Tijd van pruiken en revoluties

Kenmerkende voor deze periode:

  • Het 'verlicht denken' dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving.
  • De pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme).
  • De uitbouw van de Europese overheersing in de vorm van plantagekoloniën en slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme .
  • De democratische revoluties in westerse landen met grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap.
26_hoogersvalkhofburcht.jpg
Sloop van de Valkhofburcht
In 1795 nam Gelderland het besluit de vervallen Valkhofburcht te slopen. Van alle gebouwen op het Valkhof bleven alleen de Sint-Nicolaaskapel en de Sint-Maartenskapel (ook...
Het Voorhuys Molenweg 5. © Hans Barten
Het Voorhuys
Het monument is een mooi gelegen boerenerf met boerderij, schuur en moestuin. De hallehuisboerderij met middenlangsdeel heeft ter plaatse van het voorhuis later hoger opgetrokken...
Admiraal VerHuell
Carel Hendrik graaf VerHuell 1764-1845
Het geslacht VerHuell (ook wel geschreven als 'Ver Huell' en uitgesproken als 'Verheul') heeft in de bestuurlijke geschiedenis van Doetinchem een belangrijke rol gespeeld. De...
15a Spotprent Kastijding GA GM 08272 A
Regenten in het nauw, 18e eeuw
Op een spotprent uit 1784 nemen Arnhemse vrouwen de ontblote billen van de regent Hendrik Brantsen onder handen. Zijn geschriften verdwijnen in het vuur. Brantsen...
H. Donatus Kerk te  Altforst vanaf de zuidzijde. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014
Rooms-katholieke kerk in Altforst, toegewijd aan de Heilige Donatus
Toen de middeleeuwse rooms-katholieke parochiekerk kort na 1609 aan de katholieken was ontnomen door de hervormden, namen de katholieken hun toevlucht...
De Arkervaart, pentekening van George Drieënhuizen (1990)
De Arkervaart
De Brede Beek is de levensader van Nijkerk. Langs dit riviertje, dat ontspringt in Zwartebroek (gemeente Barneveld), is de stad Nijkerk ontstaan. De Arkervaart is...
De Snijkamer
De Snijcamer
Slechts weinig mensen, ook in Harderwijk zelf, weten dat de stad meer dan anderhalve eeuw een universiteit heeft gehad. Van 1648-1812 was in Harderwijk de...
Een tekening van de Dobbelmannfabriek in Nijmegen
Dobbelmann: zeepfabriek in Nijmegen
Nijmegen was eeuwenlang een stad waar zeep werd geproduceerd. In 1733 wordt voor het eerst zeep gemaakt in de stad, door de gebroeders Abraham en...
Landhuis Zeeburg
Zeeburg Ermelo
Er is een landgoed Zeeburg geweest in het kustgebied van de toenmalige Zuiderzee. In 1710 is een voor die tijd modern herenhuis met vensters in...
Generaal Friedrich Wilhelm Freiher von Bulow. Krachtens een besluit van Koning Willem I ontving hij voor de verovering van Arnhem een lijfrente van 1000 dukaten.
Rheden in de Franse Tijd
In het laatste kwart van de 18e eeuw ontstond in de Republiek een democratische beweging, die meer bestuurlijke invloed nastreefde. De patriotten vonden daarbij de...
Porseleinen serviezen op Huis Verwolde. © Geldersch Landschap en Kasteelen
Porselein op huis Verwolde
Zes generaties van de familie Van der Borch van Verwolde hebben op huis Verwolde gewoond en het naar hun smaak ingericht. De familie heeft een...
Kasteel Middachten in De Steeg bij Dieren in 2011 © Friesburg, Wikimedia CC-BY-SA 3.0
Gelders Arcadië
In de zeventiende eeuw ondergingen middeleeuwse kastelen in de Veluwezoom die hun oorspronkelijke militaire functie verloren hadden ingrijpende verbouwingen. Het werden luxe buitenplaatsen. Stadhouders Willem...
Molen De Haag in 2007. Bron: wikimedia
Korenmolen De Haag
Deze oude standerdmolen is gebouwd in 1704. Van de eigenaren is vooral de familie Van de Pol bekend die van 1825 tot...
De DRU in Ulft (Bron: Gelders Erfgoed)
DRU Cultuurfabriek in Ulft
In het gebied dat we nu als het DRU terrein kennen, vonden in 1754 de eerste industriële activiteiten plaats. De Graaf van Bergh richtte een...
De verplaatsing van de molen in 1963
Molen Tot Voordeel en Genoegen, verplaatst en gerestaureerd
De korenmolen Tot Voordeel en Genoegen in Alphen aan de Maas kwam in 1963 in het nieuws, omdat hij in zijn geheel...
Sterrenbos met veertien lanen op de Carolinaberg, foto begin 20e eeuw. Collectie De Vries
Einde aan de glorietijd
Willem Karel Hendrik Friso, van de Friese Oranjetak, laat een Sterrenbos met veertien lanen aanleggen in het gebied van de vroegere wildbaan op een heuvel...
De Joodse gemeenschap
Joodse gemeenschap
De geschiedenis van joden - mensen die de joodse godsdienst belijden - is vol tragische momenten. Eeuwenlang zijn ze onbarmhartig vervolgd. Vaak waren ze niet...
Weermuur van het kasteel © Kasteel Huis Bergh
De weermuur van het kasteel
Een weermuur is een ter verdediging aangebrachte buitenmuur van een burcht of stad, die is voorzien van een weergang. Al aan het einde van de...
Gele rijders
De Gele Rijders
De 11de Afdeling Rijdende Artillerie is hun officiële naam, zelf noemen ze zich 11 AfdRA, maar Arnhemmers kennen deze militairen als 'de Gele Rijders'.
Cupido © Rijksmuseum CC-BY-SA
Bedienden aan het hof: Cupido
Drie jaar na Sideron reist er nog een bediende als cadeau voor Willem V naar Nederland. In maart 1766 arriveert Cupido vanuit Curaçao.
Gevelstenen bordes oude stadhuis ingemetseld bij nieuwe gemeentehuis
Het stadhuis anno 1727
Op de Markt (nu Simonsplein) stond het prachtige 18e eeuwse stadhuis van Doetinchem, ongeveer op de plaats waar in 2009 Hotel...
A.C.W. Staring
Staring
De Starings zijn een begrip in de hele Achterhoek. Ook in Lochem hebben zij veel sporen achtergelaten. Dichter A.C.W. Staring (1767-1840) woonde op de Wildenborch...
Scheepswerf Balk omstreeks 1915 bron Arent thoe Boecop
Scheepswerf Balk
Eind 18e eeuw is hier aan de haven een werf aangelegd, die begin 19e eeuw in handen komt van de familie Balk....
Uitzicht op het parkbos de Plantage vanuit Huis Bergh © Kasteel Huis Bergh
Het parkbos de Plantage
Rond Kasteel Huis Bergh ligt een slotgracht en een wal en daarachter aan de westzijde het parkbos de Plantage dat in de 18e eeuw is...
Bij de toren van de Hervormde Kerk staat de bakstenen pomp (Foto: John Scholte)
De stadspomp in Buren
Goede watervoorziening is voor de stad Buren in de achttiende eeuw van levensbelang.
Kaart van het Gemein Heytvelt 1652, 1653 gebr van Geelkercken. Bron: Collectie Oudheidkundige Kring Rheden Rozendaal
Het Kleigat bij Hotel Beekhuizen
Op de kaart van Nicolaas van Geelkercken, die hij maakte voor het St. Catharina Gasthuis te Arnhem staan de bezittingen nauwkeurig ingetekend en de toelichting...
Omslag 'De vrouw met de bijl' 2015 © Steffie van den Oord
De vrouw met de bijl
De archieven in Gelderland herbergen veel onbekende verhalen. Het bloedstollende verhaal van Sofie van Bemmel, dat zich afspeelt in het Nijmegen van de achttiende eeuw,...
De eetkamer van kasteel Rosendael. © Geldersch Landschap & Kasteelen
Aan tafel! De eetkamer van kasteel Rosendael
Sinds de achttiende eeuw bevindt de eetkamer van kasteel Rosendael zich op de huidige plaats, naast de tweede salon. Eeuwenlang is de eetkamer een van...
Papierschepper, houtsnede uit de zestiende eeuw © PD
Veluwse Papiermolens
Van de zeventiende eeuw tot ver in de negentiende eeuw bepaalde de papierindustrie het economisch leven in menig Veluws dorp en buurtschap. Vooral de oostelijke...
De Franse tijd
In de nacht van 9 op 10 januari 1795 stromen duizenden Fransen over de bevroren Waal de Over-Betuwe binnen. Alleen al bij Gendt zijn het...
Stadspomp tijdens restauratie
Pomp 1747
Deze stadspomp heeft gedurende zijn bestaan op veel verschillende plaatsen gestaan. In 1774 werd de pomp geplaatst op de kruising tussen...
Naar Theodorus Netscher, Portret van Menno baron van Coehoorn (1641-1704), eerste helft jaren 1700 (1700-1705) (Bron: Rijksmuseum)
De vestingwerken van Menno van Coehoorn
Menno van Coehoorn werkte onder andere aan de vestingwerken van Zwolle, Doesburg, Nijmegen, Grave en Breda. Van Coehoorn ontwierp ook tal van linies die zich...
Watermolen
Papiermolens
Ten oosten van Ermelo bevinden zich rond 1700 een aantal papiermolens, aan de Leuvenumse en Hierdense beek. De molens stonden aan een zoetwaterbeek. vaak afgetapt...
Enspijk kasteel 1728
Verdwenen kasteel van Enspijk
Tot 1828 had Enspijk een sterk kasteel, dat lang in bezit was van de familie Pieck.
Witte toren met carillon is de trots van Nijkerk volgens deze fotograaf © mijnGelderland, foto via reactiefunctie A. den Hartigh CC-by
De beroemde witte toren met het mooie carillon
In de tijd van de tabaksteelt had het ambt Nijkerk veel inkomsten door bijvoorbeeld het heffen van belasting (op bv. het gebruik van de Arkervaart)....
Het statige pand van de Groote Sociëteit
Oprichting van de Groote Sociëteit
Vanaf het midden van de achttiende eeuw doet de krant in Nederland zijn intrede. Het zijn maar kleine blaadjes van één of enkele bladzijden en...
Vuursteengeweer vervaardigd in Culemborg
's Lands geweerfabriek
In 1759 verrijst een geweerfabriek op het voormalige kasteelterrein. Er werken zeventig mensen. Zij smeden en slijpen geweerlopen en bajonetten, maken sloten, laden en beslag,...
Schoolplaat van J.H. Isings
Over de bevroren rivier
Zomer 1794. Het Franse revolutionaire leger van generaal Pichegru trekt ons land binnen. Vanuit het zuiden trekt het op richting grote rivieren. De Nederlandse patriotten...
Het Tielse stadhuis aan de Vleesstraat
Plooierijen
Als in 1702 stadhouder-koning Willem III kinderloos overlijdt, denken de grote Tielse regentenfamilies weer alle macht in de stad naar zich toe te kunnen trekken.
Antoni C.W. Staring
Antoni Staring
Het geslacht Staring is een begrip in de hele Achterhoek. Zeker drie generaties Staring zijn belangrijk geweest voor Lochem, de Graafschap en Nederland.
Assueer Jan Torck © Geldersch Landschap & Kasteelen
Bewoners van Rosendael: Assueer Jan Torck en Eusebia Jacoba de Rode van Heeckeren
Na het kinderloze huwelijk van Petronella Wilhelmina van Hoorn en Lubbert Adolf Torck wordt hun neef Assueer Jan Torck (1733-1793), een echte jachtliefhebber, de nieuwe...
De Geldersche Munt
De Gelderse Munt
Tot ongeveer 1500 was Harderwijk een redelijk welvarende stad. Er werd onder andere veel handel gedreven met steden die aangesloten waren bij de Noord-Duitse Hanze....
Zilveren koelvat van Jan Willem Pas, 1793
IJskelder
Achter Museum het Valkhof bevindt zich in de aarden stadswal een ijskelder. De kelder behoorde waarschijnlijk bij de 17e eeuwse villa die aan...
Gezicht op Buren, Pieter Jan van Liender, ca. 1750. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Molen Prins van Oranje
Op de noordwesthoek van de Burense stadswal staat sinds mensenheugenis een korenmolen. De tegenwoordige molen, een stellingmolen met de naam Prins van Oranje, dateert uit...
Sideron © Rijksmuseum CC-BY-SA
Bedienden aan het hof: Sideron
In 1763 komt de bediende Sideron als cadeau voor Willem V naar Nederland. Sideron komt van de kust van het Afrikaanse Guinee en is dan...
Brandemmer TGKD
Brand meester in de achtiende eeuw
We zien hier een brandemmer van het Doetinchemse TGKD-gilde uit 1776 met wapen en kroon. TGKD staat voor: Timmerlieden, Glazenmakers, Kuipers en Draaiers. De emmer...
Vloedschuur aan de Kornedijk. Bij dreigende overstromingen wordt het vee hier ondergebracht. Foto: Fotopersburo William Hoogteyling, Buren
Rampzalige overstroming
De sinds de 14e eeuw aangelegde dijken kunnen in de eeuwen daarna niet altijd een overstroming voorkomen. Nadat in november 1783 de winter is ingetreden...
Impressie van de Nijkerkse beroeringen, Reinier Vinkeles, 1788 (Atlas van Stolk no. 6376)
De Nijkerkse beroeringen
In kerkelijke kringen zijn de 'Nijkerkse beroeringen' een bekend fenomeen. In de protestantse wereld kwamen in de achttiende eeuw in veel landen opwekkingsbewegingen voor. In...
Het Gevang
Het Gevang
In de Nieuwstad, de straat tussen Heezenstraat en Hamburgerstraat ligt het 'Gevang'. Dit 'Gevangenhuijs' van het landdrostambt Zutphen werd door Gerrit Ravenhorst gebouwd in 1766....
De ondergang van Herwen in de Waal inspireerde kunstenaar Alphons ter Avest tot het kunstwerk Tuimelende Huizen © Alphons ter Avest, project Verdronken dorpen 2011
Dorpen spoelen weg
De bewoners van de dorpen van de Waal stonden machteloos tegenover een zich uitschurende rivierbocht. Verschillende dorpskernen zijn in het water verdwenen.

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl