Oorlog

De provincie Gelderland is uitzonderlijk rijk aan zichtbare en onzichtbare restanten van het militaire verleden: Romeinse legerkampen, middeleeuwse kastelen, historische vestingsteden, waterlinies, kazernes en militaire oefenterreinen op de Veluwe en slagvelden rondom Arnhem en Nijmegen.

Veel tastbare herinneringen zijn nog in situ aan te treffen, bijvoorbeeld in de oude vestingsteden Hattem, Elburg, Zutphen en Groenlo en in het landschap, zoals de 19e eeuwse forten rondom Nijmegen en de bunkers en waterwerken van de IJssellinie (20e eeuw).

De Gelderse militaire geschiedenis kent tevens vele kleurrijke personen, van wie in diverse Gelderse musea getuigenissen te vinden zijn: de Hertog van Gelre, Maarten van Rossem, Jan van Wassenaer, Jan van Schaffelaar, Menno van Coehoorn, Jan van Hoof en vele anderen.

Daarnaast wordt ons koloniaal militair verleden verbeeldt in Museum Bronbeek te Arnhem.

Gelderse archieven en collecties beschikken over een grote hoeveelheid beeld- en geluidsmateriaal en foto's, evenals persoonlijke getuigenissen in de vorm van dagboeken en ooggetuigenverslagen. Ook werden veel verhalen van burgers, bv. bewoners van Gelderland en onderduikers, opgetekend en gepubliceerd. In mijngelderland.nl kunt u bladeren door de Gelderse militaire geschiedenis.

Mobilisatiecomplex Alverna
Mobilisatiecomplex Alverna
Het mobilisatiecomplex Alverna ligt in de gemeente Wijchen, ten zuiden van de recreatieplas Berendonk. Het complex is 20 hectare groot.
In Aalten zitten tijdens de Tweede Wereldoorlog honderden mensen ondergedoken. In een huis aan de Markt in Aalten zitten zelfs onderduikers en Duitse soldaten samen in een huis. Nu is er een museum in het huis gevestigd. Hierin wordt het verhaal van de Tweede Wereldoorlog in Aalten verteld.
Aalten in oorlogstijd
In april 1939 wordt in Aalten een grenswachtdetachement gelegerd van 36 man, ondergebracht in boerderijen. Met zand gevulde buizen worden her en der als obstakels...
Bommenlijntje bij station Wolfheze. Foto: CODA, Christa Balk
Bommenlijntje
In het zuidwesten van het Nationale Park De Hoge Veluwe ligt een grote voormalige akker. Door dat langwerpige vlakke terrein loopt ...
blz20boekje
Militair voor even, vrienden voor het leven
Stel, je bent een jongen van 18 jaar en klaar met school, wat dan? Werken natuurlijk. Nu is dat met de huidige...
Ansichtkaart Kamp Stroe © Gemeentearchief Barneveld CC-BY
Twee legerplaatsen tussen Garderen en Stroe
Tussen de dorpen Garderen en Stroe zijn twee militaire legerplaatsen te vinden. De ene werd aangelegd door Duitse troepen in de Tweede Wereldoorlog, de andere...
De zomp
Joden in Ruurlo
Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog kende Ruurlo vijf joodse burgers. Daaronder de manufacturier Salomon (Lo) Wijler en zijn vrouw Reina Johanna Kropveld, in...
Freedomtrail homepage stoeptegel
Freedom Trail Arnhem
Freedom Trail Arnhem is een digitale wandeling door de Gelderse hoofdstad langs 36 locaties die in de oorlogsjaren 1940-1945 een rol speelden.
Geallieerde voertuigen trekken door Buren, 8 mei 1945. Collectie Regionaal Archief Rivierenland, Tiel
Tweede Wereldoorlog in Buren
8 mei 1945 's Morgens vroeg werden we wakker doordat we over de Markt auto's en motorfietsen hoorden rijden. Het bleken stoottroepen...
Ede replica leeuw. Foto: CODA, Christa Balk
De leeuw van Ede
Terug van weggeweest: het beeld van de liggende leeuw bij de appelplaats van de verlaten Elias Beeckmankazerne in Ede. ...
Buurtspraak
Buurtspraak over een militair terrein
In 1900 verkochten de erven van buurt Ede-Veldhuizen hun heidevelden aan het Ministerie van Oorlog om er een garnizoen te kunnen vestigen. Bij de verkoop...
Kaart Wageningen naar de Bilt - aardappels halen
Aardappels halen
Vanaf 1 oktober 1944 mogen de inwoners van Wageningen niet meer in de stad zijn. Met weinig spullen verlaten ze de stad. Ze gaan...
Arnhem, Nijmeegseweg
Nijmeegseweg
Aan de overzijde, aan de Walburgstraat, waar nu het Paleis van Justitie staat, stond tijdens de Tweede Wereldoorlog het Huis van Bewaring. Een Knokploeg van...
Koningsweg, de bunker op Deelen, 1947. © Fotograaf: Renes. Gelders Archief
Deelen in Arnhem
Een groot deel van de voormalige vliegveldbebouwing bevindt zich binnen de gemeentegrenzen van Arnhem. Hieronder volgt informatie over een deel van de belangrijkste gebouwen en...
Terlet gedenkteken. Foto: CODA, Christa Balk
Bomen weg
Een kilometer ten oosten van Terlet, aan de A50, ontbreekt de laanbeplanting van de Eerbeekseweg. Op 14 juni 1943 kwam hier...
Arnhem, paal v limburg stierum Eusebiusbuitensingel
Eusebiusbuitensingel
Een airborne-zuil op het grasveld aan de Eusebiusbuitensingel, vlak bij de noordelijke oprit van de John Frostbrug, herinnert aan de verdediging van een groep Britse...
Veerweg Druten. Bron: Gelderland in Beeld, Gelderland Bibliotheek
De veerdam van Druten in 1944
Het is 17 september 1944. Operatie Market Garden is begonnen. Honderden vliegtuigen ronken boven Maas en Waal. De jonge Duitse soldaten die de veerpont in...
Kijk achterom. © Foto J.Lookman
Wegwezen!
Het spel Wegwezen begint.
Kasteel Rosendael heeft in de oorlog veel schade geleden. © Geldersch Landschap & Kasteelen
Kasteel Rosendael in oorlogstijd
Kasteel Rosendael loopt in de Tweede Wereldoorlog veel schade op. Het kasteel wordt tot driemaal toe zwaar getroffen. De oorlog heeft een lange nasleep, zowel...
Blitzmädel in Diogenes bunker op vliegbasis Deelen © Alfred Saak
Blitzmädchen op basis Fliegerhorst Deelen
Ergens rondom het grote blok beton dat met mos begroeid is en diepe scheuren vertoont, ergens tussen bladeren en de tand des tijds ligt onder...
Vliegveld Deelen. Het Duitse officierenkamp Klein Heidekamp te Arnhem. Het Kasino, links naast de Gefechtsstand. © Gelders Archief
De som der Deelen
Een groot deel van de voormalige vliegveldbebouwing bevindt zich binnen de gemeentegrenzen van Arnhem. Hieronder volgt informatie over een deel van de belangrijkste gebouwen en...
Otterlo GA12731 Foto: Gemeentearchief Ede
Van Otterlo naar Waterloo
Prins Willem Frederik, de latere koning Willem II, voerde in 1815 een regiment huzaren aan dat in de slag bij Waterloo ...
Publicatie uit 1941: Uitgaansverbod na 21.00 uur
De Tweede Wereldoorlog
10 mei 1940 worden de inwoners van Tiel 's morgens vroeg opgeschrikt door vliegtuigen die naar het westen vliegen. De tweede wereldoorlog is een feit.
Steen van Slot Hulkestein (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Het mysterie van het verzonken Slot
Aan het begin van de vijftiende eeuw liet hertog Arnold van Gelre op Nijkerks grondgebied slot Hulkestein bouwen (een 'hulk' is een groot zeilschip). Vanuit...
Badhuizen
Het lijkt tegenwoordig of er voor iedere militair een eigen douche is op de kazernes, maar voor het zover was werd een...
Noodwoning in 1945 aan het begin van de 'Grafwegenschestraat'. Later is de straatnaam ingekort tot Grafwegen. Collectie G.G.Driessen.
Wederopbouw
'Bah, er zitten weer muizen in het wiegje'. Moeder Küsters zucht. 'Dan hangen we de wieg met de baby aan het plafond', besluit vader.
Wageningers zoeken onderdak in de dorpen op de Veluwe. Vluchtelingen op boerenwagens in oktober 1944. © Collectie Gemeentearchief Barneveld
Alweer evacueren
Hier woonde in september 1944 de kinderboekenschrijver Piet de Rover. 1 oktober 1944 wijzen de Duitsers Wageningen en omgeving aan als spergebied. Dat betekent dat...
Arnhem, klok Lauwersgracht
Lauwersgracht
De burgerklok in de Lauwersgracht weerklinkt elke 17e september. De klok werd in september 1956 aan het gemeentebestuur aangeboden door een uit de burgerij gevormd...
Arnhem, dam cirquit Airborneplein
Airborneplein
Na de oorlog werd dit verkeersplein aangelegd. Op 17 september 1945 vond hier de eerste herdenking van de Slag om Arnhem plaats. Bij die gelegenheid...
Hooiplukker
De hooiplukker, de Tachtigjarige Oorlog in Lochem
Na de stadsrechtverlening aan Lochem in 1233 is ongetwijfeld snel begonnen met het beveiligen van de stad. Lochem groeit uit tot een vesting. In de...
Suus van Buuren met vriendin Jenny
Suus van Buuren in concentratiekamp vermoord
17 November 1942 wordt het joodse meisje Suus van Buuren (rechts op de foto) uit haar huis gehaald en op transport gezet...
Loenen mobilisatiecomplex Veldhuizen. Foto: Christa Balk, CODA
Mobilisatiecomplex Veldhuizen
Vijf rijen met telkens vijf loodsen op ruim een hectare groot afgesloten terrein. Tussen de gebouwen staat aangeplant bos dat de ...
Brand op Goeden Vrijdag
Stadsbranden
Doetinchem heeft twee grote stadsbranden gehad die op Goede Vrijdag uitgebroken zijn. De eerste vond plaats op 19 april...
Dienstplicht met een staartje
Het persoonlijk verslag van AATer Cor van Boven. "Ruim 50 jaar geleden (lichting 59-2) was ik AATer gelegerd op...
Arnhem, Jacob Groenewoudplansoen
Jacob Groenewoudplansoen
Tijdens de Slag om Arnhem waren aan geallieerde zijde op de grond niet alleen Britse en Poolse soldaten actief, maar ook een klein aantal Amerikanen...
Staverden Pauwen © Foto Ton Rothengatter
Witte Pauwenburcht
Kasteel Staverden op het gelijknamige landgoed wordt ook wel de Witte Pauwenburcht genoemd. Het dankt de naam aan de witte pauwen die hier al eeuwenlang...
De verwoestingen in De Apenstert na het bombardement
De Apenstert
Tussen Kreijnckstraat 7 en Rozengracht 17 liep vroeger de Apenstert, genoemd naar een twaalfde-eeuwse toren die er ooit stond. De Apenstert was qua bewoning een...
IJssellinie Lingewaard
In het begin van de jaren 50 werken inwoners van Bemmel en omgeving aan de bouw van een gigantisch drijvende stuw, die bij de steenfabriek...
Fort Asperen
De oorlog aan de Linge
Op 10 mei 1940 bereikte het officiële bericht de forten dat Nederland in oorlog was met Duitsland. Nederland was verrast door...
Johannes Bezaan,  Wegvoeren van de mannen
Razzia 1944
Putten werd op zondagmorgen 1 oktober 1944 in alle vroegte door ruim 1000 soldaten van de Hermann Göringregiment omsingeld. Iedereen werd gesommeerd zich te begeven...
Arnhem, Steenstraat 7
Steenstraat 7
Het Airborne gedenkraam in de Sint Martinuskerk toont een brandende Gelderse hoofdstad. Para's zeilen vanaf de nok van het raam naar beneden boven de Rijnbrug....
Arnhem, Koepelgevangenis
Koepelgevangenis
Verzetsmensen zaten tijdens de oorlog onder meer vast in de Koepelgevangenis. Mede-verzetsstrijders voerden acties uit om hen te bevrijden. Zo wist een aantal als 'marechausee-metarrestant...
Foto van de medewerkers van de Dienst Gemeentewerken Renkum, die zich bezighield met het opgraven en identificeren van gesneuvelde Duitse militairen. Bron: Gelders Archief
Oorlogsgraven en identificatie
Kort na de bevrijding ontstond de behoefte het bergen van gesneuvelde militairen en overleden burgers centraal te regelen. Hiertoe werd de Dienst Identificatie en Berging...
De haven van Wageningen 1940 © Collectie Historische Vereniging Oud-Wageningen
Bevel van de burgemeester
Op vrijdagochtend 10 mei 1940 worden veel Nederlanders wakker van het gebrom van vliegtuigen, ontploffende bommen en het geratel van tanks. Duitse soldaten zijn de...
Canadese soldaten lopen over de Hogestraat in Dieren naar het politiebureau, waar ze contact maken met de Britten van het Hallamshire Bataljon. De Duitse troepen in West-Nederland zijn afgesneden.
De bevrijding van Rheden
De Achterhoek en De Liemers waren al in de eerste dagen van april bevrijd en de provincie Groningen op 13 april 1945, maar Rheden was...
De muur met spreekgestoelte begrensde het terrein van NSB-leider Mussert in Lunteren. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA19344
Ede in de Tweede Wereldoorlog
Elk voorjaar rept zich een groep leerlingen van een Edese basisschool met borstels en poetsdoeken naar de hellingen van de Paasberg. Daar staat het Mausoleum:...
67 3 43 BevoCie Best Dirk
Bidden met één oog open.....
Bidden met één oog open... is een persoonlijk verslag opgetekend door AATer Dirk Best sld. lichting 67-3. "Van september...
Gedenkteken 17 september 1944 op gevel Hotel Sionshof (Bron: Wikimedia, foto: 'Havang(nl)')
Verzetsstrijder Jan van Hoof
Jan Jozef Lambert van Hoof (Nijmegen, 7 augustus 1922 - Nijmegen, 19 september 1944) was een Nederlandse verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Voor de Tweede...
Arnhem, Stadhuis
Stadhuis
De strijd, de herwonnen vrijheid en de wederopbouw van Arnhem worden gesymboliseerd in dit Phoenix-beeld van Ossip Zadkine. De Phoenix is een Grieks-mythologische vogel die...
Het stadsbeeld van Arnhem toen de geevacueerden terugkeerden in juli 1945 (Bron: Gerrit Slijkerman)
Slag om Arnhem, 1944
De Slag om Arnhem trof de stad diep in het hart en veranderde Arnhem eens en voor altijd. De hevige gevechten en beschietingen verwoestten de...
Links de etalage van Bakkerij Levison aan de Rozengracht met op de stoep Anneke Seevinck en Jan Dekker © Stedelijk Museum Zutphen
De Bakkerij van Levison
In 1940 telde Zutphen zo'n vier- tot vijfhonderd joodse inwoners, onder wie een aantal winkeliers die vooral in de Barlheze gevestigd waren. Zij waren op...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl