Volkscultuur

Volkscultuur gaat over de cultuur van het dagelijks leven vroeger en nu. Bij volkscultuur horen alledaagse dingen, gewoonten en gebruiken, tradities en rituelen, normen en waarden, roots en identiteit.

Volkscultuur in Gelderland

Gelderland is rijk aan traditionele volksculturele uitingen als streektaal en streekdracht, streekgerechten en streek(pop)muziek. Aan georganiseerde volkscultuur overgeleverd uit of geïnspireerd op vroegere tijden zijn er diverse ambachten, schutterijen en schuttersgilden, volksdansgroepen, levende geschiedenisgroepen en midwinterhoornblazers. Gebruiken kent Gelderland ook in overvloed: paasvuren, broodlevering, dauwtrappen, carbid schieten, 'vet priezen' en nog veel meer.

Feest is volkscultuur bij uitstek. Oranjefeesten, carnaval, volksfeesten en oogstfeesten trekken veel publiek en verbinden de gemeenschap, met elkaar, maar ook met de buitenwereld. Hedendaagse evenementen zoals de Zwarte Cross en de Nijmeegse Vierdaagse horen hier ook bij.

 

Modelbotter
De modelbotter
De modellen van de scheepjes (Botter) werden vroeger meestal door de schippers van de botter zelf gemaakt. Vaak was dat om wat extra verdienste te...
Havezate Zwanenburg bij Vorchten zijaanzicht © Gelders Archief
Huis Zwanenburg in Vorchten bij Heerde
Bij de IJssel aan de rand van de Veluwe brengen eerst kloosterbroeders de vruchtbare gronden in cultuur. Daarna ontstaan er ook enkele versterkte huizen met...
Verhalen in streektaal uit een koffer
Over overlijden in 's Heerenberg
"Dan kwam de koster en die was dan mooi in het zwarte pak met een hoed op die ze ook met het...
Aalten Oude Helenakerk.jpg
Klokgelui in Aalten
In het centrum van Aalten staat al vele eeuwen de Oude Sint Helenakerk. Het komt regelmatig voor dat de klokken ’s ochtends op diverse tijdstippen...
Koninginnedag in Oosterwolde 2 © Oudheidkundige Vereniging 'De Broeklanden'
Koninginnedag in Oosterwolde
"De jongens en de meisjes deden apart hun spelletjes. De meisjes liepen met eieren op een houten lepel, dat waren kalkeieren die konden dus niet...
Schutterij de Eendracht Ulft
Kermis in Ulft
"Het koningschieten dat gebeurde op maandag, dan begon het koningschieten. Eerst werd er geschoten met geweer op de vleugels, de kop...
Vogelknuppelen
Vogelknuppelen voor dames
De dames konden vroeger geen lid worden van de schutterij. Zij konden dus niet met koning schieten meedoen.
Kermis in Oldebroek © Oudheidkundige Vereniging 'De Broeklanden'
Kermis in Oldebroek
"Alleen een dag per jaar hebben we hier de zogenaamde schapenmarkt en die heette vroeger de Broek kermis. De naam kermis valt in Oldebroek niet...
Kermis tenten
Kermis in Didam
"Kermis was bij ons in het dorp. Wij hebben dan in Didam een uitzonderingspositie, dat wij twee keer per jaar kermis hebben in mei en...
Een wieg uit de jaren '50 van de vorige eeuw
Geboorte in Herwijnen
"Toen Jo van ons geboren werd, dat weet ik dus niet want dat was de tweede, dan stond dat wiegje op de...
blik-arnhemse-meisjes.jpg
Arnhemse meisjes
Als opgroeiende jongeman kwam ik in Arnhem wonen. Over Arnhemse meisjes had ik nog geen enkel notie. Maar toen ik op de dag thuisgekomen gevraagd...
Klik naar rechts om naar de video te gaan
Kermis in Zevenaar
"Thuis was er ook heel wat te doen. Buiten het harken, het poetsen en zemen van de ruiten en dergelijke moest er natuurlijk ook een...
Hattemerbroek © Onbekend
Hattemerbroek
Hoe is de naam Hattemerbroek ontstaan? O, dat is logisch hoor ik u zeggen “gewoon een stukje Broekland bij Hattem.“ En Oldebroek “is dat een...
De plaggenhut van Wolbert
Zo ontstond 'Oldebroek'
Een van oudste bewoningen lag aan de oostkant van Oldebroek. Die woningen bestonden uit plaggenhutten waarin mens en dier woonden. Bij die plaggenhutten stond één...
Blauwe Gerrit
Blauwe Gerrit
Wie de sagen en legenden van de Veluwe kent, heeft zeker van Blauwe Gerrit gehoord.
Schutterijfeesten Didam
Schuttersfeest Didam
Didam staat bekend als schuttersplaats en kent maar liefst 7 schutterijen en schuttersgilden.
Sinterklaas in Oldebroek © Oudheidkundige Vereniging 'De Broeklanden'
Sinterklaas in Oldebroek
"Op sinterklaasavond zetten we de klomp onder de schoorsteen met wat voer voor het paard. Nou en moeder zei dan vandaag is het echte sinterklaasfeest...
De buurt uitschieten
De buurt uitschieten
De bruid die niet in het dorp trouwt en elders gaat wonen, wordt "de buurte uitgeschoten".
Maartekeur
Maartekeur
De Maartekeur in Lochem was een van de laatste openbare vrijstermarkten, zoals die ooit op tal van plaatsen in Nederland en daarbuiten voorkwamen. Zoveel is...
Schaapscheerdersmaaltijd 1993 Gert Jan Koster © Historisch museum Ede
Schaapscheerdersmaaltijd
De schaapscheerdersmaaltijd werd op veel plaatsen op de Veluwe gegeten na het scheren van de schaapskudde in Loenen, Elspeet, Rheden en Ede. Nu leeft deze...
Het oogsten
't Olde Wief binnenhalen
Tegenwoordig gebeurt de oogst met grote machines en is veel minder mankracht nodig dan vroeger. Het is moeilijk voor te stellen hoe hard er vroeger...
Familie met kind uit 1963
Geboorte in Groesbeek
"Dat was met de geboorte van Winand, toen was Wim wel thuis. Toen ging hij de hele tijd naar de schuur en...
Diverse materialen van een klokbekersmid, gevonden in Hengelo © Museum het Valkhof
Steenschat van een klokbekersmid
De klokbekercultuur was een vreemde cultuur uit de Nederlandse prehistorie. Deze mensen zijn genoemd naar een beker van aardewerk, die veel op een bel of...
Een tekening van de geboorte van Jezus, volgens het kerstverhaal uit Lucas 2
Kerst in Hattem
"Vroeger begonnen de kerstdagen en het kerstfeest al een poosje voor 24 december. Van school gingen we dan net voor de ...
Boer en boerin brengen krentenbrood mee op kraamvisite in de Achterhoek (Bron: NederlandsBakkerijmuseum)
Geboorte in Gendringen
"Het kraamschudden was ook een belangrijk gebeuren, het kind moest bewonderd worden en ging van hand naar hand. Dit gebruik moest...
Sacramentsprocessie © Gerard Boerhof
Sacramentsprocessie in Lobith
In de agenda van Lobith en vele Lobithenaren staat al jaar en dag ingevuld op de zondag na Hemelvaart: Processie, schuttersfeesten en kermis. Op zondag...
De Grote Kerk in Emst
Kerst in Emst
"Versieren was er ook bijna niet bij, want je had bijna geen spullen. D'r werden dan hooguit koekjes met een gat erin...
Dolf Brouwers zingt bij Sonja Barend
Eens Zal De Betuwe...
Het Gelderse Waterlinielandschap heeft mensen ook muzikaal geïnspireerd. Kijk en luister naar Dolf Brouwers (Sjef van Oekel) die 'Eens Zal De...
Verhalen in streektaal uit een koffer
Oud en Nieuw in Opheusden
"En dan 's avonds, mijn vader werkte op de steenfabriek, en dan kwam hij 's avonds thuis en dan moest hij mijn...
Vuurwerk
Knallend het jaar uit
Oudejaarsdag en nacht zitten bomvol tradities. Vlak voordat de klok middernacht slaat, tellen we met familie en vrienden af en proosten we met de champagneglazen...
Mannen dragen kist
Over overlijden in Heerde
"Voor het begraven had je vroeger de buurt nodig. Begrafenisondernemers waren er niet dus alles moest door de buurt gedaan worden....
Waarom Jantje niet meer aan Sinterklaas gelooft. Prent Jo Spier. © Collectie Stedelijk Museum Zutphen. CollectieGelderland.nl
Sinterklaas in 's Heerenberg
"Ik woonde bij mijn tante in huis en mijn opa woonde daarnaast en mijn vader en nog twee broers van mijn moeder, dat was meer...
Zingen bij de kerstboom, ca. 1970
Kerst in Culemborg
"Bij ons werd er ieder jaar een nieuw kribbetje getimmerd waar Jezus inlag. Want mijn broer had de wildste ideeën altijd en...
Inhoudsopgave uit 1857, nr. 18 Strohalm, Kohle und Bohne uit Kinder- und Hausmärchen dat werd opgetekend door de gebroeders Grimm
Een sprookje uit Tiel
Er waren eens een strohalm, een kooltje vuur en een boontje. Ze zouden samen eens gaan wandelen. Toen zij een heel eind...
Een Poolse koning toont zijn zilver (Foto: Jette Janssen)
Koningszilver voor de schutterskoning
Het belangrijkste schietmoment voor schutterijen is het koningschieten. Degenen die wint bij het koningschieten mag zich een jaar koning noemen. De gelukkige die zichzelf tot...
Witte Wieven
Witte Wieven van Zwiep
Volgens oud volksgeloof verschenen bij het invallen van de duisternis op de Lochemse Berg – en elders in Oost-Nederland – Witte Wieven. Dat waren vrouwelijke...
De tuin van  het bruidspaar © CC0
De tuin van het bruidspaar versieren
Een trouwerij wordt in omgeving van Aalten bekend gemaakt door de bruid en bruidegom samen. Zij gaan de buurt rond en vertellen hun buren het...
Kerk in Groesbeek © Piet Spanjers. Bron Gerrie Driessen Heemkundekring Groesbeek
Kerst in Groesbeek
"Ja dat was altijd heel mooi. Om vier uur had je de nachtmis en dan bleven er altijd een paar vrouwen thuis, bij ons tenminste,...
Rode kool
De kool en de geit
Wie kent niet het gezegde “de kool en de geit sparen“? Maar weet u waar het vandaan komt en waar het de eerste keer werd...
Krentenbrood
Kerst in 's Heerenberg
"En dan werd voor kerstmis altijd een krentenbrood gebakken en een brood. En dat werd thuis gekneed en dan in een schone...
Paard en wagen in Arnhem.jpg
Pakjes rondbrengen met paard en wagen
Mijn familie had vroeger een transportbedrijf in Arnhem. Wij brachten met paard en wagen de pakketjes rond. Ons huis was zo ingericht dat wij boven...
Mechteld ten Ham in sneeuw
Mechteld ten Ham
Mechteld ten Ham (overleden 25 juli 1605) was een vrouw die in het begin van de 17e eeuw leefde in het stadje...
Kermis in Groesbeek, 1945 © Gerrie Driessen, Heemkundekring Groesbeek
Kermis in Groesbeek
"En maakte mijn moeder een paar daar van te voren voor een brood deeg. Voor een krentenbrood en een witbrood. En dan moest ik het...
Een pinksterpop plaatsen op het dak
Een pinksterpop op ons dak
In Buren is het een eeuwenoude traditie om met Pinksteren een pop van stro te plaatsen op het dak. Er zijn in de loop der...
Volksfeest Winterswijk
Volksfeest Winterswijk
Het laatste weekend van augustus is het inmiddels al meer dan 125 jaar feest in Winterswijk. Bestond het feest meer dan een eeuw geleden nog...
Elftal NEC
NEC
Van een volksclubje zonder eigen speelveld groeide NEC uit tot een landelijk spelende voetbalvereniging. Vanaf 1945 speelde NEC in De Goffert. Dit was in die...
Verhalen in streektaal uit een koffer
Geboorte in Ulft
"Een week of zes voor de geboorte moest je de wieg en de kleertjes voor de baby klaar hebben. Tegen de tijd...
Ganzenhouden in Gelselaar
Ganzenhoeders in Gelselaar
Gelselaar, een Achterhoeks dorp met een van de rijkswege beschermd dorpsgezicht en rond 700 inwoners eert op allerlei manieren de gans. In de jaren tachtig...
Bij het boerderijmuseum De Lebbenbrugge in Borculo hangt ieder jaar nog een Pinksterkroon.
Zingen onder de Pinksterkroon
Over Pinkstergebruiken schreef de streekschrijver Hendrik Odink (1889-1973) op 23 mei 1958 het onderstaande verhaal in het dagblad Tubantia: “In de kerkelijke archivalia van...
Kladdegat
Kladdegat
Het gebeurde altijd als het 's nachts pikkedonker was, het heel hard waaide en het goot van de regen. Het verhaal speelt zich af in...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl