Oorlog

De provincie Gelderland is uitzonderlijk rijk aan zichtbare en onzichtbare restanten van het militaire verleden: Romeinse legerkampen, middeleeuwse kastelen, historische vestingsteden, waterlinies, kazernes en militaire oefenterreinen op de Veluwe en slagvelden rondom Arnhem en Nijmegen.

Veel tastbare herinneringen zijn nog in situ aan te treffen, bijvoorbeeld in de oude vestingsteden Hattem, Elburg, Zutphen en Groenlo en in het landschap, zoals de 19e eeuwse forten rondom Nijmegen en de bunkers en waterwerken van de IJssellinie (20e eeuw).

De Gelderse militaire geschiedenis kent tevens vele kleurrijke personen, van wie in diverse Gelderse musea getuigenissen te vinden zijn: de Hertog van Gelre, Maarten van Rossem, Jan van Wassenaer, Jan van Schaffelaar, Menno van Coehoorn, Jan van Hoof en vele anderen.

Daarnaast wordt ons koloniaal militair verleden verbeeldt in Museum Bronbeek te Arnhem.

Gelderse archieven en collecties beschikken over een grote hoeveelheid beeld- en geluidsmateriaal en foto's, evenals persoonlijke getuigenissen in de vorm van dagboeken en ooggetuigenverslagen. Ook werden veel verhalen van burgers, bv. bewoners van Gelderland en onderduikers, opgetekend en gepubliceerd. In mijngelderland.nl kunt u bladeren door de Gelderse militaire geschiedenis.

Vliegveld Deelen (Arnhem) tijdens de opbouw. Nederlandse arbeiders melden zich bij de wacht. Winter 1941. © Gelders Archief
De schijngestalten bij Deelen
De nieuwbouw van vliegveld Deelen bij Arnhem stond onder leiding van de Bauleitung der Luftwaffe Deelen. De bouw werd voornamelijk door Nederlandse bedrijven uitgevoerd. Van...
Notitie van de Nijkerkse kerkenraad over de situatie in Nijkerk in 1673. Vrij vertaald staat er: 'De nieuw gekozen ouderlingen en diakenen konden aanvankelijk niet voor de lidmaten verschijnen omdat iedereen in Nijkerk vanwege de oorlog gevlucht was, maar zijn uiteindelijk toch, na drie afkondigingen door de predikant (in de Grote Kerk) dat ze waren gekozen, als zodanig aangesteld (archief Gemeente Nijkerk).
Op de vlucht naar Noord-Holland
In het rampjaar 1672 werd Nederland aangevallen door maar liefst vier vijanden tegelijk: Frankrijk, Engeland, Münster en Keulen. Nijkerk had vooral...
Duitse begraafplaats in Ysselstein
Duitse veldgraven in Oosterbeek
Van 17 tot 26 september 1944 werden door Britse en Duitse militaire eenheden in Arnhem en Oosterbeek en omgeving zware gevechten geleverd die later onder...
Kijk achterom. © Foto J.Lookman
Wegwezen!
Het spel Wegwezen begint.
06a Kaart Buchelius GA K563 5
Commanderij en gasthuizen, vanaf 1200
Zorg door ridders en burgers Op een tekening uit de tweede helft van de zestiende eeuw heeft Aernout...
De 'puinexpres' rijdt over de desolate Groenmarkt, 1945
Het Bureau Afvoer Burgerbevolking
Tiel is tijdens de Tweede Wereldoorlog tweemaal geëvacueerd. Eerst kortstondig, van 13-15 mei 1940. Vervolgens langduriger in 1944-1945. Met de dag...
Eli van Spier bij de bevrijding mei 1945
Slagerij Abraham van Spier & Co.
Mei 1945. Eli van Spier viert de bevrijding, omringd door Culemborgers en Canadese militairen. Hij behoort tot de weinige joodse inwoners...
Opgeblazen IJsselbrug mei 1940
Doetinchem in de Tweede Wereldoorlog
De oorlog in Doetinchem begon 10 mei 1940 met het opblazen van de Oude IJsselbrug heel vroeg in de ochtend. Hierbij ...
Winkelmankazerne Nunspeet 2. Foto: Frank Oosterboer
Vleermuisbunker
De Generaal Winkelmankazerne in Nunspeet heeft op het oog geen sporen nagelaten. Het complex dat begin jaren vijftig gebouwd werd om...
Ede replica leeuw. Foto: CODA, Christa Balk
De leeuw van Ede
Terug van weggeweest: het beeld van de liggende leeuw bij de appelplaats van de verlaten Elias Beeckmankazerne in Ede. ...
Wezep muziektent. Foto: CODA, Christa Balk
Een Rotterdamse muziektent in Wezep
De bijna romantisch aandoende Prinses Margrietkazerne met zijn trapgevels en torenspits is een van de twee in opdracht van de Duitse bezetter nieuw gebouwde kazernes...
Nationaal Canadees Bevrijdingsmonument ‘De man met de twee hoeden’
De bevrijding van Apeldoorn
De  geallieerde luchtlandingsoperatie Market-Garden bij Arnhem in september 1944 mislukte volledig. Grote aantallen evacués uit Arnhem e.o. moesten worden ondergebracht in...
Asperen
Lieve vrouw en kind
'Wanneer ik nog eens thuis kom dat weet God alleen, waar we maar op vertrouwen moeten. Ik zou je nog eens ...
dhr Duyts, Foto: CODA, Christa Balk
Airborne veteranen
Bestuurslid van het Airborne Museum te Oosterbeek, Wim Duyts vertelt: "Als bestuurslid van het Airborne Museum in Oosterbeek kom ik veel...
Militaire parade bij Ede voor koningin Juliana en prins Bernhard, 1960 (Bron: Stichting Liberation Route Europe, Nationaal Archief Fotocollectie Anefo)
Slag om de Ginkelse Heide
De mensen die het meegemaakt hebben zien het nu nòg voor zich. De niet aflatende stroom vliegtuigen, in september 1944, waaruit...
Het Franse leger trekt de bevroren rivier over, schoolplaat van J.H. Isings
Over de bevroren rivier
Zomer 1794. Het Franse revolutionaire leger van generaal Pichegru trekt ons land binnen. Vanuit het zuiden trekt het op richting grote...
Gradus van't Hul
Gradus van ’t Hul
Het komt tegenwoordig nog zeer zelden voor dat een Verzetskruis wordt uitgereikt dat herinnert aan de Tweede Wereldoorlog. Op dinsdag 6 december 2011 werd in...
29a Verboden voor Joden Sonsbeek GA B 6253 002
De Tweede Wereldoorlog, 1940-1945
Bezetting en Jodenvervolging 'Voor Joden Verboden' zegt het bord bij de ingang van Sonsbeek aan de Apeldoornseweg. De...
Waterland (Noord-Holland) helpt bij de werderopbouw van Arnhem
Arnhem: afbraak en opbouw
Tussen september 1944 en april 1945 woonden de Arnhemmers noodgedwongen verstrooid over Nederland. Direct na de mislukte slag om Arnhem gaf de...
Arnhem, Nassaustraat
Nassaustraat
Het monument dat hier is geplaatst herinnert aan de felle gevechten die in september 1944 in deze omgeving woedden. Het opschrift luidt: Remember September 1944...
Duitse krijgsgevangenen bij het ruimen van munitie vlak na de oorlog
Munitiedepot
Het gebied ten oosten van Hoog Soeren heeft een voor velen onbekende relatie met de Tweede Wereldoorlog. Dit bosgebied was van...
Woningnood na de Tweede Wereldoorlog
Soldatenhuisje
Na de Tweede Wereldoorlog was er sprake van woningnood in Nederland. De Loevesteinse soldatenhuisjes stonden leeg; er werden vooral arme gezinnen...
Wageningers zoeken onderdak in de dorpen op de Veluwe. Vluchtelingen op boerenwagens in oktober 1944. Collectie Gemeentearchief Barneveld
Alweer evacueren
Hier woonde in september 1944 de kinderboekenschrijver Piet de Rover. 1 oktober 1944 wijzen de Duitsers Wageningen en omgeving aan als spergebied. Dat betekent dat...
Het embleem van de open granaat
Granaatembleem Koninklijke Marechaussee
Op 26 oktober 1814 ondertekende Koning Willem I het besluit om een 'Corps Maréchaussee' op te richten. Bij de vorming van...
Schoolplaat van J.H. Isings
Over de bevroren rivier
Zomer 1794. Het Franse revolutionaire leger van generaal Pichegru trekt ons land binnen. Vanuit het zuiden trekt het op richting grote...
27 Pastoorstraat
Pastoorstraat
De Pastoorstraat nam vóór de Tweede Wereldoorlog een centrale plaats in bij de joodse Arnhemmers. Een belangrijk gebouw vormde de synagoge naar een ontwerp van...
Dienstplicht met een staartje
Het persoonlijk verslag van AATer Cor van Boven. "Ruim 50 jaar geleden (lichting 59-2) was ik AATer gelegerd op...
De Landstraat in Aalten
Het verzet in Aalten
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er ook in Aalten sprake van verzet tegen de Duitse bezetter. Niet alleen werden er onderduikers...
Marinus van Aggelen. © Uit: Ik was twaalf toen het begon, uitgeverij Kontrast, Oosterbeek 2007
Kaas
Je staat nu voor een kaaswinkel. In 1940 kwam de kaas Ries van Aggelen goed van pas toen hij met zijn familie Wageningen moest verlaten....
Kinderen Glimmerveen. © Uit B. Glimmerveen en anderen, Dat bolletje brood uit de Bakkerstraat, Wageningen 1995
Schuilen in de kelder
Op 17 september 1944 starten de geallieerden met de bevrijdingsactie Operatie Market Garden. Door deze gevechten wordt Wageningen frontgebied. Het is gevaarlijk in huis en...
Gerrit Sprokkereef
Verzetsmensen in Ruurlo
Vlak voor het einde van de oorlog worden enkele Reurlse verzetsmannen door de Duitsers opgepakt. Jan Dimmendaal sterft in gevangenschap in...
Landing van Amerikaanse parachutisten ter hoogte van de Wylerbaan, de Kamp en de Derdebaan. Collectie G.G.Driessen.
Parachutisten
Zondagmorgen 17 september. Het is zonnig en warm. De hoogmis in de kerk zit stampvol. Het mannenkoor zingt. Ineens klinken ontploffingen....
Josephine Baker in 1950 (Bron: Wikimedia)
Josephine Baker treedt op!
In oktober 1944 trad hier in Café van Lin in Overasselt de wereldberoemde revuester Josephine Baker op. Drie avonden achtereen gaf...
Klein Heidekamp dhr Tieleman
Burgers op Klein Heidekamp
Het persoonlijke verhaal van Keesjan Tieleman, bewoner van Klein Heidekamp bij Deelen: "Het militaire complex kleines Heidelager bij Deelen kwam na...
Arnhem, Elisabeths Gasthuis
St. Elisabeths Gasthuis
Dit voormalige ziekenhuis wordt tegenwoordig bewoond. In september 1944 stond het 'Ste. Elisabeths Gasthuis' midden in het strijdgebied. Britse troepen vochten om hun makkers bij...
Gebouw Hannah van Het Apeldoornsche Bosch
Deportatie vanuit Het Apeldoornsche Bosch
Het Apeldoornsche Bosch werd in 1909 geopend. Het was een joods psychiatrisch ziekenhuis waar patiënten volgens de typisch joodse traditie konden...
Arnhem, Boterdijk
Boterdijk
Deze Airborne-zuil markeert de plaats waar Britse troepen die via Onderlangs hun collega's bij de brug versterking moesten bieden, op dinsdag 19 september 1944 het...
t Harde. Foto: Frank Oosterboer
Atoomwapenopslagplaats
De ruimte tussen de binnenste en buitenste prikkeldraadversperring van atoomwapenopslagplaats 't Harde is nog steeds beklemmend. Op de achtergrond staat de betonnen wachttoren met onder...
John Frostbrug © Gelders Archief
John Frostbrug
De John Frostbrug is wellicht een van de bekenste plaatsen van de Freedom Trail Arnhem. Vernoemd naar de commandant van het Britse 2nd Parachute Battalion,...
Otterlo GA12731 Foto: Gemeentearchief Ede
Van Otterlo naar Waterloo
Prins Willem Frederik, de latere koning Willem II, voerde in 1815 een regiment huzaren aan dat in de slag bij Waterloo ...
1795 capitulatie Tiel
De Fransen in Tiel
In 1793 verklaart Frankrijk de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de oorlog. Vanaf de zomer van 1794 veroveren de Fransen snel...
Veldartillerie op de heide door G.H. Breitner: Legermuseum
Schietoefeningen op de Kemperheide
Geromantiseerd levensverhaal van eerste luitenant van de Gele Rijders Willem von Freyberg, circa 1888-1918: De officieren mochten hun dames...
Arnhem, Stadhuis
Stadhuis
De strijd, de herwonnen vrijheid en de wederopbouw van Arnhem worden gesymboliseerd in dit Phoenix-beeld van Ossip Zadkine. De Phoenix is een Grieks-mythologische vogel die...
Arnhem, Zwarteweg 14
Zwarteweg 14
Om niet in Duitse handen te raken moest de Britse bevelhebber generaal-majoor Robert E. Urquhart in de hevige strijd een goed heenkomen zoeken. Hij vond...
In het midden van deze afbeelding is met een rode T de plek aangegeven waar het kogelpark van Slot Loevestein lag. © Slot Loevestein
Voorburcht
Vanouds was het kogelveld een afgebakend terrein, waarin de afgeschoten kogels landden. Op Loevestein werd de term echter gebruikt voor de plek waar de kogels...
Hotel De Wereld achter- en zijgevel, in Wageningen (Bron: Wikimedia, foto: RCE, 20248854 )
De officiële capitulatie in Wageningen
Vlak voor de bevrijding werden in het bevrijd gebied enorme hoeveelheden voorraden voor het westen aangelegd van biscuits, blikken vlees, vet,...
Herinneringen 10, Hans Engelfriet
Religie in het leger: PROT vs RK
"In militaire dienst bestonden twee soorten religies: je was PROT (protestant) of je was RK (rooms-katholiek)," Zo vertelt Hans Engelfriet over de diensttijd in Ede....
1009 Noormannen plunderen Tiel
Noormannen plunderen Tiel
Rijkdom trekt rovers aan. Al vanaf 820 wordt West-Europa regelmatig overvallen door plunderaars. Het zijn krijgslieden uit Scandinavië, die Noormannen of...
Soldaten rijden door het weiland
Operatie Veritable
Operatie Veritable begint in de ochtend van 8 februari 1945 met een onvoorstelbaar grote troepenmacht aan een opmars naar Duitsland. Door...
Veerweg Druten. Bron: Gelderland in Beeld, Gelderland Bibliotheek
De veerdam van Druten in 1944
Het is 17 september 1944. Operatie Market Garden is begonnen. Honderden vliegtuigen ronken boven Maas en Waal. De jonge Duitse soldaten...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl