Tijd van steden en staten

Kenmerkende aspecten van deze periode:

  • De opkomst van handel en ambacht  die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-urbane samenleving.
  • De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden.
  • Het conflict in de christelijke wereld over de vraag de wereldlijke of de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben.
  • De uitbreiding van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de kruistochten.
  • Het begin van staatsvorming en centralisatie.
Grens Gelre
Schouwendijk
De schouwendijk dateert vermoedelijk uit de 14e eeuw. Gedurende lange tijd fungeerde deze dijk als een belangrijke grens tussen de machten Gelre en Holland. Daarom...
De Koningsheuvel, een van de twintig voorchristelijke monumenten in de directe omgeving van het vroegere Wolfhezer kerkje.
Het verdwenen dorp Wolfheze
Een kerkje met een pastorie en daaromheen enkele verspreide boerenbedrijfjes: zo groot zal het middeleeuwse dorpje Wolfheze zijn geweest. Het geheel besloeg enkele hectaren.
Plattegrond Elburg © Museum Elburg
De binnengracht
Het stadsplan van Elburg is door de eeuwen heen veranderd. In het oorspronkelijke plan lag achter de stadsmuur de binnengracht. Op de Oosterwal, ter hoogte...
de gerestaureerde Burgerzaal aan de Lange Hofstraat 4 te Zutphen © Lian van der Zon
De Burgerzaal van Zutphen
Zutphen ontvangt in 1190 stadsrechten van Otto I, de graaf van Gelre en Zutphen. Deze zogenaamde stadsbrief of handvest maakt het mogelijk een schepenbank in...
Rhenoy Oudenborch kasteelterrein
De Oudenborch van Rhenoy
Rhenoy kende twee kastelen: de Oudenborch, een ringburcht aan de oostkant en het 'Huys te Rhenoy' aan de westkant.
Bovenkapel
De bovenkapel
Op de bovenverdieping van de dubbelkapel van het Agnietenklooster woonden de zusters de diensten bij. Ook buiten de missen die in...
Zegel van Otto II van Gelre © Gelders Archief
Graaf Otto II
Graaf Otto II (1215-1271) was vijftien jaar toen hij begon met regeren over Gelre en Zutphen. Zijn klompvoet bezorgde hem de bijnaam ‘de Lamme’. Later...
De Hoge Kuil april 2010
De Hoge Kuijl
De Hoge Kuijl aan de Achterweg is het restant van een dertiende-eeuwse dijkdoorbraak. De Achterweg is in de middeleeuwen deel van de Lekdijk. Die moet...
Protestantse Kerk, Dreumel
Protestantse Kerk in Dreumel
Aan het Kerkpad staan de toren en het koor van de middeleeuwse dorpskerk, waarvan het schip is verdwenen met uitzondering van...
Exterieur uit het Noord-westen van de Hervormde dorpskerk in Andelst in 1952 (Bron: Wikimedia, foto: RCE, 20022177)
Hervormde dorpskerk in Andelst
De dorpskerk in Andelst heeft een bijzondere bouwgeschiedenis. De kerk heeft een Vroeg-Romaans, eenbeukig schip waarvan de zuidmuur opgetrokken is uit veldkeien. De noordmuur is...
Huis Babberich (Bron: Huis Babberich)
Huis Babberich
Huis Babberich staat ook bekend onder de naam Halsaf. Die naam zou afkomstig zijn van een legende waarin de dienstmeid van Babberich zes rovers onthoofdde...
Walmuur Hunnerpark tijdens ontmanteling
Keuperstoren
De gemetselde toren die hier te zien is maakte deel uit van de tweede stadsmuur uit de 15e eeuw. De toren is gedeeltelijk gereconstrueerd. Met...
Illustratie van de paalworm die in de 18e eeuw de houten dijken aantastten (gegraveerde prent uit de 18e eeuw, Atlas van Stolk Rotterdam)
Het recht op een dijk
Wat nu de polder Arkemheen heet, was aan het begin van de Middeleeuwen een vlak stuk land zonder dijken, een moerasgebied waar wind en water...
De in 2009 ontdekte middeleeuwse walburg in Appel (foto Gerrit van de Veen Nijkerk)
Een middeleeuwse walburg in Appel
Op de hoger gelegen zandgronden ten zuidoosten van Nijkerk ligt het buurtschap Appel. In 2008 werd hier een belangrijke middeleeuwse versterking ontdekt, een zogenaamde walburg.
Brede gang
De Oldestraat
Vanaf de stadswal heb je uitzicht op de Ellestraat. Voordat Elburg werd verplaatst, was dit de hoofdstraat, de Oldestraat geheten. Elburg...
Luchtfoto kasteel Leyenburg in Vuren, 1964 © collectie KLM Aerocarto, Nederlandse Kastelenstichting, CC-BY-SA
Kasteel Leyenburg in de Lingewaal
De in 1986 gevormde gemeente Lingewaal bestaat uit een in de middeleeuwen omstreden grensgebied tussen Gelre en Holland. Verschillende takken van de familie Van Arkel...
Blijde incomste
Blijde incomste
Bij de ontvangst van nieuwe vorsten, het vieren van overwinningen en lustrums is er een traditie vanuit de middeleeuwen om zogeheten 'Blijde incomste'-optochten te houden....
Kade Ruffelseweg © In de ban van Maas en Waal Driessen en Van de Ven 2004
Kade Ruffelseweg, een van de oudste zijkades van het rivierengebied
Dijken en kaden bepaalden en bepalen in hoge mate de bewoonbaarheid van het rivierengebied. In de gemeente Wijchen vind je dijken en kaden uit verschillende...
Meteren Bergakker
Middeleeuwse boerderij De Bergakker
De Meterense Mark of Merk, was een riviertje dat op het diepste punt van de komgronden tussen Waal en Linge stroomde. Langs de Mark vinden...
De oorspronkelijke St Pancratiuskerk
Protestantse Kerk
Rond 1260 liet Adam I graaf van den Bergh op deze plek een kapel bouwen, gewijd aan Sint Pancratius, een van de...
1378 De Agnietenstraat in Tiel vormde een van de decors van de kwade Paasdag. Afbeelding ca 1900
Partijstrijd: de Kwade Paasdag
Veel Tielenaren denken, dat het rustiger zal worden na de overgang naar Gelre. Maar dat valt tegen: er breekt in 1350 een partijstrijd uit tussen...
Huis Scherpenzeel in 1749 getekend door Pieter Jan van Liender. De woontoren uit de veertiende eeuw is in het midden nog duidelijk te herkennen aan de hoger geplaatst kap en de torentjes. © Rijksmuseum
Huis Scherpenzeel
De plaatsnaam ‘Scarpenzele’ komt voor in een oorkonde uit 1254, waarbij ‘zeel’ in dit geval ‘huis’ kan betekenen. Gelegen in het grensgebied van de bisschoppen...
Tekening van de Noordermolen door Hendrik Hoogers in 1777. Op de plaats van het molenaarshuis staat nu Hotel-Café ‘De Oude Molen’. Gemeentearchief Nijmegen, Collectie G.G.Driessen.
De Noordermolen
De eerste windmolens bouwt men in de lage landen na 1100. In Groesbeek staat er een in 1380. Mogelijk al langer, maar in dat jaar...
Ingang Wenumse Watermolen
Wenumse Watermolen
Al in het jaar 1313 stond er op deze plek een watermolen. Door de jaren heen heeft de molen verschillende functies vervuld.
Huis 't Meyerink 27 dec 2010 © Wikimedia CC-BY-SA 3.0
Huis ’t Meyerink in Zutphen
Conrad van Leesten is volgens leenakten de eerste eigenaar van een landgoed met een spieker, een graanopslagplaats, die rond 1378 tot huis met gracht is...
Voormalige proosdij, hoeve Munnickenwoerd vanaf de oostzijde. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014
Voormalige Proosdij van de Norbertinessen
Aan de Woerdsestraat nr. 34 in Altforst staat de hoeve Munnickenwoerd. Deze staat ongeveer op de plek van een proosdij die ...
Hendrik ter Haar 46 jaar
Hendricus Harius
Hendrik ter Haer is Ruurlo's eerste grote schrijver. Hij was een geleerde en dichter die in zijn jeugd woonde op een boerderij vlakbij Kasteel...
Enspijk dorp
De brink van Enspijk
'Enspike' wordt al genoemd in oude aktes uit het jaar 1129. De middeleeuwse dorpskerk van Enspijk is deels wit gepleisterd en ligt midden in het...
Schets van het kasteel-landhuis in de achttiende eeuw. © René Reijnen, 2016
Kasteel Heumen, 1355-heden
De familie Van Groesbeek is vanaf 1335 ruim drie eeuwen lang heer en meester in de heerlijkheid Heumen. Zij bouwt een donjon van de ridders...
De Valkhofburcht in 1641 door Jan van Goyen
Hoektoren Burcht
De bakstenen muur die hier zichtbaar is, vormde de noordwestelijke hoektoren van de Valkhofburcht. De burcht werd in de 12e eeuw...
Oude toren Ewijk bescheiden deur
Oude toren in Ewijk
Aan de dakmoeten op de oostmuur van de oude toren aan de Julianastraat in Ewijk, is de geschiedenis van de voormalige kerk af te lezen....
Brouwershuis
Handel en gilden
De Waal was erg belangrijk voor de economie van middeleeuws Nijmegen. Schippers en kooplieden waren in die tijd dan ook de grootste en rijkste groep...
Steenfabriek Bunswaard Beuningen © Bron: ACN
De Bunswaard bij Beuningen
Het uiterwaardenlandschap is ook ter hoogte van Beuningen ontstaan na het sluiten van de ringdijk rond het Land van Maas en Waal en Rijk van...
Westzijde van Huijs te Leeuwen. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014
Huijs te Leeuwen en de papenkelder
Aan de Waalbandijk 7 te Boven-Leeuwen staan de overblijfselen van het adellijk Huijs te Leeuwen. Het bestaat uit het zeventiende-eeuwse poortgebouw...
Graafschap Buren, 1880. Collectie Regionaal Archief Rivierenland, Tiel
Tot rijksgraafschap verheven
Voor de geschiedenis van Buren is 1498 een belangrijk jaar. Als heerlijkheid maakt Buren eerst nog deel uit van het hertogdom Gelre, een van de...
Geriefhoutbosje met afgezet, ofwel afgezaagd hakhout. © Gemeente Beuningen
Geriefhoutbosje
Geriefhoutbosjes en andere beplantingsvormen met hakhout dienden om hout te leveren voor de verkoop of voor dagelijks gebruik rondom en in de boerderij. De bosjes...
Gangeskes in Aalten © Ina Brethouwer
Gängeskes in Aalten
Aalten wordt gekenmerkt door zeven glooiingen, die nog uit de ijstijd stammen. Bovendien stroomt de fraaie beek ‘De Slinge’ door het centrum. Op deze plek...
Maximiliaan van Egmond, graaf van Buren.  Linksboven zijn wapen met de Orde van het Gulden Vlies, ca. 1541. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Het geslacht Van Egmond
Het geslacht Van Egmond is bekend van de Opstand tegen Spanje. Aanleiding hiervoor is de onthoofding van graaf Lamoraal van Egmond en graaf Horne in...
Reinald II en Eleonora van Engeland, Atlas van Stolk
Van graafschap tot hertogdom
Gelre behoorde tijdens een groot deel van de middeleeuwen tot één van de voornaamste vorstendommen in de Lage Landen. Voordat Holland vanaf de vijftiende eeuw...
Kasteel Biljoen. Foto F.Burgers
Oude kastelen
In de Middeleeuwen werden veel kastelen gebouwd, in een tijd dat edelen als leenmannen de plaats innamen van het centrale staatsgezag in ruil voor grond...
Het kijkglas van een kwakzalver uit de vijftiende eeuw © Museum het Valkhof
Kijkglas van een kwakzalver
Dat er tegenwoordig met allerlei medische apparaten uit urine afgeleid kan worden of iemand een ontsteking of andere ziekte heeft is al bijzonder, maar dat...
Belvedere vanaf de Voerweg
Voerweg
Het dal waar de Voerweg doorheen loopt is gegraven in de 15e eeuw. Tot die tijd vormden het Valkhof en het ...
Munt geslagen in Batenburg © Erfgoed Gelderland CC
De Munte van Batenburg
In De Munte in Batenburg was in drie korte perioden tussen 1351 en 1622 de muntslag gevestigd. Het recht van muntslag werd verleend door de...
Het kasteel en de dorpskerk afgebeeld op de boskaart van Thomas Witteroos, getekend in 1570.
Het kasteel van de Heren van Groesbeek
In de kom van het dorp Groesbeek, bij de Hoflaan, heeft een klein kasteel gestaan. Door opgravingen zijn we veel te weten gekomen.
Toren van Puiflijk door C.Pronk, 1732. Bron: RKD
Oude toren Puiflijk
Deze oude toren is het enige restant van de middeleeuwse kerk in Puiflijk. Zij behoorde tot de oudste kerken van Maas en Waal.
Christ Hertogpoort
Muren en poorten
Kort na 1247 kreeg Nijmegen haar eerste stadsmuren. Die hadden toen nog voor een groot deel de vorm van een aarden wal. Ook de burcht...
Het Duytze Huys, pentekening van Constantijn Huygens de Jongere (1679)
De Commanderij te Dieren
Waar nu het landgoed 'Hof te Dieren' ligt, tussen de Doesburgse- en Ellecomsedijk, stond eens de commanderij van Dieren, dat het oudste huis van de...
De Antoniuskapel in Sinderen
Voormalig kasteel Sinderen
Kasteel Sinderen is waarschijnlijk in de dertiende eeuw gesticht. In 1251 treedt Rudolf van Sinderen op als 'advocatus' van Sinderen. Mogelijk is hij de bouwheer...
Elburg. Vanaf den toren bekeken (2). Bron Streekarchivariaat NW Veluwe
De toren op
Eind 14e eeuw krijgt Arent Thoe Boecop de opdracht van Hertog Willem I Elburg te verplaatsen. Hij ontwerpt een stad met een...
De Bockhorst het huis met koetshuis. Foto Marianne Poorthuis
De Bockhorst
De oud-adellijke havezate De Bockhorst ligt ten noordoosten van het dorp Spankeren (gemeente Rheden) in Gelderland, niet ver van de Geldersche Toren bij de rivier...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl