Rijk van Nijmegen

Met de benaming Rijk van Nijmegen werd niet altijd hetzelfde bedoeld. Hier verstaan we eronder de gemeenten Nijmegen, Beuningen, Heumen, Wijchen, Druten en Berg en Dal.

De streek kent een lange geschiedenis, zoals blijkt uit de Romeinse resten die hier zijn gevonden. Belangrijkste plaats in de zuidoosthoek van Gelderland is Nijmegen, de oudste stad van het land. Zij wordt omringd door een veelzijdig natuurgebied. Enerzijds is er het heuvellandschap in het oosten en zuidoosten, anderzijds het rivierenlandschap tussen Maas en Waal. Aan de zuidrand van Nijmegen ligt Heumensoord met zijn bos en heidevelden. Onder de rook van de stad is er de Ooijpolder met zijn gevarieerde vegetatie en bijzondere vogelsoorten. In de Millingerwaard grazen kuddes Gallowayrunderen en Konikpaarden. Het Groesbeekse heuvellandschap telt verschillende wijngaarden.

De regio is rijk aan historische gebouwen. De Nijmeegse Sint Stevenskerk en de protestantse kerken in Groesbeek, Heumen en Beek dateren uit de middeleeuwen. Er staan eeuwenoude boerderijen in Ubbergen, Beuningen, Millingen aan de Rijn en Heumen. Molens zijn er onder meer in Nijmegen (Sint Annamolen), Wijchen (Oude Molen) en Beuningen (De Haag).

Musea bewaren het verleden van stad en land. Zo komt het Romeinse verleden aan bod in Museum Het Valkhof in Nijmegen, de Tweede Wereldoorlog in het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek en het alledaagse leven van weleer in Streekmuseum Tweestromenland in Beneden-Leeuwen. De archieven van de meeste gemeenten in de regio worden beheerd door het Regionaal Archief Nijmegen.

In het gebied tussen Maas & Waal is sinds enkele jaren de Maas en Waal CultuurExpress de plek waarop de Maas en Waalse cultuur en cultuurhistorie samenkomt. De site www.cultuurexpress.nl is het trotse resultaat van de krachtenbundeling van alle erfgoedinstellingen uit de gemeenten Beuningen, Wijchen, Druten, West Maas en Waal en Heumen.

Het tot woonhuis verbouwde boerderijtje © Hans Barten
Boerderij
Het merkwaardige van dit tot woonhuis verbouwde boerderijtje is de locatie. Het staat op het achtererf van een ander monument - ook een voormalige boerderij....
Landing van Amerikaanse parachutisten ter hoogte van de Wylerbaan, de Kamp en de Derdebaan. Collectie G.G.Driessen.
Parachutisten
Zondagmorgen 17 september. Het is zonnig en warm. De hoogmis in de kerk zit stampvol. Het mannenkoor zingt. Ineens klinken ontploffingen. Alles trilt en rinkelt....
Belvedere vanaf de Voerweg
Voerweg
Het dal waar de Voerweg doorheen loopt is gegraven in de 15e eeuw. Tot die tijd vormden het Valkhof en het ...
Oude ansicht Boldershof Druten. Bron: www.canonsociaalwerk.eu
Boldershof, instelling ter verzorging door Franse zusters
In de Ambtshuisstraat in Druten staan de oude paviljoens van Boldershof. In 1903 kopen de Franse zusters Filles de la Sagesse (dochters der Wijsheid) de...
Huis te Horssen. Fotografie Hans Barten
Huis te Horssen
Ten westen van de dorpskern ligt, in een omgeving vol juweeltjes van boerderijen, het Huis Horssen. Het huis is in de negentiende eeuw verbouwd van...
Kasteel Hernen oude prent
Veldoven bij kasteel Hernen
Van groot belang voor de bouwgeschiedenis van kasteel Hernen zijn de veldovens. Deze liggen ongeveer 600 meter ten noordoosten van de burcht. In 2002 vonden...
Zouavengraf op de begraafplaats Ewijk
Zouaven in Ewijk en Winssen
Zowel op de begraafplaatsen van Ewijk als van Winssen zijn stille getuigen van de Zouaven-geschiedenis te vinden. Rechts...
Kronenburgerpark
Sloop van de stadsmuur
In de loop van de tijd werd het steeds voller en benauwder binnen de stadsmuren van Nijmegen. Daarom wilden de inwoners hun stad graag uitbreiden....
“Toen wij bij Lent afscheid van onzen voerman namen, zagen wij Nijmegen in een soort van Amphitheater voor ons uitgespreid, met de brede Waal voor dezelve,” schreef Willem de Clercq in 1815. © Aquarel Paulus van Liender, 1752, collectie Museum Het Valkhof - CC-BY
Schrijvers, schilders en de opkomst van het toerisme
In de negentiende eeuw ontdekten ook in Nederland romantische schrijvers en wandelaars de stuwwal bij Nijmegen en het rivierenlandschap. In hun voetsporen volgden de schilders....
Prehistorische stenen bijl in een vatting van hertshoorn van ongeveer 5000 tot 2000 v. Chr., uit de Waal bij Nijmegen. © via Collectie Gelderland Museum Het Valkhof
Vroege bewoners aan de Waal
De hoge oevers van de grote rivieren zijn altijd aantrekkelijke woonplaatsen geweest, zowel voor prehistorische jagers, als voor de Bataven in de Romeinse tijd als...
Geboorte ooievaar in de tuin
Geboorte in Puiflijk
"Dan wordt die lekkere kippensoep gemaakt, met de oogjes en het vlees en alles. En dan mochten wij die ernaar toe brengen, maar we mochten...
Historische Tuinderij Lent archeologiecollectie
De tenenzuigers
In september 2000 kwam aan de Steltsestraat in Lent onverwacht een grafveld uit de 7e-6e eeuw voor Chr. aan het licht. De ontdekker was een...
Omslag 'De vrouw met de bijl' 2015 © Steffie van den Oord
De vrouw met de bijl
De archieven in Gelderland herbergen veel onbekende verhalen. Het bloedstollende verhaal van Sofie van Bemmel, dat zich afspeelt in het Nijmegen van de achttiende eeuw,...
Slot Doddendael in Ewijk (Foto: Peter van der Wielen)
Een vriendenboekje uit Slot Doddendael
Vierhonderd jaar geleden liet Johan van Stepraedt, heer van Slot Doddendael bij Ewijk, zijn familie vereeuwigen op negen schilderijen. Neerlandici van de Radboud Universiteit hebben...
Een prent van Slot Doddendael uit 1731
De lisdodden van Slot Doddendael
Slot Doddendael wordt voor het eerst genoemd in 1332. Vaak wordt daarom aangenomen dat het Huis Doddendael werd gebouwd rond 1330 en dat het is...
Koortsboom Overasselt
Koortsboom in Overasselt
In de zevende tot achtste eeuw na Christus leefde een roversbende in de moerassen van de Maas en ten zuiden van Nijmegen. Men denkt dat...
Weesinrichting Neerbosch
Nijmegen schoner en gezonder
Veel Nijmegenaren werden vroeger ziek omdat de stad erg vies was. Vooral de armen leefden in een ongezonde omgeving. En zieken zonder geld konden nergens...
Het pand vanaf de overkant. © Hans Barten
Winkel-Woonpand
Dit monument op de hoek van de Molenstraat en Hogestraat is het beste te bekijken vanaf de overkant van de Hogestraat. Dan zie je pas...
Brakkenstein
Landgoederen en buitenplaatsen
In de zeventiende eeuw ontstonden rond Nijmegen veel buitenplaatsen. Dit waren landgoederen waar de rijken zich in de zomer terugtrokken. Weg van de benauwde binnenstad,...
Het verschil tussen beide boerderijen. © Hans Barten
Hallehuisboerderij
Een van de vroegere bewoners van dit monument was metselaar en later boer. Wellicht heeft hij zijn eigen pand goed onderhouden.
De dijken van nu kwamen in de dertiende eeuw tot stand door de kaden van dorpspolders met elkaar te verbinden. © Ruben Smit, 2009. Beeldbank Rijkswaterstaat CC-by
De eerste dijken
De bewoners van het rivierengebied hebben zich vanaf de middeleeuwen enorme moeite getroost om het water door middel van dijken in te tomen. Dat leidde...
Boerderij Kerkweg Afferden. Fotografie Hans Barten
Boerderij
Dit monument bepaalt samen met het tegenoverliggende oude kerkhof het aanzicht van het vroegere dorps- en kerkplein Het Hoog. Het is een voormalige hallehuisboerderij met...
De Oude Sint-Victorskerk in Batenburg © Stichting Oude Gelderse Kerken CC-BY-NC
Oude Sint-Victorkerk in Batenburg
Verscholen tussen de bomen en lage huisjes ligt de oudste kerk van Batenburg: de Sint-Victorkerk. De kerk heeft een intiem karakter en een mooi gerestaureerd...
Otto II and Theophano gekroond door Christus (Bron: Wikimedia, foto: 'Clio20')
De Ottoonse keizers in Nijmegen
Na de Karolingen, de dynastie die het Frankische Rijk regeerde van de achtste tot de tiende eeuw, komen de Ottoonse (Duits-Roomse) keizers aan het bewind....
De rijk gedecoreerde woning. © Hans Barten
Villa
Moesten we in de Hogestraat op nummer 17 bang zijn voor de tandarts, op nummer 24 is het de dokter die ons tegemoet trad. De...
Zandwinplassen rondom Wijchen Gemeente Wijchen.jpg
Zandwinplas
Voor de aanleg van de snelwegen A326 en A73 en vooral ter hoogte van nieuwe knooppunten was veel zand nodig. Zo ligt de A326 tussen...
Vanuit de lucht zie je aan weerszijden van de dijk de nog bestaande delen (groen) van de oorspronkelijke crevasse (blauw) © Gemeente Beuningen
Crevasse, waterplas na een doorbraak
Voordat de eerste kades en dijken werden aangelegd, bestonden de 'beschermde gronden' alleen uit de hoger gelegen oeverwallen. Deze hielden enigszins het hoge water tegen....
De Valkhofburcht in 1641 door Jan van Goyen © Museum Het Valkhof
Sloop Valkhofburcht
In 1795 nam het provinciaal bestuur van Gelderland het besluit de vervallen Valkhofburcht te slopen. Van alle gebouwen op het Valkhof bleven alleen de Sint...
De on-Maas en Waalse klokgevel © Hans Barten
Boerenhuis
De fraaie Hogestraat van vroeger heeft de laatste veertig jaar wel wat te verduren gehad. Eerst verdwenen de monumentale leilindes in de gehele straat en...
Franse overheersing
De Franse Lodewijk Napoleon, sinds 1806 koning van Holland, bracht op 24 juli 1808 een bezoek aan Nijmegen. Burgemeester Sanders van Well bood hem toen...
Godenpijler
Noviomagus
Het kunstwerk dat op het Kelfkensbos is opgericht bij de viering van 'Nijmegen 2000 jaar', is geïnspireerd op de Romeinse godenpijler...
Joris Ivens
Joris Ivens
In 1912 speelde de veertienjarige Joris Ivens de rol van goede indiaan in de film De Wigwam. De beelden werden gemaakt op twee Nijmeegse locaties:...
De gevel met geglazuurde stenen. © Hans Barten
woonhuis
Dit woonhuis werd gebouwd door de gemeentearchitect Joseph Spits, bekend van meerdere Jugendstilpanden aan de Kattenburg. Hij woonde zelf in dit pand. Dit...
De vier traveeën: drie ramen en een deur © Hans Barten
De vier Traveeen
Dit monument is een boerenhuis waarvan het woongedeelte dwars op de stal is gebouwd. Het bouwwerk stamt waarschijnlijk uit de achttiende eeuw.
Terp Hogewaldstraat: vroeger was er een laagte in de oeverwal tussen Beuningen en Weurt die bij hoog water overstroomde. Om de boerderij daartegen te beschermen werd die op een terp gebouwd. © Gemeente Beuningen
Terp Hogewaldstraat
In de late Middeleeuwen (circa 1000-1500 na Christus) werden boerderijen in laaggelegen gebieden op terpen gebouwd. Een terp is een opgeworpen verhoging in het landschap...
Watertorenweg 3, Commandopost BB (Bron: Wikimedia, foto: 'Havang(nl)')
Atoombunker Berg en Dal
Wat nu een technische ruimte voor KPN is in Berg en Dal, was tientallen jaren geleden nog een commandopost van het Provinciaal Commando der Dienst...
Intocht van Sinterklaas in Nijmegen, 2008
Sinterklaas in Nijmegen
"Sinterklaas dat was bij ons altijd lootjes trekken, surprises maken, gedichten maken. Traditiegetrouw werd er op 19 november lootjes getrokken, want dan waren mijn vader...
Het begin van kasteel Heumen rond 1200. © René Reijnen, 2016
Kasteel Heumen, 1188-1585
Even ten zuiden van Nijmegen in de heerlijkheid Heumen lag aan de Maas een imposante waterburcht. Door zijn strategische ligging op de grens van Gelderland...
Gastarbeiders
Kleurrijke stad
In 1961 kwamen 33 Griekse mannen (tijdelijk) in Nijmegen werken. Dit waren de eerste gastarbeiders. Ze gingen aan de slag in de kunstzijdespinnerij Nyma. Nijmegen...
Weerwolf op een prent van Lucas Cranach de Oude uit 1512 © Gotha, Herzogliches Museum Landesmuseum
De weerwolf van Millingen
Het dorp Millingen aan de Rijn lag er uitgestorven bij. Pikdonker was de nieuwe maan en nergens zag je ook maar een straaltje licht. Alleen,...
Een familie op weg naar de kerk
Op zondag ging zij naar de kerk
De Groesbeekse Wilma G. herinnert zich nog levendig hoe zij als kind met haar ouders net over de grens in Duitsland naar de kerk ging.
De boerderij in het dorpshart. © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis (T-­huis). Het ligt op een unieke locatie in het dorpshart: van voren gezien...
Munt van Karel de Grote
Vroeg middeleeuwse munten
De stad Nijmegen is nauw verbonden met Karel de Grote. Deze haast legendarische middeleeuwse vorst had een palts - een luxe ...
Koningin Wilhelmina bezoekt Wijchen in 1926. Bron: Gelders Archief GA1615
Koningin Wilhelmina was hier in 1926...
In 1926 werd het Rijk van Nijmegen en het Land van Maas en Waal getroffen door een verschrikkelijke watersnoodramp. Het is ...
Karel de Stoute
Karel de Stoute
In 1247 werd Nijmegen een Gelderse stad (zie venster 'Stadsrechten'). Nijmegen was de grootste en machtigste stad van Gelre, het gebied waaruit de provincie Gelderland...
Het noodgeld van Kranenburg uit 1921 is gedrukt met afbeeldingen van smokkelaars en smokkelhandel. Collectie G.G.Driessen.
Smokkelen
Doodstil liggen drie mannen en twee vrouwen in de greppel. Naast hen een houten kistje vol boter. Iets verderop juten zakken met tabak en levensmiddelen....
Toren van Puiflijk door C.Pronk, 1732. Bron: RKD
Oude toren Puiflijk
Deze oude toren is het enige restant van de middeleeuwse kerk in Puiflijk. Zij behoorde tot de oudste kerken van Maas en Waal.
Brouwers Hofstad Winssen
Waar eens bier gebrouwen werd...
Brouwers Hofstad is de naam van een boerderij aan de Leegstraat te Winssen. Aan het sieranker tussen de ramen van de opkamer kunnen we zien...
Vooraanzicht Bisschop Hamerhuis
Bisschop Hamerhuis
Het Bisschop Hamer Huis, het gebouw met oosterse pagode in Nijmegen, is in 1923 door de architect Estourgie ontworpen in opdracht van de paters van...
Zicht op Elden vanaf Defensiedijk tussen Arnhem en Nijmegen © Archief Historische Kring Elden
Defensiedijk Nijmegen
Eind jaren veertig van de twintigste eeuw werd een begin gemaakt met het zogenaamde IJssellinieplan, een uitgebreid nieuw inundatieplan (onderwaterzettingsplan) ten behoeve van de Nederlandse...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl