Tijd van steden en staten

Kenmerkende aspecten van deze periode:

  • De opkomst van handel en ambacht  die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-urbane samenleving.
  • De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden.
  • Het conflict in de christelijke wereld over de vraag de wereldlijke of de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben.
  • De uitbreiding van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de kruistochten.
  • Het begin van staatsvorming en centralisatie.
Een uitsnede van een kaart van Jan Ruijsch uit 1577 laat een gezicht op de stad Zevenaar zien met links de toren van de burcht. © Bron Gelders Archief
Kasteel Sevenaer in Zevenaar
In het gebied dat de Liemers heet, ligt Zevenaar strategisch als twistappel tussen de hertogen van Gelre en Kleef. De middeleeuwse burcht Sevenaer wordt gebouwd...
Mallumse molen zijaanzicht
De Mallumse molen
In een document uit 1424 was al sprake van een watermolen op deze plaats, vermoedelijk de voorganger van de huidige molen. Hij was eigendom van...
Voorzijde van De Gumster in 2016 © Marianne Poorthuis, CC-by
De Gumster in Spankeren
De Gumster ligt aan de Zutphensestraatweg, vlak tegen de spoorlijn aan. De boerderij heeft daar echter niet altijd gelegen; eind zestiende/ begin zeventiende eeuw lag...
Kaart van De Man uit 1747 uit de Hottinger atlas. Vlak bij ‘De Lugt’ is ‘Het Laar’ te zien, waar toentertijd de familie Haeck woonde. © Rijksarchief Den Haag
Pachtboerderij 'Het guet toe Laer', gesplitst door aanleg spoorlijn
De boerderijen Grote Laar en Kleine Laar kennen een indrukwekkende geschiedenis die zeker terug gaat tot 1310. Het landgoed was destijds nog niet gescheiden en...
In den Swaen te 's-Heerenberg © Kasteel Huis Bergh
In den Swaen
Voor 1450, bij de eerste uitleg over de stad, werden de huizen aan deze zijde van de Marktstraat gebouwd. Zoals de naam al doet vermoeden...
700 jaar stadsrechten
Stadsrechten
In 1230 kreeg Nijmegen stadsrechten van de Duitse koning. Vanaf toen had de stad bepaalde vrijheden en voorrechten. Zij regelde haar eigen bestuur en haar...
De Oostermolen en eerste eierhal (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Dure windkracht
Al vroeg hadden de hertogen van Gelre door dat op allerlei zaken belasting geheven kon worden. Voor oorlogsvoering, onder ander met...
De Wildenborch (Bron: de Wildenborch, Gelders Erfgoed bezit geen rechten van deze afbeelding)
Roofridderburcht de Wildenborch
Het is nauwelijks voor te stellen dat er zich op deze plek tussen Vorden en Lochem ooit een van de meest geduchte roofridderburchten van de...
Munsterkerk
De Munsterkerk in Roermond
De Munsterkerk in Roermond is een laat-Romaanse kloosterkerk die rond 1265 voltooid werd. De kerk was een kapel van de Munsterabdij (cistercienserorde ).
Het onderkoor
Het Agnietenklooster
De kapel van het Agnietenklooster bestaat uit twee verdiepingen. De gewone burger kon in de benedenkapel de diensten bijwonen. Men kwam...
Brede gang
De Oldestraat
Vanaf de stadswal heb je uitzicht op de Ellestraat. Voordat Elburg werd verplaatst, was dit de hoofdstraat, de Oldestraat geheten. Elburg...
Gildeteken van het Culemborgse Nicolaasgilde
Dinsdag marktdag
Culemborg bezit drie marktpleinen, die het hart vormen van de oude binnenstad. Ze herinneren aan de tijd dat de stad aan de Lek een echte...
De Grift in Hofstraat in Apeldoorn
De Grift bij Apeldoorn
De Grift is een afwateringskanaaltje waarvan de bron bij Ugchelen ligt, ten zuiden van Apeldoorn. De Grift stroomt door Apeldoorn en loopt dan via Vaassen,...
aalten2.jpg
Het veemgericht bij Havezate ’t Walfort in Aalten
Havezate 't Walfort in de Aaltense buurtschap Haart was een versterkt huis dat toebehoorde aan één van de borgmannen van Bredevoort. De borgmannen moesten Bredevoort...
Maximiliaan van Egmond, graaf van Buren.  Linksboven zijn wapen met de Orde van het Gulden Vlies, ca. 1541. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Het geslacht Van Egmond
Het geslacht Van Egmond is bekend van de Opstand tegen Spanje. Aanleiding hiervoor is de onthoofding van graaf Lamoraal van Egmond en graaf Horne in...
Miniatuur Gebroeders van Limburg, Nieuwjaarsreceptie van hertog Jean de Berry,
Bloei van de kunsten
Dragers van de cultuur waren in de middeleeuwen in de eerste plaats de hertog en zijn hof. Het hof was een belangrijke opdrachtgever van dure...
Klooster van Elburg door C.Pronk in 1732
De Susterentoren
Met de rug naar het klooster, de stad uitkijkend is nu de Zwolsche Weg te zien. Rond de 15e eeuw stond hier een van de...
De Heilige Geertrui met een abdisstaf in de rechterhand en een bijbel in de rechter, circa 1560
Gertrudiskapel
De oudste parochiekerk in Nijmegen stond op het terrein van de keizerlijke palts op het Valkhof. De kerk was gewijd aan de heilige Gertrudis van...
1328 Duitse orde
De Duitse orde in Tiel
De heren van het Sint-Walburg, die kanunniken worden genoemd, zijn in de twaalfde en dertiende eeuw heel machtig in Tiel. Zij hebben de leiding over...
05a Stadsrechtenbrief 1233 GA B 3405 3
Stadsrechtenbrief, 1233 na Christus
"Ik, Otto, graaf van Gelre en Zutphen, heb van de plaats Arnhem een stad gemaakt en daaraan alle vrijheid verleend, opdat deze stad en de...
Zutphen tijdens de Middeleeuwen
Hanzestad Zutphen
Zutphen wordt ook wel Torenstad genoemd vanwege zijn grote, historische gebouwen die de skyline vormen van de stad. Met verschillende musea, hofjes en andere bezienswaardigheden...
Het verhaal van de viswijven op een deurkalf
Strijd om de mijter
In de late middeleeuwen is de Utrechtse bisschop oppermachtig. In het omvangrijke bisdom heeft hij kerkelijke, maar ook wereldlijke macht. Een belangrijke en gewilde baan...
De Goorpoort
De Goorpoort
In 1392-1396 is Elburg verplaatst en in zijn huidige vorm opgebouwd. De stad is daarbij ommuurd en in deze ommuring bevonden ...
Boerderij (voorburcht van Loevestein)
Bouhuis
De voorburcht van een middeleeuws kasteel was het hart van het complex: hier werd gewoond en gewerkt. De voorburcht van Loevestein wordt in 1368 voor...
Beesd Voorstraat 1900
Beschermd dorpsgezicht Beesd
Het dorp Beesd heeft met de Voor-, Midden-, en Achterstraat een planmatige aanleg welke stamt uit de Middeleeuwen.
Maas en Waal
Een prima uitzicht
Rond 1368 wilde ridder Dideric Loef van Horne zijn stenen toren uitbreiden tot een echt kasteel. Hiervoor had hij veel geld nodig;...
Oude rechtspraak
Tegenwoordig is iedere Nederlander voor de wet gelijk. Dat was vroeger wel anders. Er heeft heel lang een klassenjustitie bestaan, waarbij hetzelfde vergrijp soms anders...
Eerste binnenplaats van het Valkhof met Nicolaaskapel en Reuzentoren, 1733
Reuzentoren
Bij het bouwen van een burcht werd vaak begonnen met een verdedigingstoren of donjon. Dit was een toren waarin de bewoners ...
De veerpont bij Brakel (Bron: Gemeente Zaltbommel)
Het dorp Brakel
De oudste vermelding van Brakel stamt uit 1228 ('Bracle'). De naam is mogelijk een samenstelling van het Germaanse brako, dat varen...
Zijdewende Begijnenstraat ten oosten van Ewijk en Beuningen. © Gemeente Beuningen
Zijdewende ten oosten van het dorp
De eerste kaden ter bescherming tegen het water van de Waal lagen oostelijk van de dorpen Ewijk en Beuningen, stroomopwaarts en worden zijdewenden (ook wel...
Vanaf de tijd van hertog Karel van Gelre is de plattegrond van kasteel Biljoen grotendeels onveranderd gebleven: een vierkant grondvlak met vier ronde hoektorens Bron: Geldersch Landschap en Kasteelen
Een robuust kasteel
De geschiedenis gaat op deze plaats terug tot het jaar 1076. Dan is er sprake van een goed met de naam 'Broekerhof'...
Huis Bergh Restauratie 1940 0168
Laat middeleeuwse verdedigingswal
De wal heeft een directe verbinding met het 18e-eeuwse parkbos de Plantage, waar de bezoeker vrij kan wandelen. In 1473 werd er...
Het is duidelijk te zien dat de schuur hoger ligt. © RCE
Terp bij de Wijnakker
In de late Middeleeuwen (circa 1000-1500 na Christus) werden boerderijen in de kommen op hoge terpen of pollen gebouwd. Een terp is een opgeworpen verhoging...
Aalten Oude Helenakerk.jpg
Klokgelui in Aalten
In het centrum van Aalten staat al vele eeuwen de Oude Sint Helenakerk. Het komt regelmatig voor dat de klokken ’s ochtends op diverse tijdstippen...
Heilige Barbara in de oud-katholieke kerk te Culemborg
Barbara
Culemborg heeft een band met de heilige Barbara, die teruggaat tot de middeleeuwen. Zij is lange tijd de beschermheilige van de stad. Dat is nog...
Gelre en Kleef
In de elfde eeuw is er veel onrust in Lotharingen. Hierdoor komen volgens de kroniek van Rolduc bezittingen in handen van de graven Gerard en...
Gildeteken van het Culemborgse Nicolaasgilde
Dinsdag marktdag
Culemborg bezit drie marktpleinen, die het hart vormen van de oude binnenstad, de Markt is de grootste. Ze herinneren aan de tijd...
Het mariabeeld
Maria van Renkum
De geschiedenis rondom de Maria van Renkum werd gekleurd door reformatie in de zestiende eeuw. In 1405 wordt het beeldje voor het eerst vermeld wanneer...
Arnold van Egmond (r), oudste zoon van Maria van Arkel en Jan II van Egmond. Afgebeeld in zijn Breviarium, knielend bij St.Nicolaas © Publiek Domein
Maria van Arkel en Jan met de bellen verloven zich in 1400
Jan met de bellen en Maria van Arkel - allebei tieners - verloven zich op kasteel Ammersoyen. Daarmee zou de Gelders-Gulikse dynastie gered kunnen worden,...
Tekening C. Pronk, Balgoy 1732. Bron: Pagus Balgoye
De Oude Toren van de parochie Balgoy en Keent
Voor 1100 hoorde de parochie Balgoy waarschijnlijk bij het bisdom Utrecht. In de elfde of begin twaalfde eeuw werd, waarschijnlijk door...
Kasteel Hoekelum
Edese kastelen
In de gemeente Ede staan twee kastelen: Hoekelum en Kernhem. Beide worden regelmatig gebruikt als locatie voor bruiloften en partijen. Dat was in de middeleeuwen...
ir PJ van Voorst Vader eigenaar van landgoed De Bockhorst in 1906 Collectie Belangenvereniging Spankeren
Eigenaren van De Bockhorst van Middeleeuwen tot heden
De Bockhorst wordt voor het eerst genoemd in een samenvatting van een koopakte uit 1456. Op 4 april 1456 verkopen de gebroeders Gerrid en Derck...
Kasteel Staverden © Foto Ton Rothengatter
Staverden
Landgoed Staverden is bekend om zijn stadsrechten, witte pauwen en kasteel. Het is een zeer gevarieerd oud bos- en cultuurlandschap langs de Staverdense beek. Graaf...
Arent thoe Boecophuis te Elburg © Bron: Nationaal Orgelmuseum
Arent thoe Boecophuis in Elburg
In de veertiende eeuw heeft Elburg aan de Zuiderzee veel last van overstromingen. De Gelderse hertog Willem van Gulik laat zijn rentmeester Arent thoe Boecop...
Graafschap Buren, 1880. Collectie Regionaal Archief Rivierenland, Tiel
Tot rijksgraafschap verheven
Voor de geschiedenis van Buren is 1498 een belangrijk jaar. Als heerlijkheid maakt Buren eerst nog deel uit van het hertogdom Gelre, een van de...
St Jansdalklooster
Het Sint Jansdal klooster
De Orde van Sint Jan, sinds 1958 de Johannieter Orde genoemd, is een gemeenschap die zich bezig houdt met het helpen van zieke en andere...
Kade Ruffelseweg © In de ban van Maas en Waal Driessen en Van de Ven 2004
Kade Ruffelseweg, een van de oudste zijkades van het rivierengebied
Dijken en kaden bepaalden en bepalen in hoge mate de bewoonbaarheid van het rivierengebied. In de gemeente Wijchen vind je dijken en kaden uit verschillende...
maalschappen
Maalschappen
Maalschappen behoren tot de oudste rechtskringen in onze omgeving. Wanneer ze zijn ontstaan is niet zeker maar hun bestaan gaat waarschijnlijk terug tot in de...
De Oude en de Nieuwe wetering zorgden samen voor de afwatering van het kommengebied tussen Beuningen en Wijchen. © Gemeente Beuningen
Oude Wetering
Na het sluiten van de dijkringen van het land van Maas en Waal (rond het jaar 1300) moesten weteringen worden gegraven waardoor het land kon...
Hackforts Veenhuis © Collectie Gelderland
Hackforts Veenhuis bij Voorst
In de dertiende eeuw staat er al een huis ten oosten van de dorpskern van Twello. Het versterkte huis dat in de zestiende eeuw op...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl