Wat is volkscultuur?

Volkscultuur is 'het geheel van cultuuruitingen die als wezenlijk worden ervaren voor specifieke groepen, dit in relatie tot de traditie, het verleden en nationale, regionale of lokale identiteiten'. Makkelijker gezegd: volkscultuur gaat over de cultuur van het dagelijks leven vroeger en nu.

Bij volkscultuur horen alledaagse dingen, gewoonten en gebruiken, tradities en rituelen, normen en waarden, roots en identiteit.

Volkscultuur in Gelderland

Gelderland is rijk aan traditionele volksculturele uitingen als streektaal en streekdracht, streekgerechten en streek(pop)muziek. Aan georganiseerde volkcultuur overgeleverd uit of geïnspireerd op vroegere tijden zijn er diverse ambachten, schutterijen en schuttersgilden, volksdansgroepen, levende geschiedenisgroepen en midwinterhoornblazers. Gebruiken kent Gelderland ook in overvloed: paasvuren, broodlevering, dauwtrappen, carbid schieten, 'vet priezen' en nog veel meer.

Volkscultuur en verhalen

Gelderland kent veel sagen en legenden, maar ook verhalen over hoe het leven was, over hoe mensen waren, over gebruiken, over objecten, over gebouwen en over plekken. Plaatsen maken geschiedenis zichtbaar, maar de verhalen wekken ze tot leven. Ze vertellen over hoe dingen waren, maar ook over hoe dingen veranderen. Niet alleen over het dagelijks leven, maar ook over de omgeving. Ze beschrijven hoe objecten, gebouwen, gebruiken en gewoonten zijn verdwenen en waarom.

Volkscultuur is overal

Volkscultuur speelt zich af binnen de familie en het gezin. In een buurt, een wijk, een gemeenschap. Feest is volkscultuur bij uitstek. Oranjefeesten, carnaval, volksfeesten en oogstfeesten trekken veel publiek en verbinden de gemeenschap, met elkaar, maar ook met de buitenwereld. Hedendaagse evenementen en de bijbehorende rituelen kunnen we ook tot de volkscultuur rekenen. Denk dan bijvoorbeeld aan de Zwarte Cross en de Nijmeegse Vierdaagse. Dit alles is de cultuur van het dagelijks leven.

Volkscultuur is van iedereen

Volkscultuur gaat over groepsculturen en gaat dus uit van culturele diversiteit. Iedereen neemt deel aan meerdere groepsculturen en heeft zo meerdere identiteiten. Bovendien gaat volkscultuur over wat iedereen aan tradities van ouders, familie en omgeving meeneemt en op zijn of haar eigen manier vormgeeft. Volkscultuur is dus een onderdeel van ieders leven en iedere Gelderlander kan er iets in herkennen.

Oliebollen
Oud en Nieuw in Ingen
"En ik heb ook wel eens horen zeggen, dat ze in Lienden met oudjaarsavond liepen ze met de rommelspot. Op andere plekken,...
Baker met baby en wieg op de kamer van de ouders, ca. 1950
Geboorte in Deest
"Een doctor erbij, tenminste bij de eerste bij ons thuis hadden ze er een doctor bij en toen was 't nog '52...
Vergif
Jonker Ernst Mom
Jonker Ernst Mom is in 1564 landsheer van Avesaeth bij Didam. Hij is een telg uit een rijk geslacht, die als vrijgezel als een playboy...
tractorpulling.jpg
Tractorpulling in Lochem
Op een bloedhete dag in juni 1982 werd voor het eerst in Lochem een ‘trekkertrek’ wedstrijd verreden. Veel mensen zochten verkoeling en lieten de hitte...
De plaggenhut van Wolbert
Zo ontstond 'Oldebroek'
Een van oudste bewoningen lag aan de oostkant van Oldebroek. Die woningen bestonden uit plaggenhutten waarin mens en dier woonden. Bij die plaggenhutten stond één...
Oude kerk Didam (Bron: RCE)
Over overlijden in Didam
"Het eerste wat ik daarvan herinner dat ik ooit met mijn moeder, toen was d'r achteraf een tante van mijn moeder overleden,...
De Rooms-Katholieke kerk met begraafplaats in Puiflijk (Bron: RCE)
Over overlijden in Puiflijk
"Daar staan nog twee oudere huizen met oude mensen en naar de rozenkrans, ja allemaal naar de rozenkrans. Van die jongeren kwamen...
Een knoop in het liefdeslaantje © PD
Het liefdeslaantje van Vorden
Als je gaat wandelen in het bos rondom kasteel Vorden dan vind je daar ten zuiden, evenwijdig aan de Veengoot, een bijzondere bomenlaan. Vroeger heette...
Zweefmolen
Kermis in 's Heerenberg
"En kermis was dan ook weer het traditiegetrouwe brood kneden en laten bakken en van wie dan de kinderen buiten de stad woonden die kwamen...
Zelfgemaakte balkenbrij na de nachtmis (Bron: goedboerenindestad.nl)
Kerst in Ulft
"Voor het kerst werd, werden er al voorbereidingen getroffen. In huis werd een kerststal gezet en in sommige huishoudens ook een ...
Kasteel Bat-Ouwe-Zathe
De eerste Brug over de Waal
Op een avond in oktober in het jaar 1305 stond een grote groep ruiters voor de brug over de Waal. Onder hen Rutger: 18 jaar...
Een kerk in Opheusden
Over overlijden in Opheusden
"De naaste familie, als de laatste adem uitgeblazen werd, was de naaste familie erbij, tenminste als die er was zo veel mogelijk....
Sinterklaas ansicht
Sinterklaas in Ulft
"Weken van te voren was je al zenuwachtig, vooral voor Zwarte Piet met zijn zak en roe. Al heb ik nooit meegemaakt...
Hoerenhondjes
Erfhuis op de Oud Veluwse markt
Het Barneveldse Boeren Erfhuis is, zoals de naam al zegt, een ouderwetse boerenveiling; dat gebeurt vanaf een platte wagen. Alle goederen gaan dan ook tegen...
Haring happen Bron: CV de Bultendarpers
Haring happen
Hoewel De Bultendarpers uit Gaanderen op dinsdagavond de carnaval afsluiten met haringhappen hoort het eigenlijk te gebeuren op Aswoensdag.
De baby en wieg staan op kamer van de ouders, ca. 1950
Geboorte in Emst
"Voordat het kind geboren werd, ging de vader de buurt in en ging de vroedvrouw ophalen en dat noemden ze die gingen...
Bruidskoe archief Omroep Gelderland
Een bruidskoe
Trouwde je vroeger een Twentse of Achterhoekse boerin een boer, dan kreeg je nog wel eens een bruidskoe en een versierde tuin bij je huwelijk.
Janna van de Tiggeloven © Archieffoto, bron: www.sxc.hu
Janna van de Tiggeloven
Op de boerderij Tiggeloven, een voormalige steenbakkerij, tussen Eibergen en Rekken, diende in de vorige eeuw een meid, die Janna heette. Het was een beetje...
Oud en Nieuw oliebollen
Oud en Nieuw in Harreveld
"En dan waren er oliebollen en dan mochten we er net zoveel eten en ik weet wel ik had een broer en...
Voorburcht van het kasteel Spijker te Brakel naar een tekening uit 1630 (Bron: RCE)
Spokerij op het Spijker
Een spookverhaal over een bewoner van de resten van het kasteel in Brakel.
Hersteld Hervormde Kerk in Opheusden
Kerst in Opheusden
"Nou ja kerstbomen in Opheusden lag altijd een beetje gevoelig, wij hebben het altijd wel gehad, een kerstboom. En mijn oma had...
Een afgedekte spiegel © PD
Spiegels bedekken bij overlijden
In de tijd dat ik in Varsseveld woonde was het nog een klein dorp met zo'n drieduizend inwoners. Iedereen kende iedereen. Zo was dat toen...
Roggebroodweging Muldersfluite
Roggebroodweging
Een eeuwenoude traditie herleeft jaarlijks op Hemelvaartsdag, het wegen van het roggebrood bij de Muldersfluite tussen Hengelo (Gld) en Zelhem.
De buurt uitschieten
De buurt uitschieten
De bruid die niet in het dorp trouwt en elders gaat wonen, wordt "de buurte uitgeschoten".
36a Spijkerkwartier Plus Multiculti Mei 2008 JdV 21
Multicultureel Spijkerkwartier, vanaf 1955
In 1969 werd de Stichting Huisvesting Buitenlandse Werknemers (Stihubu) in Arnhem opgericht. De stichting, gevestigd aan de Kastanjelaan, richtte zich specifiek op het verlenen van...
Koninginnedag in Opheusden
Koninginnedag in Opheusden
"En dan hadden we 's middags aubade, toen hebben we bij ons nog wel eens een hele discussie gehad in de gemeente, daar kan ik...
De 48ste markt (1956) © PD
Honing-en Bijenmarkt
De Eerbeekse Honing- & Bijenmarkt vindt zijn oorsprong in 1902 en wordt sindsdien jaarlijks, elke vierde zaterdag in september, gehouden. Zij komt voort uit de...
Pottenbakken
Pottenbakken
Het ambacht pottenbakken is al eeuwen oud. Werden eerst de potten gemaakt met de hand, later werden ze op de schopschijf gedraaid. De potten waren...
De hele familie in zondagkleding © PD
Op zijn zondags
We kennen dat nog steeds wel. Voor kerst kleed je je mooi aan. De kinderen zijn meestal prachtig uitgedost. Op hun zondags, zou je kunnen...
Sinterklaas ansicht
Sinterklaas in Beltrum
"En dan weet ik 's avonds ging je met elkaar de kamer in en dan werd de klomp neergezet een bord en...
Kermis in Groesbeek, 1945 © Gerrie Driessen, Heemkundekring Groesbeek
Kermis in Groesbeek
"En maakte mijn moeder een paar daar van te voren voor een brood deeg. Voor een krentenbrood en een witbrood. En dan moest ik het...
Boer en boerin brengen krentenbrood mee op kraamvisite in de Achterhoek (Bron: NederlandsBakkerijmuseum)
Geboorte in Gendringen
"Het kraamschudden was ook een belangrijk gebeuren, het kind moest bewonderd worden en ging van hand naar hand. Dit gebruik moest...
In klederdracht bij de kerstboom met echte kaarsjes
Kerst in Nunspeet
"Vanuit de kerk gingen de kinderen in Nunspeet mee met oma mee naar huis en bleven daar eten. Als toetje kregen we...
Een varkensblaas © PD
Spelen met een varkensblaas
De varkensblaas was een veelgebruikt bijproduct uit de huisslacht. Zo werd hij langs de oostgrens met Duitsland regelmatig gebruikt als ‘vat’ om drank in te...
Kermis
Kermis in Veessen
Groot feest in Veessen! De kermis is er weer. Wekenlang wordt er in de negentiende eeuw naar de komst van kermis uitgekeken, en nog wekenlang...
Koninginnedag optocht in Hattem 2013. Thema: 'Hollands Glorie' © Hattemer Oranje Vereniging
Koninginnedag in Hattem
"Op school, als kind, gingen wij naar de markt met de juffrouwen en de meesters en dan moesten die zingen. En dan kwamen we langs...
Carbid schieten met Oud en Nieuw
Oud en Nieuw in Didam
"Rond Oud en Nieuw was het zo dat wij als kinderen al een paar dagen van te voren, soms wel veertien dagen...
Kerst zingen bij de kerstboom ca 1970
Kerst in Gaanderen
"Dan werd er een groot zeil gelegd, dan werd de boom erop gezet. Dan kwamen de echte kaarsen erin, die mochten mooi...
Een wieg uit de jaren '50 van de vorige eeuw
Geboorte in Herwijnen
"Toen Jo van ons geboren werd, dat weet ik dus niet want dat was de tweede, dan stond dat wiegje op de...
Havezate Zwanenburg bij Vorchten zijaanzicht © Gelders Archief
Huis Zwanenburg in Vorchten bij Heerde
Bij de IJssel aan de rand van de Veluwe brengen eerst kloosterbroeders de vruchtbare gronden in cultuur. Daarna ontstaan er ook enkele versterkte huizen met...
Sinterklaas in Oldebroek © Oudheidkundige Vereniging 'De Broeklanden'
Sinterklaas in Oldebroek
"Op sinterklaasavond zetten we de klomp onder de schoorsteen met wat voer voor het paard. Nou en moeder zei dan vandaag is het echte sinterklaasfeest...
Afbeelding van Sint en Piet.
De Sinterklaastafel
Gebruiken verdwijnen. Zo ook de St. Nicolaastafel een tafel waarop banketbakkers hun heerlijkheden uitstalden en die je nu nog maar amper ziet. Jammer want het...
Onder de boog
Een traditionele Achterhoekse bruiloft
Harm en Mielke van Egmond trouwden in 2007 in Haarlo volgens de Achterhoekse tradities van 1900.
traditie roosjes ooijse kermis
Roosjes maken voor de Ooijse kermis
Voorafgaand aan de jaarlijkse kermis in buurtschap Ooy (bij Zevenaar), worden de straten versierd met een grote boog, ter ere van het nieuwe koningspaar.
De streektaalkoffer
Sinterklaas in Ingen
"En je ging geen schoen zetten, maar de klomp zetten, dat mocht je ook bij opa en oma doen en ook thuis....
Didam op Stelten
Steltlopen in Didam
In vroeger tijden werden stelten gebruikt om ondergelopen land door te waden of om op hoogte te werken. Later groeide het steltlopen uit tot een...
Kerk in Groesbeek © Piet Spanjers. Bron Gerrie Driessen Heemkundekring Groesbeek
Kerst in Groesbeek
"Ja dat was altijd heel mooi. Om vier uur had je de nachtmis en dan bleven er altijd een paar vrouwen thuis, bij ons tenminste,...
Een boom opzetten
Gezegdes uit het boerenleven
Boerderijmuseum De Lebbenbrugge in Borculo is een historisch boerderij en geeft je een kijkje in het boerenleven van de twintigste eeuw. Er zijn allerlei voorwerpen...
Een tekening van de geboorte van Jezus, volgens het kerstverhaal uit Lucas 2
Kerst in Hattem
"Vroeger begonnen de kerstdagen en het kerstfeest al een poosje voor 24 december. Van school gingen we dan net voor de ...
wereldlichtjesdag.jpg
Wereldlichtjesdag
Wereldlichtjesdag werd in 1997 in Amerika voor de eerste keer 'gevierd' en intussen heeft ook Nederland deze traditie omarmd. Wereldwijd wordt jaarlijks op de 2e...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl