Tijd van Grieken en Romeinen

Kenmerkende ontwikkelingen voor deze periode zijn:

  • De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
  • De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
  • De groei van het Romeinse rijk waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde.
  • De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.
  • De ontwikkeling van het christendom en jodendom als eerste monotheïstische godsdiensten.
Museum Kasteel Wijchen bezit een aantal voorwerpen die bij deze opgravingen in Wijchen gevonden zijn
Romeins villaterrein Tienakker in Wijchen
Met de vondst van enkele vuurstenen pijlspitsen en scherven begint in de vroege bronstijd de geschiedenis van De Tienakker in Wijchen. Incidentele vondsten laten zien...
Godenpijler
Godenpijler
Bij opgravingen op het Kelfkensbos in 1980 twee blokken gevonden van een groot kalkstenen monument dat rondom is versierd met gebeeldhouwde reliëfs. De meeste reliëfs...
Afb. 1 Plattegrond van een huis uit de IJzertijd gevonden bij een opgraving in Harselaar Zuid in 2003. De zwarte grondsporen tekenen zich af tegen het gele zand.
Harselaar in de IJzertijd
De Gelderse Vallei bestond 2000 jaar geleden grotendeels uit een nat en venig gebied. Op sommige plaatsen bevonden zich zelfs veenkussens van meer dan zes...
Impressie van de Romeinse brug bij Nijmegen © Illustrator Peter Nuyten
De eerste bruggen
Wie snel de rivier wil oversteken, is niet tevreden met een veerpont. Die wil een brug. Militairen, al in de Romeinse tijd, hadden als eerste...
Celtic Fields met IJzertijdboerderij. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA GA40818
Een vruchtbaar schaakbord
In de laatste eeuwen voor het begin van onze jaartelling, de ijzertijd, groeide de bevolking in Ede in snel tempo. Het eten voor al die...
Romeinse beker met kerfbandversiering
'Vechtlustige ruige roodharigen'
In de Romeinse tijd staan in het huidige Culemborg nederzettingen van 'vechtlustige ruige roodharigen'. Zo noemt de Romeinse geschiedschrijver Tacitus de Bataven. Volgens hem hebben...
Het Kops Plateau in Nijmegen
Prehistorisch Nijmegen
Het waren de Romeinen die Nijmegen, letterlijk en figuurlijk, op de kaart zetten. Hier bouwden zij hun kampen, aan de noordgrens van het Romeinse rijk....
Kostbare vuurstenen dolk, gevonden bij Lent © Museum Het Valkhof, CC-BY
De rivier gunstig stemmen met offers
De belevingswereld van de vroege bewoners van het rivierengebied was vol van mythen en religieuze betekenis. Ze hadden geen tempels of kerken waar ze hun...
houtskoolmeiler Rikkelder
Vroegste bewoning Ruurlo
In de prehistorie was Ruurlo een nat en drassig gebied. Tussen het jaar nul en het jaar 1000 zullen er weinig mensen voor langere tijd...
Het landschap van de oeverwal: het gehucht Heesselt, gezien vanaf de Waalbandijk. De lichte, zandige, kleigrond is ideaal voor tuinbouw, akkerbouw en fruitteelt. © Foto Overland, CHW Gelderland-521, 2003
Boerderijen, kerken en dorpen vanaf de middeleeuwen
Het huidige Waallandschap, hangt samen met de landbouw die zich vanaf de middeleeuwen op de oeverwallen en komgronden ontwikkelde. Ook de dorpen hebben hun oorsprong...
Raatakkers
Raatakkers
Op het grondgebied van Ermelo liggen in het Speulder- en Sprielderbosch zogenaamde 'celtic fields' of raatakkertjes.
In het kader van een lobby voor een Waalbrug bij Nijmegen werd in 1909 deze kaart uitgegeven, met de nog niet bestaande nieuwe brug als ontbrekende schakel © Museum het Valkhof, I. Jansz, 1909
De Waal als barrière
Toen Nederland nog grotendeels bedekt was met moerassen en bossen, vormden rivieren de verbindingen tussen verschillende streken.
Standvoetbeker met visgraatversiering (3000-2800 v. Chr.), reconstructie vervaardigd door de auteur
Veluwse klokbekers
Veluwse klokbekers staan niet op zichzelf, maar zijn het product van een lange ontwikkeling, die in een groot deel van Europa varianten kent. Globaal begint...
Een bronzen 'pen', gevonden in Tiel © Museum het Valkhof
Ingekrast, uitgewist
Ook in het schrijven van teksten waren de Romeinen vooruitstrevend. Zo maakten zij gebruik van een houten plankje met bijenwas waarop zij met een puntige...
02romeinen en bataven2
Romeinen en Bataven
De Romeinse periode is van grote invloed op de eerste bewoningsvormen in het gebied van het huidige Lingewaard. De eerste wegen worden er door Romeinen...
Veluwse klokbeker uit de Nieuwe Steentijd. Foto: Rijksmuseum van Oudheden, Leiden.
Grafheuvels in Ede
De vroege bewoners van de Veluwe worden naar de vorm van het aardewerk dat zij maakten aangeduid als leden van de Trechterbekercultuur. Dit zijn de...
Warnsborn historische afbeelding oranjerie terrassentuin
Landgoed Warnsborn
Landgoed Warnsborn, gelegen aan de Bakenbergseweg te Arnhem was al vroeg bewoond, getuige de vele archeologische resten. Op Warnsborn liggen vijf grafheuvels van ongeveer 4000...
Sleutel uit Passewaay
Bataven in Passewaaij
Vanaf 400 v. Chr. wonen er Kelten in onze omgeving. Ergens tussen 50 en 12 v. Chr. is de stam van de Bataven hier binnengekomen.
Peutingerkaart Romeinse reiskaart 3e en 4e eeuw Bron RMO.jpg © Bron: Rijksmuseum voor Oudheden (Leiden)
De Limes
Omstreeks het begin van onze jaartelling liep de grens van het Romeinse rijk dwars door Nederland, langs de Rijn en de Oude Rijn. Ten zuiden...
Godenpijler
Romeinse steden
Al vóór onze jaartelling bouwden de Romeinen een stad op en rond het Kelfkensbos, Oppidum Batavorum (stad van de Bataven) genoemd. Rond het jaar 17...
Deel van de Peutinger kaart met de Romeinse wegen in België, Nederland, Frankrijk en Duitsland. Tabula Peutingeriana. Bron: Wikimedia
Koningstraat met sporen van de Romeinen
Op de rand van de oude oeverwal van de Waal loopt de Koningstraat door het dorp Afferden heen. Van deze straat wordt aangenomen dat daarin...
Op deze pentekening uit 1827 is te zien dat de Waal bij Nijmegen ondiepten en zandbanken kent. Op de achtergrond de Gierpont met drijvers aan de kabel. © Museum Het Valkhof, pentekening van Balthazar Jooss
Voorden, kano's en ponten
Vroeger, toen Nederland nog grotendeels bedekt was met moerassen en bossen, was de rivier de handigste weg om van A naar B te gaan. Maar...
De oor- of haarringen van 'Meta', gevonden in Meteren © Museum het Valkhof
Slecht gebit, mooie ringen
Dat een slecht gebit staat voor een armoedige levensstijl, blijkt niet altijd op te gaan. Zo had Meta van Meteren een bijzondere status en lieten...
Houten opstapje, gevonden in een oude put uit de tweede eeuw © Museum het Valkhof
Handig houten opstapje
Dat er nog een houten voorwerp gevonden is uit de tijd van de Romeinen is ontzettend bijzonder. Meestal vergaan houten voorwerpen snel of werden ze...
Peeske © Kasteel Huis Bergh
't Peeske
De naam 'Peeske' is een verbastering van het Latijnse pascuum, wat bron of vochtige plek betekent. Bij het Peeske bevindt zich een bron. Zo'n bron...
De Godenpijler
Romeinse Godenpijler
Op vrijdag 22 februari 1980 doen archeologen in Nijmegen bij opgravingen aan het Kelfkensbos een ontdekking die van grote betekenis blijkt te zijn voor stad...
Rhenus Pater. In 1750 geloofde men niet meer in goden, toch werd Vader Rijn nog vaak afgebeeld, op schilderijen en prenten. © via Wikimedia Commons - PD
De Rijn als god
In de Romeinse tijd was de Rijn een belangrijke rivier. Behalve een imposant natuurverschijnsel was het de grens van het Romeinse rijk en een handelsader....
Versierde vuurmaker, gevonden in een waterput in Nijmegen-West © Museum het Valkhof
Versierde vuurmaker
Tegenwoordig is het makkelijk zat om een vuurtje te maken, maar vroeger was dit een hele, vakkundige bezigheid. Belangrijk was in ieder geval dat je...
Een grafheuvel bij Garderen, naast de Hoge Boeschoterweg
De grafheuvels bij Garderen
Wie rond Garderen door de bossen dwaalt, kan zich nauwelijks voorstellen dat 150 jaar geleden het gebied uit een bijna eindeloze heide bestond. In plaats...
Plattegrond met komafwateringsgeul de Kleine Elst. Bron RAAP
De Kleine Elst, bittere noodzaak
Wijchen ontstond op stuifduinen, die ontstaan zijn in de laatste IJstijd, tienduizend jaar geleden. Omdat de ondergrond van Wijchen bestaat uit een keiharde leemlaag stroomt...
Romeins marskamp
Romeins marskamp
Op de Ermelose Heide liggen restanten van een Romeins marskamp uit ± 170 na Christus. Als Romeinse troepen hun grenzen overtrekken, leggen zijn na een...
Kunstwerk Loden Lady
Rijke Merovingen
In de tweede helft van de derde eeuw na Christus heerste er grote chaos in onze streken. Aan het begin van de vierde eeuw herstelde...
Diverse materialen van een klokbekersmid, gevonden in Hengelo © Museum het Valkhof
Steenschat van een klokbekersmid
De klokbekercultuur was een vreemde cultuur uit de Nederlandse prehistorie. Deze mensen zijn genoemd naar een beker van aardewerk, die veel op een bel of...
Godenpijler
Noviomagus
Het kunstwerk dat op het Kelfkensbos is opgericht bij de viering van 'Nijmegen 2000 jaar', is geïnspireerd op de Romeinse godenpijler...
Romeinse vondst Ekershof - insigne. Bron: Stichting Tremele
Ekershof
In 2011 werden op de Ekershof tijdens de aanleg van het nieuwe dorpshart zeer bijzondere archeologische vondsten gedaan. De oudste vondst is een scharnier...
Romeinenfestival in Nijmegen
Nijmegen, oudste stad van Nederland
Nijmegen wordt over het algemeen beschouwd als de oudste stad van Nederland. Helemaal vast staat dit niet, en uiteraard zijn er meer Nederlandse steden die...
De muntschat gevonden in Canabae. De herkomst van de vijf ringetjes is onbekend © Museum het Valkhof
De muntschat van Canabae
De Romeinen waren vooruitstrevend in hun gebruik van een wettig betaalmiddel. Zo kreeg een soldaat zijn maandinkomen betaald in munten. Een verstandige soldaat spaarde dit...
marskamp
Romeinen
Van de Romeinen is op de Veluwe weinig activiteit bekend. Er zijn nauwelijks Romeinse resten. Dat ze er geweest zijn staat vast. Daarvan getuigt het...
Frankisch rijengrafveld
Bij een archeologische opgraving in 1933 op de Groevenbeekse heide treffen de onderzoekers de resten aan van een Frankisch grafveld.
Impressie crematieritueel Ede Romeinse tijd. Copyright gemeente Ede
Germanen aan de Limes
Ten noorden van de grens van het Romeinse Rijk (limes) ontwikkelde zich in de eerste eeuwen na Chr. een aantal grote, bloeiende nederzettingen. Archeologische vondsten...
In 1828 legde Johann Adolf Lasinsky de afvaart van een groot Hollands houtvlot bij Koblenz vast. Op het vlot zijn hutten gebouwd. Tientallen roeiers sturen het vlot in de goede richting. © Wikimedia PD
Twee bijzondere handelsproducten: wijn en hout
Eeuwenlang vormde de handel in Rijnwijn een van de belangrijkste pijlers onder de economische voorspoed van Nijmegen. Dertig tot vijftig procent van alle schepen die...
De Griekse godin Athena (voor de romeinen Minerva), gevonden in een nederzetting bij Ede-Veldhuizen © Museum het Valkhof
Griekse godin in Gelderse grond
De Romeinen hebben veel overgenomen van de Grieken. Zo ook dit beeldje. Naast de naam is er vrijwel niks veranderd aan de vrouw die gewapend...
Vooraanzicht van Huys te Schengen
Heerlijkheid Beek
Heerlijkheid Beek is een fraaie, op een steile heuvelrand gelegen landstreek met een grote afwisseling van loof- en naaldbos en bouw- en weiland. Daarnaast zijn...
Grafsteen Iulius Pudens
Grafsteen Iulius Pudens
De oorsprong van de Sint Nicolaaskapel is altijd problematisch geweest. De Romeinse grafsteen van Gaius Iulius Pudens speelt een belangrijke rol...
Dit doosje van been is gevonden in het graf van een van de rijkste Romeinse vrouwen van Nijmegen. © Museum het Valkhof
De rijkste vrouw van Nijmegen
In 1982 werd in Nijmegen het graf gevonden van een onbekende vrouw uit de Romeinse tijd. De grafgiften toonden dat dit ze een van de...
De loden Lady
De loden Lady
Gevonden in de drukke Nijmeegse Burchtstraat in 2001: de leeggeroofde loden sarcofaag (grafkist) én het skelet van een rijke dame uit de vierde eeuw na...
De Rijn
Gelderse rivieren brachten rijkdom
In de Romeinse tijd waren rivieren wat belangrijke snelwegen tegenwoordig voor ons zijn. Rivieren vormden handelsroutes en nederzettingen kwamen strategisch tot stand langs belangrijke rivieren....
Batavenketel
Grote bronzen ketel
Bij opgravingen in 1993 werd in een houten kelder van een huis in deze straat een grote bronzen ketel gevonden. Op deze...
Het geurkinkpad in Sinderen$Bron: Achterhoeksekerkpaden.nl, Stichting Kerk- en Fietspaden Sinderen e.o.
Achterhoekse Kerkenpaden
Op oude landkaarten is goed te zien dat er tussen essen in het Achterhoekse landschap vaak een heel netwerk aan wandelpaden of kerkenpaden liep. Het...
Pentekening Huis Persingen. Bron: Bibliotheek Rotterdam
Persingen, het kleinste plaatsje van Nederland
Het kleinste plaatsje van Nederland, Persingen ligt op een stuifzandrug die is ontstaan tijdens de laatste ijstijd (ongeveer 10.000 voor Christus). Het verhoogde deel is...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl