Tijd van wereldoorlogen

Kenmerkende ontwikkelingen van deze periode:

Zweminrichting Palmbosch
Palmbosch
Via een zandrug, waarop de Zeeweg ligt, kan de Ermelose bevolking de vroegere Zuiderzee bereiken.
Geallieerde voertuigen trekken door Buren, 8 mei 1945. Collectie Regionaal Archief Rivierenland, Tiel
Tweede Wereldoorlog in Buren
8 mei 1945 's Morgens vroeg werden we wakker doordat we over de Markt auto's en motorfietsen hoorden rijden. Het bleken stoottroepen...
ado-speelgoed met kenmerkende primaire kleuren
ado-werkplaats
Ado-speelgoed komt uit de 'Werkplaats voor mannelijke patiënten' van het sanatorium Berg en Bosch. In deze werkplaats konden mannen die grotendeels genezen waren na een...
Opgravingen in Schuytgraaf in Arnhem (Bron: schuytgraaf.nl)
Verborgen militair erfgoed
In Gelderland zijn verschillende sporen te vinden van de Tweede Wereldoorlog. Vooral de Operatie Market Garden en de verdediging die daarna nog nodig was, heeft...
Veldwijk Paviljoen Sparrenheuvel in 1908
Zorginstellingen 20e eeuw
In de 20e eeuw komen er, naast de al bestaande zorginstellingen, nieuwe instellingen in Ermelo.
Mariëndaal in de periode 1960-1970
Melkfabriek Mariëndaal
In 1906 werd de Vereniging Apeldoornsche Coöperatieve Fabriek van Melkproducten Mariëndaal opgericht. In het begin waren er maar 41 boeren met...
Vierhouten pas op kamp. Foto: CODA, Christa Balk
Het Verscholen Dorp
Midden in de Soerense bossen leiden bordjes naar aldaar aanwezige gaten en gangen, waarvan de ingangen onopvallend zijn afgedekt: het voormalige Pas-op-kamp, ook wel het...
Van Goghstraat in Arnhem, 1941. In de twintigste eeuw deed de fiets als vervoersmiddel zijn intrede. © Gelders Archief
Steeds sneller
Aan het eind van de negentiende eeuw bleef de gemiddelde Gelderlander dicht bij huis. Binnen een straal van enkele kilometers speelde zijn leven zich af....
Aquarel afsluiting Zuiderzee, Stadsmuseum Harderwijk
Afsluiting Zuiderzee
Op 28 mei 1932 werd door de voltooiing van de Afsluitdijk de Zuiderzee afgesloten van het buitenwater en omgevormd tot het IJsselmeer. Dat betekende een...
Britse militairen trekken op naar de Waalbrug
Duits Anti-tankkanon
Het kanon dat onderaan de heuvel te zien is, is een Duits antitankwapen. Het gaat hier om de 50 mm Pak 38 (Panzerabwehrkanone). Dit wapen...
Herdenking Oosterbeek © PD
De plaats van David
Als je in Oosterbeek tien minuten met een ouder mens praat, gaat het over de oorlog. Dat leeft en dat gaat nooit meer weg.
Canadese soldaten lopen over de Hogestraat in Dieren naar het politiebureau, waar ze contact maken met de Britten van het Hallamshire Bataljon. De Duitse troepen in West-Nederland zijn afgesneden.
De bevrijding van Rheden
De Achterhoek en De Liemers waren al in de eerste dagen van april bevrijd en de provincie Groningen op 13 april 1945, maar Rheden was...
Bommenregen in Lienden tijdens inundatie Betuwe
Plan Ooievaar in de Betuwe
Nadat het Betuwefront zich had gevormd na operatie Market Garden, vreesden de Duitsers dat de geallieerden zouden doorstoten naar het IJsselmeer om hen in Holland...
Bevrijdingsfeest bij de Grote Kerk (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Herdenkingsmonument in het Van Reenenpark
Aan het eind van de oorlog kwam Nijkerk onder 'friendly fire' te liggen. Het Canadese leger beschoot Nijkerk om de daar nog aanwezige Duitsers te...
Gemaal Van Citters I te Niftrik © Wikimedia, Havang
Van Citters I, toch nog een gemaal...
In het totaal van de waterstaatsgeschiedenis van het Land van Maas en Waal en Rijk van Nijmegen-West nam het deel waarin Wijchen, Niftrik en Balgoy...
Arnhem, Utrechtseweg 72
Utrechtseweg 72
Tijdens de slag om Arnhem hebben diverse eenheden via de Utrechtseweg / Utrechtsestraat ("Bovenover") geprobeerd de Rijnbrug te bereiken. Dit lukte hen echter niet. Ze...
Kinderen in streekdracht voor de deur van een boerderij op de Veluwe, circa 1900 (Bron: CODA Archief, Apeldoorn)
Schoolverzuim in Gelderland
Rond 1900 kende Gelderland een absoluut schoolverzuim van negen procent van de kinderen tussen zes en twaalf jaar, een percentage dat vrijwel naadloos aansloot bij...
De uitzichttoren bij Hotel De Vrijenberg, voorheen Belvédère
Hotel De Vrijenberg
P.J. Schut koos in de jaren '20 van de vorige eeuw een heel strategische plek voor zijn hotel-pension: halverwege Beekbergen en...
Arnhem, Jan Dommeringpad
Jan Dommeringpad
Dit pad werd genoemd naar de Arnhemmer Jan Dommering. Hij werd bekend als biljarter die vele internationale toernooien won in de jaren '20 en '30...
Het Quarles van Uffordgemaal. Een gietijzeren plaquette van het eerste stoomgemaal in dit gebied (te Dreumel) is rechts in de muur van het nieuwe gemaal opgenomen. Hierop staat de tekst: H.F. Fijnje. Wie geestig denkt en werkt en tracht, dien helpt natuur met hare kracht. 1845.
Het Quarles van Uffordgemaal in Moordhuizen
In de jaren dertig van de vorige eeuw werd door werklozen de nieuwe Alphense wetering gegraven. De stoomgemalen die tot die...
Onder de boog
Een traditionele Achterhoekse bruiloft
Harm en Mielke van Egmond trouwden in 2007 in Haarlo volgens de Achterhoekse tradities van 1900.
Fruitteelt in Tiel, 1949 (Fotograaf: Dolf Kruger, bron: [DKR-10001-5], De Waarheid, Nederlands Fotomuseum)
Tiel in wederopbouw
De periode van herstel en wederopbouw had in Tiel lang geduurd. Dat was niet vreemd. Het gebied behoorde tot de zwaarst gehavende streken van Nederland....
Opgeblazen IJsselbrug mei 1940
Doetinchem in de Tweede Wereldoorlog
De oorlog in Doetinchem begon 10 mei 1940 met het opblazen van de Oude IJsselbrug heel vroeg in de ochtend. Hierbij kwam kapitein Van Voltelen...
Speeluurtje voor kinderen met een longziekte in sanatorium Dekkerswald. Collectie G.G.Driessen
Zorg voor mensen
Gezonde boslucht en ruimte. Die vind je beiden in Groesbeek. Rond 1900 is tuberculose (tbc) een enge longziekte. Veel mensen sterven daaraan. De ziekte wordt...
Asperen
Lieve vrouw en kind
'Wanneer ik nog eens thuis kom dat weet God alleen, waar we maar op vertrouwen moeten. Ik zou je nog eens zoo graag in mijn...
17a Provinciehuis mei 2008 Cor Bekink 27
Stad der Provincie, vanaf 1817
In 1817 werd Arnhem officieel de hoofdstad van Gelderland in het nieuwe Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Een al bijna driehonderd jaar bestaande traditie werd daarmee...
Foto, boerderijtje aan De Driehoek te Ede. Hierin was tot 1975 het Historisch Museum Ede van de Ver. Oud Ede gevestigd. Het boerderijtje is in 1975 gerestaureerd, 1983. Collectie Historisch Museum Ede
Boerderijtje aan De Driehoek
De boerderij in De Driehoek 24 was de wieg van Historisch Museum Ede. De boerderij dateert vermoedelijk uit de 18e eeuw....
Schaarsbergen Bunker. Foto: Jan Vredenberg
Voormalige bunker als archief
Aan de Koningsweg, aan de rand van Arnhem, staat een uit de kluiten gewassen archiefdepot. Nogal groot en op een onlogische plek. Het enorme complex...
Arnhem, Eusebiuskerk
Eusebiuskerk
De Grote Kerk of Eusebiuskerk is tijdens en na de Slag om Arnhem grotendeels verwoest en na de Tweede Wereldoorlog geheel weer opgebouwd. De spits...
Heilig Landstichting
Heilig Landstichting
In de heuvels rondom Nijmegen verrijst tussen 1911 en 1940 een stukje Midden Oosten - de Heilig Land Stichting. Het park, naar een ontwerp van...
ENKA Fabriek met bussen voor werknemers ca 1920. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA40333
ENKA
In 1922 werd in Ede de ENKA gebouwd. Deze fabriek was bijna een eeuw lang de grootste werkgever van Ede. De naam Enka is afkomstig...
Foto, vooraanzicht winkeltje van Lammert van de Bospoort, 1967. Collectie Historisch Museum Ede
Oud winkeltje
Lammert van de Bospoort opent in 1904 een kruidenierswinkel op de Amsterdamseweg 20 te Ede. Hij drijft zijn 'nering' tot de...
Hotel De Wereld achter- en zijgevel, in Wageningen (Bron: Wikimedia, foto: RCE, 20248854 )
De officiële capitulatie in Wageningen
Vlak voor de bevrijding werden in het bevrijd gebied enorme hoeveelheden voorraden voor het westen aangelegd van biscuits, blikken vlees, vet, gecondenseerde melk, suiker en...
Kitty de Wijze
Bezet Nijmegen
Vóór de Tweede Wereldoorlog woonden ongeveer 500 Joden in Nijmegen. In de oorlogsjaren werden de meesten weggevoerd naar concentratiekampen. Nog geen negentig Nijmeegse Joden overleefden...
Oorlogsadvertentie © PD
Eigen pan en papier mee naar de slager
Er is niets nieuws onder de zon. Alleen de oorzaken zijn vaak heel anders.
Schoolmeestershuis in Puiflijk. © Hans Barten
Schoolmeestershuis
Dit schoolmeestershuis heeft interessante bewoners gekend. Het huis, een verbouwde boerderij, werd in 1928 bewoond door meester Van de Geijn, hoofd van de nabijgelegen openbare...
Al in 1984 werd in Rees een monument opgericht ter herdenking van zowel de weggevoerde Joden als de dwangarbeiders in het kamp.
De dwangarbeiders van kamp Rees
In het zuiden van de Gelderse Achterhoek ligt het dorp Megchelen, aan drie kanten omgeven door Duits grondgebied. In de late avond van december 1944...
Links de etalage van Bakkerij Levison aan de Rozengracht met op de stoep Anneke Seevinck en Jan Dekker © Stedelijk Museum Zutphen
De Bakkerij van Levison
In 1940 telde Zutphen zo'n vier- tot vijfhonderd joodse inwoners, onder wie een aantal winkeliers die vooral in de Barlheze gevestigd waren. Zij waren op...
Interieur van de sjoel © Museum Elburg
Synagoge Graaf Hendriksteeg
Waar nu Sjoel Elburg is gevestigd, bevond zich van 1855 tot de Tweede Wereldoorlog de Elburgse Synagoge. In de zomer van 1942 begonnen de deportaties...
Kinderprocessie in vluchtoord Nunspeet, juni 1917. Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe
Vluchtelingen op de hei
Tienduizenden Belgische vluchtelingen verbleven tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) in barakkenkampen op de Veluwse hei. De eerste vluchtelingen kwamen terecht in Oldebroek, in een leegstaand...
Ellecom (Bron: Stichting Liberation Route Europe)
De hel van Ellecom
Landgoed Avegoor heeft alles in zich; idyllisch, comfortabel, luxueus. En toch voldeed het in 1941 niet aan de eisen van Hauptsturmführer Brendel. Hij kreeg hier...
De gevel met geglazuurde stenen. © Hans Barten
woonhuis
Dit woonhuis werd gebouwd door de gemeentearchitect Joseph Spits, bekend van meerdere Jugendstilpanden aan de Kattenburg. Hij woonde zelf in dit pand. Dit...
Bouw Goffertstadion
Het Goffertpark
Waar nu het Goffertpark is, was vroeger bos en heide. Nijmeegse werklozen legden hier in vierenhalf jaar een ruim stadspark aan. Het Goffertpark werd op...
Arnhem. De Koningsweg, in het midden, van links naar rechts. Onder Klein Heidekamp en Groot Heidekamp, 14-03-1945. © Gelders Archief
Deelen opgedeeld
Net na de oorlog lag Nederland in puin. De nieuwe machtsverhoudingen in de wereld hadden ook gevolgen voor vliegveld Deelen bij Arnhem. Het vliegveld, dat...
Aan het eind van de twintigste eeuw geven leden van Het Gelders Orkest workshops aan middelbare scholieren (Bron: Het Gelders Orkest)
Het Gelders Orkest
Het eerste abonnementsconcert in De Reehorst (Ede) van 31 maart 1948 speelde zich af aan de vooravond van de oprichting van Het Gelders Orkest in...
In het kader van een lobby voor een Waalbrug bij Nijmegen werd in 1909 deze kaart uitgegeven, met de nog niet bestaande nieuwe brug als ontbrekende schakel © Museum het Valkhof, I. Jansz, 1909
De Waalbrug bij Nijmegen
De komst van de Waalbrug heeft veel voeten in de aarde gehad, en niet iedereen in Nijmegen is er blij mee. Niettemin is de brug...
Villa Kattenburg © Hans Barten
Villa
Dit monument is een fraai en rijk gedetailleerd vrijstaand herenhuis. Het is gebouwd voor Louis Dericks en Doca Kuppen door Joseph Spits. Spits was ook...
Het (donkere) pand van het Christelijk Lyceum, jaren 1930
Het Christelijk Lyceum
De abrupte overgang van flats naar herenhuizen laat zien dat er in deze gevelrij iets is veranderd. Hier stond het Christelijk Lyceum, vanaf 1919 gevestigd...
Vooraanzicht Sint Paschaliskerk Woezik. Bron: Wikimedia Commons, Havang 2013
Sint Paschaliskerk, een kerk die er moest komen
Het is nog altijd pijnlijk te zien hoe lang de rooms-katholieke Woezikse gemeenschap letterlijk heeft moet vechten voor de status van...
Muurreclame van voormalige sigarenfabriek Dejaco
Elke dag sigaren maken
De Arbeidswet van 1919 bepaalt dat arbeiders in fabrieken maximaal 45 uur per week mogen werken, en maar acht uur per dag. Een...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl