenderloseweg). Met geallieerde bomkraters, 1944. © Gelders Archief
Van rolbaan tot Kop
De gemeente Ede herbergt een aanzienlijk deel van de vliegbasis Deelen, dat in de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt voor de Duitse luchtverdediging. Na de oorlog...
1378 De Agnietenstraat in Tiel vormde een van de decors van de kwade Paasdag. Afbeelding ca 1900
Partijstrijd: de Kwade Paasdag
Veel Tielenaren denken, dat het rustiger zal worden na de overgang naar Gelre. Maar dat valt tegen: er breekt in 1350 een partijstrijd uit tussen...
Bommenlijntje bij station Wolfheze. Foto: CODA, Christa Balk
Bommenlijntje
In het zuidwesten van het Nationale Park De Hoge Veluwe ligt een grote voormalige akker. Door dat langwerpige vlakke terrein loopt ...
Het Franse leger trekt de bevroren rivier over, schoolplaat van J.H. Isings
Over de bevroren rivier
Zomer 1794. Het Franse revolutionaire leger van generaal Pichegru trekt ons land binnen. Vanuit het zuiden trekt het op richting grote...
Een van de sokkels van de Teerose-stellingen
De Teerose-stellingen op de zuidelijke Veluwezoom
Sporen van de Tweede Wereldoorlog zijn nog overal in het Nederlandse landschap te zien. In Gelderland zijn niet alleen overblijfselen van Nederlandse verdedigingslinies te vinden,...
Arnhem, Duivelshuis
Duivelshuis
In dit historische pand houdt de burgemeester van Arnhem kantoor. Elke aftredende burgemeester liet een eigen glas-in-loodraam vervaardigen meestal met een familiewapen. Burgemeester Matser droeg...
Ben Janssen
Heel veel wachtlopen
De meeste jaren van mijn militaire carrière (1951-1986) heb ik in diverse rangen en functies op de Veluwe doorgebracht. In Apeldoorn,...
Johannes Bezaan,  Wegvoeren van de mannen
Razzia 1944
Putten werd op zondagmorgen 1 oktober 1944 in alle vroegte door ruim 1000 soldaten van de Hermann Göringregiment omsingeld. Iedereen werd gesommeerd zich te begeven...
De ondertekening van het vredesverdrag in 1678 te Nijmegen. Coll. Het Valkhof
De Vrede van Nijmegen
Begin juni 1672 veroverden Franse legers onder leiding van Lodewijk XIV alle versterkingen aan de Rijn. De vestingen bleken slecht onderhouden, de magazijnen leeg. Intussen...
Politionele acties
Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog is de drang naar vrijheid en onafhankelijkheid in het voormalig Oost-Indië groot.
Een wapenkist
Jongens vinden wapenarsenaal van geheime dienst
In de zomer van 1983 vinden Mark en Maurits uit het Gelderse Rozendaal en Arnhem maar liefst negentien kisten met een onwaarschijnlijke hoeveelheid wapens en...
De Polen vertrekken (Bron: Stichting Liberation Route Europe)
De Polen van Driel
Generaal Sosabowski en zijn Eerste Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade hebben in de slag om Arnhem moedig gehandeld. De grote verdiensten die zij daarmee hebben gehad voor...
Arnhem, Elisabeths Gasthuis
St. Elisabeths Gasthuis
Dit voormalige ziekenhuis wordt tegenwoordig bewoond. In september 1944 stond het 'Ste. Elisabeths Gasthuis' midden in het strijdgebied. Britse troepen vochten om hun makkers bij...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl