Geloof

Religieus erfgoed is al het immateriële, onroerende en roerende erfgoed dat beleefd, gebouwd en vervaardigd is op godsdienstige en levensbeschouwelijke grondslag. De provincie Gelderland herbergt een bijzonder grote diversiteit aan religies: van 'Rome aan de Waal' tot de 'Bible-Belt', maar ook diverse synagogen, moskeeën en een grote hindoetempel in Wijchen.

Vele oude Gelderse kerken getuigen van ons religieus verleden, van saamhorigheid en tegenstellingen. Verschillen in godsdienst brachten en brengen soms nog steeds heel wat teweeg in buurten en grotere leefgemeenschappen. En iedere familie heeft zo zijn eigen overgeleverde verhalen waarin religie een rol speelt. Twee geloven op één kussen…..

Belangrijke fasen in een mensenleven gingen gepaard met een kerkelijke rite als doop, belijdenis, communie en begrafenis. Rondom een overlijden kende men allerlei lokale gebruiken. Streekdrachten weerspiegelen door kleine nuanceverschillen de godsdienstige achtergond van de draagster of drager.

Heksen, toverijen, bijgeloof, heidense gebruiken: ook die fenomenen kende men in Gelderland.

Maak hier kennis met de religieuze veelzijdigheid van deze provincie!

Orgel van Kuerten uit 1846 met oudere bestanddelen van Heyneman uit 1777. Bron: Wikimedia
Neogotische kerk van Franssen
Kerkelijk viel Weurt aanvankelijk onder de Stevenskerk in Nijmegen. Naast de hoofdkerk in Nijmegen was er een kapel in Weurt. Op den duur werd Weurt...
Hoofdgebouw veranda
Woodbrookershuis
De vereniging Woodbrookers Barchem, eigenaar van het "Woodbrookershuis" is erfgenaam van een belangrijke religieus-maatschappelijke stroming uit het begin van de twintigste...
Het begin van de kalender in het Getijdenboek van Geert Grote, exemplaar Huis Bergh, Hs. 4.
Geert Grote
De geestelijke stroming de Moderne Devotie vindt haar oorsprong in de boeteprediker Geert Grote (1340-1384) uit Deventer. Hij streefde, na zijn studie aan onder andere...
Zuidzijde van de Rooms-Katholieke Kerk Beneden-Leeuwen. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014.
Rooms-katholieke kerk, gebouwd op protestants zand
Aan de Zandstraat in Beneden-Leeuwen staat de rooms-katholieke parochiekerk, een neoromaanse kruisbasiliek, gebouwd naar ontwerp van architect C. Franssen uit Roermond...
Tekening Oude Hervormde Kerk
Reformatie
De reformatie vindt in de Nederlanden niet gelijktijdig plaats. Het Hof in Gelderland besluit eerst eind 16e eeuw om opdracht te geven tot invoering ervan....
Dominee Jan van Dijk
Dominee Jan van Dijk (1830-1900)
In 1862 kwam Jan van Dijk uit het Friese plaatsje Tzum naar Doetinchem. Hij was in Friesland actief als boer, maar werd...
Een inenting in 1957
Polio op de Veluwe
Polio is een besmettelijke ziekte die veroorzaakt wordt door een virus. In het ergste geval leidt de ziekte tot verlamming. Sinds 1957 komen alle polio-epidemieën...
Protestantse Kerk Wamel vanaf de oostzijde. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014.
Protestantse Kerk Wamel, wisselende eigenaren en bedienaren
De huidige Protestantse Kerk is een van de blikvangers van de Dorpsstraat. Wie nu deze kerk bekijkt, ziet slechts een flauwe...
Een sobere avondsmaalsbeker
Avondmaalsbeker
Veel kastelen en buitenverblijven beschikten in voorgaande eeuwen, tijdens de bewoning, over een kapel. Vaak werd deze kapel louter voor privé-gebruik ingericht, maar in het...
Kerkenbuurt Horssen ansichtkaart, jaartal onbekend
Kerkenbuurt, het oudste deel van Horssen
De zogenoemde Kerkenbuurt is het oudste gedeelte van Horssen. Op de donk (heuvel of terp) ontstond het dorp. Bewijzen voor de bewoning gaan ver terug....
Dominee Jan van Dijk
Dominee Jan van Dijk (1830-1900)
In 1862 kwam Jan van Dijk uit het Friese plaatsje Tzum naar Doetinchem. Hij was in Friesland actief als boer, maar werd in Doetinchem dominee...
Ludger wordt tot bisschop van Münster gewijd
Werenfried en Ludger
Al sinds het midden van de zevende eeuw lag de Betuwe binnen de invloedssfeer van de Franken, die tot het christendom waren bekeerd. Toen in...
St.Willibrordus in Vierakker
Oral history project: de Lourdesgrot van Vierakker
Stichting Landschapsbeheer Gelderland heeft een succesvol oral history project afgerond in Gelderland. Het onderwerp is religieus erfgoed in het landschap. Oral history, ofwel mondelinge geschiedenis,...
Kerkbanken
Kerken in westelijk Gelderland
Een zondagochtend in Opheusden. Grote gezinnen in donkere kleding lopen richting de kerk. De mannen dragen zwarte pakken, de vrouwen en meisjes dragen lange rokken...
Het verdwenen klooster Hulsbergen © Bernard Bos
Klooster Hulsbergen
Van 1407 tot 1578 heeft in Wapenveld een klooster van de Moderne Devotie gestaan: klooster Hulsbergen. De fraters woonden daar bij elkaar in een leefgemeenschap....
11 munnikenland
Munnikenhof
Het gebied om Loevestein heet het Munnikenland. Het was woest land dat vaak overstroomde. In 1264 kwamen er cisterciënzer monniken naar...
16a MMK Couwenberg Walburgiskerk schaatsen
Franse Tijd, 1795-1813
Op 22 juli 1808 werd de Sint-Walburgiskerk door koning Lodewijk Napoleon bij een bezoek aan de stad teruggegeven aan de Rooms-katholieke gelovigen. Sinds de Reformatie...
Voormalig Franciscanesserklooster in Winssen
De roep om Franciscanessen in Winssen
In de loop van de negentiende eeuw groeiden de dorpen in het Land van Maas en Waal. De onderwijsvoorzieningen in het gebied waren tot dan...
De Werenfriduskerk in Zieuwent
De St. Werenfriduskerk in Zieuwent
Midden in het land tussen Ruurlo en Lichtenvoorde ligt het gehucht Zieuwent. Het dorpje werd reeds genoemd in het jaar 1059 en is ontstaan op...
Interieur van de sjoel © Museum Elburg
Synagoge Graaf Hendriksteeg
Waar nu Sjoel Elburg is gevestigd, bevond zich van 1855 tot de Tweede Wereldoorlog de Elburgse Synagoge. In de zomer van 1942 begonnen de deportaties...
Ik moest 's avonds nog gedoopt worden. Nou woonden wij niet zover van de kerk vandaan dus dat was wel te doen. Dus de peettante moest nog komen en de vrouwen uit de buurt en toen zijn ze met mij naar de kerk gegaan. Foto St Agatha kerk Harreveld: Wikimedia/Michiel Verbeek
Geboorte in Harreveld
"Als het zover was, zoals ze dat vroeger noemden, werden de kinderen bij de buren of ooms en tantes gebracht. En dan...
Klok Almen
Middeleeuwse kerken
De kerstening door Liudger brengt met zich mee dat in het Lochemse landschap kerken verrijzen. De kerken maken deel uit van ...
Kerk van Maasbommel door C.Pronk, 1732. Bron: RKD
Rooms-katholieke kerk Maasbommel, opvolger van middeleeuwse kerk
Van de middeleeuwse kerk, die in 1812 is gesloopt, zijn geen zichtbare resten bewaard gebleven. De kerk stond op het kerkhof...
Protestantse Kerk Appeltern vanaf de noordzijde. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014
Protestantse Kerk Appeltern, gewapenderhand verkregen
Deze kerk is ongetwijfeld een van de oudste kerken in het Land van Maas en Waal, wellicht beduidend ouder dan de eerste...
Sint Antonius Abtkerk te Wijchen 1750. © RKD
Mariaverering in de Sint Antonius Abtkerk Wijchen
De in naam van Sint Antonius Abt gewijde kerk heeft een lange geschiedenis. Deze naam kreeg de kerk pas in 1853.
Ligging van de H. Lambertuskerk op een kaart uit 1930. Bron: Werkgroep Historisch Alphen
Van Sint Petrus naar Sint Lambertus
Al eeuwenlang komen in Alphen de gelovigen samen in dit hooggelegen kerkgebouw aan de Kerkstraat. Op de plattegrond is te zien...
H. Servatiuskerk te Appeltern vanaf zuid-oostzijde. © Gerard Kouwenberg, 2014
Kerk gebouwd als reactie na ruzies met de hervormden
De oude Rooms-Katholieke Kerk in Appeltern, gebouwd volgens de eerste schriftelijke vermelding in 1134 of eerder, kent een stormachtige geschiedenis waarbij meermaals wapens tussen katholieken...
Neogotische kerk te Nitrik 1891-1940
Kerken in Niftrik
De drie opeenvolgende kerken in Niftrik geven het verloop van de bewogen geschiedenis van dit kleine dorp aan de Maas aan....
Handwijzer naar een kerkpad bij Elburg
Kerkenpaden
Tot na de Tweede Wereldoorlog gingen de meeste mensen te voet door het leven en dus ook lopend naar de kerk. In en om elk...
Schilderij, Grootestraat Ede in de winter, gezien vanuit het zuiden met gezicht op de toren-kerk, J. van Diggelen, ca. 1920. Collectie Historisch Museum Ede
Oude Kerk
"De kerk is onverbrekelijk verbonden met Ede. Zo was het vroeger, zo is het nog steeds. Deze kerk is niet zomaar een...
Beeldje Gudula
Gudula
Gudula is de patroonheilige van de Lochemse kerk. Zij is een vrome vrouw die in de achtste eeuw leeft en haar gebeden...
Voormalige proosdij, hoeve Munnickenwoerd vanaf de oostzijde. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014
Voormalige Proosdij van de Norbertinessen
Aan de Woerdsestraat nr. 34 in Altforst staat de hoeve Munnickenwoerd. Deze staat ongeveer op de plek van een proosdij die ...
Hervormde kerk Maasbommel aan noord-oostzijde. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014
Voormalige Hervormde Kerk Maasbommel
Na de overdracht van de middeleeuwse kerk aan de katholieken hebben de hervormden van 1800 tot 1842 gebruikgemaakt van een kerkruimte aan...
Munsterkerk
De Munsterkerk in Roermond
De Munsterkerk in Roermond is een laat-Romaanse kloosterkerk die rond 1265 voltooid werd. De kerk was een kapel van de Munsterabdij (cistercienserorde ).
Kerststal in 1954 (Bron: wikimedia)
Kerst in Harreveld
"De kerststal stond in de kerk en ook bij ons thuis. En met zo'n heel stel kinderen moest je wel een beetje...
Het mariabeeld
Maria van Renkum
De geschiedenis rondom de Maria van Renkum werd gekleurd door reformatie in de zestiende eeuw. In 1405 wordt het beeldje voor het eerst vermeld wanneer...
Ben Vliegers 'Kerkgang in Nunspeet'
Vroomheid van alle dag op de Veluwe
Het geloof heeft altijd grote invloed gehad op het dagelijks leven van de mensen op de Noord-Veluwe. Het was niet alleen op zondag te merken...
Romaans doopvont in de Sint Victor.
Oude Sint Victor
De oude Sint Victor in Batenburg heeft een bewogen geschiedenis. Het moeten de eerste heren van Batenburg, oudste bron 1080, zijn geweest die het als...
Bethanie handschrift
Getijdenboek van Margariet Block
De kopiiste Margariet Block behoorde tot het klooster van Bethanië. Het was een regularissenklooster dat rond 1404 -1405 gesticht werd door Hendrik Gouda uit Zwolle.
Heilig Landstichting
Heilig Landstichting
In de heuvels rondom Nijmegen verrijst tussen 1911 en 1940 een stukje Midden Oosten - de Heilig Land Stichting. Het park, naar een ontwerp van...
1328 Duitse orde
De Duitse orde in Tiel
De heren van het Sint-Walburg, die kanunniken worden genoemd, zijn in de twaalfde en dertiende eeuw heel machtig in Tiel. Zij...
Een familie op weg naar de kerk
Op zondag ging zij naar de kerk
De Groesbeekse Wilma G. herinnert zich nog levendig hoe zij als kind met haar ouders net over de grens in Duitsland naar de kerk ging.
De laan van de bloedsteen, circa 2000
Kernhem Bloedsteen
Het volksgeloof wil dat als er bij volle maan een speld in de bloedsteen wordt geprikt, deze gaat bloeden. Dit gegeven over een speld (of...
Bij overlijden werd het altaar bekleed met zwarte gordijnen. (Foto: RCE)
Over overlijden in Gendringen
"Het lijk werd opgehaald door een lijkkoets, gestrokken door een paard. Iedereen die je onderweg tegenkwam stopte, nam de hoed af en...
De oude Joodse begraafplaats aan de Aalsdijk. Foto: Fotopersburo William Hoogteyling, Buren
Moses Ephraïm en de Joodse gemeenschap
In 1646 mag Moses Ephraïm zich van prins Frederik Hendrik in Buren vestigen als houder van de Bank van Lening. Moses is dan 26 jaar...
Jomanda
Jomanda: gebedsgenezeres of charlatan?
Jomanda wordt op 5 mei 1948 in Deventer geboren als Johanna Wilhelmina Pertronella Damman. Ze blijkt een getalenteerd danseres, maar huidproblemen dwingen haar te stoppen....
Tekening C. Pronk, Balgoy 1732. Bron: Pagus Balgoye
De Oude Toren van de parochie Balgoy en Keent
Voor 1100 hoorde de parochie Balgoy waarschijnlijk bij het bisdom Utrecht. In de elfde of begin twaalfde eeuw werd, waarschijnlijk door...
Kerk en klooster van St. Walburg. Detail uit de kaart van Joh. Blaeu, ca 1650
Het klooster van Sint-Walburg
Rond het jaar 900 is Tiel in het bezit van graaf Waltger van Teisterbant. Hij sticht een kerk en een klooster. Deze...
De opening van de moskee in Tiel in 1978
De eerste moskee in Tiel
Turkse en Marokkaanse gastarbeiders vestigen zich met hun gezin blijvend in Tiel. Voor hen is een moskee nodig. Met financiële hulp ...
Catharinakerk
De reformatie
In Duitsland, Frankrijk en Zwitserland kwamen velen in verzet tegen wat zij als verkeerd zagen in de rooms-katholieke kerk (Luther, Calvijn). Hun leer kwam ook...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl