Geschiedenis Gelderland

Deze website bevat verhalen uit de geschiedenis van Gelderland. Elk verhaal op deze website is ondergebracht bij een specifiek thema.

Bij de keuze van de thema's is uitgegaan van typerende Gelderse onderwerpen zoals geloof, zorg, oorlog, volkscultuur en onderwijs. Daarnaast vindt u een aantal algemene thema's als kunst en cultuur, personen of landschap.

Natuurlijk zijn aan veel verhalen meerdere thema's te hangen, voor de helderheid van deze website hebben we geprobeerd elk verhaal bij een zo specifiek mogelijk thema te plaatsen.

U kunt reageren op de verhalen en wij zijn benieuwd naar uw aanvullingen.

Interieur St. Antonius van Paduakerk in Kranenburg, nu heiligenbeeldenmuseum
Katholieke herleving
Sinds 1795 konden de katholieken in vrijheid hun godsdienst belijden. De inhaalslag die zij, na eeuwen achterstelling, op vele gebieden moesten maken kwam slechts moeizaam...
Drie 1832
Maalschap
Op het grondgebied van Ermelo heeft rond de buurtschap Drie eeuwenlang een maalschap bestaan. Sinds het begin van de middeleeuwen is dit een organisatie van...
Nederlandse auto's op de markt in Elten © Sander Spaan
Grenzen van Gelderland
Een eeuwige en onveranderlijke grens van Gelderland bestaat niet. De grens is voortdurend verschoven. De grens van Gelderland is dan ook geen ontdekking, maar een...
Voormalig NCS BC6 Zuiderzeetram nu bij Gooise Tramweg Maatschappij © Erik Swierstra
De Zuiderzeetram
De Zuiderzeetram verbond Hattemerbroek en Nunspeet via Elburg met elkaar. Een zijtak legde een verbinding tussen Wezep en De Zande (Overijssel). De Zuiderzeetram reed slecht...
Kerkpad. Fotografie Hans Barten
Voormalige Katholieke kerk
Op 20 september 1566 richtte de hervormingsgezinde jonker Dirk van Batenburg vernielingen aan in de kerk. Een ooggetuige verklaarde: "dat alsoe die beelden gebroocken und...
Afb. 1 Plattegrond van een huis uit de IJzertijd gevonden bij een opgraving in Harselaar Zuid in 2003. De zwarte grondsporen tekenen zich af tegen het gele zand.
Harselaar in de IJzertijd
De Gelderse Vallei bestond 2000 jaar geleden grotendeels uit een nat en venig gebied. Op sommige plaatsen bevonden zich zelfs veenkussens van meer dan zes...
Beeld St. Catharina (Bron: Museum Oud Nijkerk, foto: G. van de Veen)
Een nije kerk
In de late Middeleeuwen werd in Nijkerk de St. Catharinakerk gebouwd (nu de Grote Kerk), het middelpunt van de stad. Behalve...
Bowlespark (1) © Collectie Historische Vereniging Oud-Wageningen
Van spionage naar spergebied
Als in september 1944 de geallieerden beginnen met de grootscheepse bevrijdingsactie Operatie Market Garden denken de Wageningers dat de vrijheid dichtbij is. Verzetsgroepen helpen de...
Het bewoonde tabaksmagazijn © Hans Barten
Industrieel monument Tabakspakhuis
Dit rechthoekige, vrijstaande monument is een groot voormalig tabakspakhuis. Het heeft een begane grond, twee verdiepingen en een zolderverdieping met flauw hellend zadeldak.
De kersenpluk, aan de dis met hoenderik en bussel - 1940 (Bron: Enspijk.info)
Kersenindustrie in Enspijk
Sinds 1960 mag Cees van der Plaat zichzelf Enspijker noemen. In dat jaar trouwde hij met Geertje van Mourik. Haar ouders woonden aan de Molenkampstraat,...
1328 Duitse orde
De Duitse orde in Tiel
De heren van het Sint-Walburg, die kanunniken worden genoemd, zijn in de twaalfde en dertiende eeuw heel machtig in Tiel. Zij hebben de leiding over...
Miniatuur Gebroeders van Limburg, Nieuwjaarsreceptie van hertog Jean de Berry,
Bloei van de kunsten
Dragers van de cultuur waren in de middeleeuwen in de eerste plaats de hertog en zijn hof. Het hof was een belangrijke opdrachtgever van dure...
Oosterbeek boominscriptie. Foto: Christa Balk, CODA
Inscripties in bomen
Op 18 september 1944 dropten 121 vliegtuigen op een paar honderd meter hoogte ruim 1.900 parachutisten van voornamelijk de 4e Para Brigade op droppingszone Y,...
Maximiliaan van Egmond, graaf van Buren.  Linksboven zijn wapen met de Orde van het Gulden Vlies, ca. 1541. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Het geslacht Van Egmond
Het geslacht Van Egmond is bekend van de Opstand tegen Spanje. Aanleiding hiervoor is de onthoofding van graaf Lamoraal van Egmond en graaf Horne in...
Kloten
Klootschieten
De bedoeling is om in teamverband een kloot (houten bal gevuld met lood, of kunstof bal verzwaard met lood) in zo weinig mogelijk schoten (=...
ir PJ van Voorst Vader eigenaar van landgoed De Bockhorst in 1906 Collectie Belangenvereniging Spankeren
Eigenaren van De Bockhorst van Middeleeuwen tot heden
De Bockhorst wordt voor het eerst genoemd in een samenvatting van een koopakte uit 1456. Op 4 april 1456 verkopen de gebroeders Gerrid en Derck...
Foto van het gebouw van de Medische Dienst op het ENKA-terrein, 1955. Collectie Historisch Museum Ede
ENKA - Gebouw geneeskundige dienst
Op het binnenplantsoen van de westvleugel van de ENKA ligt het voormalige gebouw van de geneeskundige dienst. Op de memorieplaat (EERSTE-HULPPOST) valt te lezen dat...
Alem © Wikimedia, foto: Vincent van Zeijst CC-by
Alem in de Bommelerwaard
Gerrit Verkuil (81 jaar) is geboren en getogen in Bruchem, een klein dorpje (een dorpje of een klein dorp) ten zuidwesten van Zaltbommel. Hij is...
Het station van Laag-Soeren
Rijksstraatweg en spoorlijnen in Rheden
Onder leiding van koning-koopman Willem I werd in Nederland begonnen met de aanleg van een net van verharde Rijksstraatwegen. Van west naar oost liep door...
maalschappen
Maalschappen
Maalschappen behoren tot de oudste rechtskringen in onze omgeving. Wanneer ze zijn ontstaan is niet zeker maar hun bestaan gaat waarschijnlijk terug tot in de...
Het echtpaar Kröller-Müller
Helene en haar geestelijk goed
Het overgrote deel van de huidige collectie van het Kröller-Müller museum op de Veluwe danken we aan Helene Kröller-Müller (1869-1939). Haar kunstverzameling is een van...
Knotpopulier zakt steeds verder weg.
Bomen knotten voor gebruik van het hout
Boeren hadden in het verleden hout nodig voor allerlei gebruik. Al voor het begin van onze jaartelling werden knotbomen veel gebruikt. Knotbomen ontstaan doordat op...
Rokende puinhopen van Barlheze en Apenstert, overdekt met hooi van boerderij De Jonge op de hoek Rozengracht/Barlheze. Door de explosies kwam het hooi overal terecht.
Chaos na het bombardement
Een jonge ooggetuige uit De Hoven, de wijk van Zutphen aan de overkant van de IJssel, vertelde hoe hij tijdens het steppen vliegtuigen zag aankomen...
Kerkbanken
Kerken in westelijk Gelderland
Een zondagochtend in Opheusden. Grote gezinnen in donkere kleding lopen richting de kerk. De mannen dragen zwarte pakken, de vrouwen en meisjes dragen lange rokken...
De voorburcht
De voorburcht van het kasteel
Rond 1600 waren in het gebouw tegenover het kasteel ondergebracht een brouwerij, een waskeuken, een koetshuis en een paardenstal. De bovenverdieping...
Nederlands Hervormde Kerk. Foto: G. van de Veen, Nijkerk
De beroemde witte toren met het mooie carillon
In de tijd van de tabaksteelt had het ambt Nijkerk veel inkomsten door bijvoorbeeld het heffen van belasting (onder meer op ...
Feltman vogelvluchtplan Nijmegen
Poortwachtershuys
Het Poortwachtershuys is niet, zoals de naam doet vermoeden, gebruikt als het huis van de poortwachter. Het pand is een overblijfsel...
Stilstaand beeld uit filmpje
Een pop in de tuin van ex-geliefde
In Azewijn bestond vroeger een ondeugende traditie rondom trouwerijen. Als een Azewijnse ging trouwen, kreeg één van haar ex-vriendjes (die dus het nakijken had) een...
Beeld van handelende boeren op het Plein van Nijkerk (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
De maandagmorgen in Nijkerk
Eeuwenlang was het 's maandagmorgens in Nijkerk een drukte van belang. Op het Plein was een veemarkt met soms wel een paar honderd koeien, op...
De linnenkast
Het doodshemd bleef in de kast
In Erve Brooks, een oude Saksische boerderij in Gelselaar uit 1475, staat nog een oude oude linnenkast. Daar ligt naast zelfgesponnen linnen ook nog iets...
Vanaf de tijd van hertog Karel van Gelre is de plattegrond van kasteel Biljoen grotendeels onveranderd gebleven: een vierkant grondvlak met vier ronde hoektorens Bron: Geldersch Landschap en Kasteelen
Een robuust kasteel
De geschiedenis gaat op deze plaats terug tot het jaar 1076. Dan is er sprake van een goed met de naam 'Broekerhof'...
38a Arnhem Google Earth 2006
Noord en Zuid, vanaf 1935
Vanaf 1935, maar vooral sinds de Tweede Wereldoorlog, is Arnhem met de bouw van Arnhem-Zuid een dubbelstad. Burgemeester Salomon J.R. de Monchy was dé pleitbezorger...
Het relatief nieuwe monument. © Hans Barten
Woonhuis
Om onverklaarbare redenen is dit pand pas in 2013 op de gemeentelijke monumentenlijst terecht gekomen. Dit dankzij de inspanningen van de huidige bewoner. Na de...
Ballon tot baron
Van ballon tot baron
In 1783 is het ballonvaren uitgevonden door twee Franse broers. De koning van Frankrijk vond ballonvaren toen zo’n dappere heldendaad, dat als je dat deed,...
Pierre Cuypers aan zijn werktafel
Pierre Cuypers in Gelderland
De H.H. Ewaldenkerk in Druten, de Jezuïtenkerk in Nijmegen, het dominicanenklooster in Huissen en de Sint-Antoniuskerk in Kranenburg, allemaal Gelderse bouwwerken of restauraties van Gelderse...
Verhalen in streektaal uit een koffer
Oud en Nieuw in Opheusden
"En dan 's avonds, mijn vader werkte op de steenfabriek, en dan kwam hij 's avonds thuis en dan moest hij mijn...
De Valkhofburcht in 1641 door Jan van Goyen
Hoektoren Burcht
De bakstenen muur die hier zichtbaar is, vormde de noordwestelijke hoektoren van de Valkhofburcht. De burcht werd in de 12e eeuw...
Stenen bijl circa 5000 voor Christus
Eerste bewoners van Culemborg
André Molenaar (14 jaar) vindt in 1971 op Goilberdingen een vuurstenen bijl. Dit is de oudste soort bijl, vrij ruw, maar met een scherp, afgeslagen...
Impressie crematieritueel Ede Romeinse tijd. Copyright gemeente Ede
Germanen aan de Limes
Ten noorden van de grens van het Romeinse Rijk (limes) ontwikkelde zich in de eerste eeuwen na Chr. een aantal grote, bloeiende nederzettingen. Archeologische vondsten...
Witte toren met carillon is de trots van Nijkerk volgens deze fotograaf © mijnGelderland, foto via reactiefunctie A. den Hartigh CC-by
De beroemde witte toren met het mooie carillon
In de tijd van de tabaksteelt had het ambt Nijkerk veel inkomsten door bijvoorbeeld het heffen van belasting (op bv. het gebruik van de Arkervaart)....
Huize Voërst (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De Postkamer
De Postkamer was voorheen het Nijkerkse postkantoor. De foto is genomen tijdens de officiële opening in 1942. Vroeger stond...
06a Kaart Buchelius GA K563 5
Commanderij en gasthuizen, vanaf 1200
Op een tekening uit de tweede helft van de zestiende eeuw heeft Aernout Buchelius de negen belangrijkste gebouwen van de stad weergegeven. De windrichtingen zijn...
19a Gottheill lade 15 1
Treinverbindingen, vanaf 1845
Arnhem in 1854, zoals gezien vanaf het dak van Hotel Bellevue aan de Utrechtseweg. Tegenwoordig biedt het kantoorgebouw met diezelfde naam onderdak aan o.a. energiemaatschappij...
Zijaanzicht met schuren. © Hans Barten
Boerderij
De boerderij is van oorsprong uit de achttiende eeuw en heeft een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis (T-huis). Het is drastisch verbouwd in 1915....
Geboorte ooievaar in de tuin
Geboorte in Putten
"Op de dag zelf gebeurde er niet zoveel bijzonders. Wel de dagen daarna dan kwam er familie die kwamen naar het kind kijken. En dan...
De drakenbron in Geldern, Duitsland (Bron: Wikimedia)
De Draak van Gelre
De Draak van Gelre is een sage over de ontstaansgeschiedenis van de naam van Gelderland en de herkomst van de mispelrozen in het (oude) wapen...
Graven naar grafheuvels, project universiteit Leiden, 207.
Grafheuvels
Het landschap van Gelderland is voor een belangrijk deel gevormd tijdens de voorlaatste ijstijd, zo'n 150.000 jaar geleden. Landijs vanuit het noorden zorgde toen voor...
De Oude Sint-Victorskerk in Batenburg © Stichting Oude Gelderse Kerken CC-BY-NC
Oude Sint-Victorkerk in Batenburg
Verscholen tussen de bomen en lage huisjes ligt de oudste kerk van Batenburg: de Sint-Victorkerk. De kerk heeft een intiem karakter en een mooi gerestaureerd...
Nazi-kopstukken SS Führer Himmler en NSB-leider Anton Mussert bezoeken de opleidingsschool voor SS op het landgoed Avegoor
Rheden in de Tweede Wereldoorlog
Al tijdens de eerste dagen van de Duitse aanval op Nederland, op 10 mei 1940, werd Rheden bezet. Voor het zover was had de bevolking...
Neddis Gerookte Paling Dries van den Berg © Dries van den Berg
Paling- en haringroken
In de lage Landen aan de zee wordt al zeer lange tijd vis gerookt. Zeker als er erg veel vis in één keer door vissers...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl