Wat is volkscultuur?

Volkscultuur is 'het geheel van cultuuruitingen die als wezenlijk worden ervaren voor specifieke groepen, dit in relatie tot de traditie, het verleden en nationale, regionale of lokale identiteiten'. Makkelijker gezegd: volkscultuur gaat over de cultuur van het dagelijks leven vroeger en nu.

Bij volkscultuur horen alledaagse dingen, gewoonten en gebruiken, tradities en rituelen, normen en waarden, roots en identiteit.

Volkscultuur in Gelderland

Gelderland is rijk aan traditionele volksculturele uitingen als streektaal en streekdracht, streekgerechten en streek(pop)muziek. Aan georganiseerde volkcultuur overgeleverd uit of geïnspireerd op vroegere tijden zijn er diverse ambachten, schutterijen en schuttersgilden, volksdansgroepen, levende geschiedenisgroepen en midwinterhoornblazers. Gebruiken kent Gelderland ook in overvloed: paasvuren, broodlevering, dauwtrappen, carbid schieten, 'vet priezen' en nog veel meer.

Volkscultuur en verhalen

Gelderland kent veel sagen en legenden, maar ook verhalen over hoe het leven was, over hoe mensen waren, over gebruiken, over objecten, over gebouwen en over plekken. Plaatsen maken geschiedenis zichtbaar, maar de verhalen wekken ze tot leven. Ze vertellen over hoe dingen waren, maar ook over hoe dingen veranderen. Niet alleen over het dagelijks leven, maar ook over de omgeving. Ze beschrijven hoe objecten, gebouwen, gebruiken en gewoonten zijn verdwenen en waarom.

Volkscultuur is overal

Volkscultuur speelt zich af binnen de familie en het gezin. In een buurt, een wijk, een gemeenschap. Feest is volkscultuur bij uitstek. Oranjefeesten, carnaval, volksfeesten en oogstfeesten trekken veel publiek en verbinden de gemeenschap, met elkaar, maar ook met de buitenwereld. Hedendaagse evenementen en de bijbehorende rituelen kunnen we ook tot de volkscultuur rekenen. Denk dan bijvoorbeeld aan de Zwarte Cross en de Nijmeegse Vierdaagse. Dit alles is de cultuur van het dagelijks leven.

Volkscultuur is van iedereen

Volkscultuur gaat over groepsculturen en gaat dus uit van culturele diversiteit. Iedereen neemt deel aan meerdere groepsculturen en heeft zo meerdere identiteiten. Bovendien gaat volkscultuur over wat iedereen aan tradities van ouders, familie en omgeving meeneemt en op zijn of haar eigen manier vormgeeft. Volkscultuur is dus een onderdeel van ieders leven en iedere Gelderlander kan er iets in herkennen.

Schutterij Gijsbrecht van Aemstel Doornenburg
Gilden en Schutterijen
Na de stadsverheffing werd in Huissen in de 14e of 15e eeuw het Sint Jorisgilde opgericht. Later in de 15e eeuw ontstond hier ook het...
Nöttedarp prinsen Carnaval
Vroeg carnaval in Nöttedarp
Carnaval vieren in Nöttedarp! Net iets eerder dan de rest van Gelderland, misschien wel de rest van Nederland. Twee weken voordat de rest van Gelderland...
Het Gelderse paard
Het Gelderse paard
In Varsseveld staat een bijzonder standbeeld. Het is een eerbetoon aan een paard. Niet zomaar een knol, maar het paard Amor (1959-1990), een van de...
Haring happen Bron: CV de Bultendarpers
Haring happen
Hoewel De Bultendarpers uit Gaanderen op dinsdagavond de carnaval afsluiten met haringhappen hoort het eigenlijk te gebeuren op Aswoensdag.
Hattemerbroek © Onbekend
Hattemerbroek
Hoe is de naam Hattemerbroek ontstaan? O, dat is logisch hoor ik u zeggen “gewoon een stukje Broekland bij Hattem.“ En Oldebroek “is dat een...
De Rooms-Katholieke kerk met begraafplaats in Puiflijk (Bron: RCE)
Over overlijden in Puiflijk
"Daar staan nog twee oudere huizen met oude mensen en naar de rozenkrans, ja allemaal naar de rozenkrans. Van die jongeren kwamen...
Verhalen in streektaal uit een koffer
Oud en Nieuw in Wapenveld
"Op oudejaarsavond was het een grote traditie, wat ik zelf ook nog meegemaakt heb toen ik de snotneuzentijd ontgroeid was, dat je...
Koninginnedag 1960, de koninklijke familie (Bron: Nationaal Archief Den Haag Rijksfotoarchief collectie ANEFO)
Koninginnedag in Etten
"Uit mijn jeugd herinner ik me dat de plaatselijke harmonie om 9.00 uur de dag begon met een aubade aan de plaatselijke...
traditie roosjes ooijse kermis
Roosjes maken voor de Ooijse kermis
Voorafgaand aan de jaarlijkse kermis in buurtschap Ooy (bij Zevenaar), worden de straten versierd met een grote boog, ter ere van het nieuwe koningspaar.
Sinterklaas ansicht
Sinterklaas in Ulft
"Weken van te voren was je al zenuwachtig, vooral voor Zwarte Piet met zijn zak en roe. Al heb ik nooit meegemaakt...
Kerk in Groesbeek © Piet Spanjers. Bron Gerrie Driessen Heemkundekring Groesbeek
Kerst in Groesbeek
"Ja dat was altijd heel mooi. Om vier uur had je de nachtmis en dan bleven er altijd een paar vrouwen thuis, bij ons tenminste,...
Het oogsten
't Olde Wief binnenhalen
Tegenwoordig gebeurt de oogst met grote machines en is veel minder mankracht nodig dan vroeger. Het is moeilijk voor te stellen hoe hard er vroeger...
Kermisattractie in Putten
Kermis in Putten
"En dat was een soort kermis, zou je kunnen stellen. De ossenmarkt was de jaarmarkt is een heel oude traditie en dat is ergens ontstaan...
Mannen dragen de kist
Over overlijden in Nunspeet
"Als iemand overleden was deed de familie de ogen dicht wanneer ze open waren en legden er een munt op. Ze deden...
Polonaise © Marjon Sloetjes
Koningschieten Brinkheurne
Tijdens het jaarlijkse volksfeest, op vrijdagmiddag om ongeveer 16.00, begint in de Brinkheurne de strijd om de nieuwe Koning of Koningin.
Klokkewaai (1)
De legende van de Pottem
In de heerlijkheid Isendra aan de brede Waalstroom stond op een hoogte in de slotwaard een kasteel, dat de naam 'Pottem' droeg. Er woonde een...
Blauwe Gerrit
Blauwe Gerrit
Wie de sagen en legenden van de Veluwe kent, heeft zeker van Blauwe Gerrit gehoord.
Boelekearl in Halle © Geertwevers.blogspot.nl
De Boelekearl
Het dagelijks leven op de boerderij kon voor kinderen soms gevaarlijke situaties opleveren. Daarom bedachten ouders middelen om hun kinderen te beschermen, zoals het verhaaltje...
Driekske van Wordragen schrijft in dagboek
Kerstnachtmuziek Ammerzoden
Ammerzoden kent een bijzondere en sfeervolle Kerstnacht-traditie. Een drietal groepjes muzikanten van Fanfare St. Caecilia speelt op bijna alle straathoeken kerstmuziek. Deze mooie traditie is...
Mariënboom
De Mariënboom
Het gemeentewapen van Aalten laat officieel al tweehonderd jaar een lindeboom zien. Reeds in de achttiende eeuw – en waarschijnlijk al vele eeuwen langer -...
Sinterklaas in Oldebroek © Oudheidkundige Vereniging 'De Broeklanden'
Sinterklaas in Oldebroek
"Op sinterklaasavond zetten we de klomp onder de schoorsteen met wat voer voor het paard. Nou en moeder zei dan vandaag is het echte sinterklaasfeest...
Sinterklaas ansicht
Sinterklaas in Beltrum
"En dan weet ik 's avonds ging je met elkaar de kamer in en dan werd de klomp neergezet een bord en...
De tuin van  het bruidspaar
De tuin van het bruidspaar versieren
Een trouwerij wordt in omgeving van Aalten bekend gemaakt door de bruid en bruidegom samen. Zij gaan de buurt rond en vertellen hun buren het...
Overlijden - draagstelling voor een kist uit 1837
Over overlijden in Harreveld
"Dat opbaren gebeurde dan thuis en 's avonds dan kwam de familie en de buurt en dan werd de rozenkrans en de litanie van .....
Ganzenhouden in Gelselaar
Ganzenhoeders in Gelselaar
Gelselaar, een Achterhoeks dorp met een van de rijkswege beschermd dorpsgezicht en rond 700 inwoners eert op allerlei manieren de gans. In de jaren tachtig...
Zingen bij de kerstboom ca. 1970
Kerst in Brummen
"Op de avond voor de eerste kerstdag begon het eigenlijk al. Het was dan kerstavond. Dat vierden wij met pelpinda's, appels, peren...
Sinterklaas, jaren zestig vorige eeuw
Sinterklaas in Didam
"En de cadeautjes waren allemaal veel simpeler dan hoe je dat nu zelf voor de kinderen doet. Kinderen krijgen tegenwoordig grote cadeaus en wij waren...
Koninginnedag in Groesbeek, 1923. Geblinddoekt meisje © Gerrie Driessen, Heemkundekring Groesbeek
Koninginnedag in Groesbeek
"En ik denk dat Koninginnedag toen in augustus is geweest, ja op de verjaardag van Koningin Wilhelmina en die was in augustus jarig. Want anders...
Kinderen zingen voor Sinterklaas in de jaren '60 van de vorige eeuw
Sinterklaas in Heerde
"Eerst komt Sinterklaas aan bij het gemeentehuis in Heerde met een wit paard. De sinterklaas wordt opgehaald door de fanfare en ...
Oliebollen worden vooral gegeten tijdens Oud en Nieuw
Oud en Nieuw in Hattem
"Oudejaarsdag was een beetje een rommelige dag, 's ochtends begon mijn moeder met het klaarmaken van het beslag voor de poffertjes....
Kasteel Bat-Ouwe-Zathe
De eerste Brug over de Waal
Op een avond in oktober in het jaar 1305 stond een grote groep ruiters voor de brug over de Waal. Onder hen Rutger: 18 jaar...
Molen De Hoop
Weg met de molenkar!
De Culemborgers laten hun graan malen in de twee windmolens van de stad. Ze halen en brengen de zakken zelf bij de molen. Als betaling...
Palmpasen © PD
Palmpasen
De zondag voor Pasen heet in de katholieke kerk ‘Palmpasen”. Een dag die herinnerde aan de intocht van Jezus Christus in Jeruzalem. De priester zegende,...
Pronkzitting © PD
Twee mannen met elkaar in de onecht verbonden
Hallo beste mensen, mogen we ons even voorstellen? Wij zijn Herman en Rene, wij zijn in 2015 gekozen als boerenpaar van carnavalsvereniging "De Braoiers" uit...
Een kerstbal
'Jenne met de benne' op kerstavond
Kerstavond, ook wel deelavondje genoemd, omdat dan de noten en appels verdeeld werden.
De hele familie in zondagkleding © PD
Op zijn zondags
We kennen dat nog steeds wel. Voor kerst kleed je je mooi aan. De kinderen zijn meestal prachtig uitgedost. Op hun zondags, zou je kunnen...
Walnoot © Rechtenvrij
Walnoot tikken in Elburg
Overal in Nederland kennen we wel knikkeren, maar in Elburg gebeurde dat niet met die mooie gekleurde bonken of spikkelknikkers, maar met walnoten. Op Tweede...
Koninginnedag 1960 de koninklijke familie Bron Nationaal Archief Den Haag Rijksfotoarchief collectie ANEFO
Koninginnedag in Gendringen
"Koninginnendag werd bij ons in het dorp bij mijn weten haast niet gevierd, laat staan dat er veel aandacht aan werd besteed....
Een kerststal
Kerst in Zevenaar
"De kerstboom werd opgetuigd door mijn zus en ik. Er gingen zilveren slingers in en engelenhaar; daarna kwamen de ballen pas. ...
Kermis op het marktplein in Heerde rond 1900 (Bron: Archieven van de Heerder Historische Vereniging)
Kermis in Heerde
"Kermis was alleen op Koninginnendag of 5 mei of de buurt had een kleine kermis en dat waren de buurtfeesten. Dat was...
Fruitcorso in Tiel
Het Tielse fruitcorso
Het woord 'monument' suggereert meestal een gebouw, maar ook een traditie kan monumentaal zijn, namelijk 'de moeite waard om te behouden'. Dit geldt zeker voor...
Abraham de Verwer: Vessels on the Zuider Zee
De tovenaar en de schipper
In de haven van Amsterdam werden de schepen geladen en gelost. De bruin geteerde scheepsrompen schuurden tegen de houten steigers. De touwen en zeilen klapperen...
Klik naar rechts om naar de video te gaan
Kermis in Nunspeet
"Ik wilde het hebben over de meidenmarkt in Nunspeet. Vanaf de jaren '20 werd er een zogenaamde meidenmarkt gehouden. Op paasmaandag, hemelvaartsdag en pinkstermaandag. Dat...
Jan Ottink: Neder-Saksische zanger
Muziek in het Nedersaksisch dialect
Jan Ottink schrijft en zingt al enkele decennia in het Nedersaksische dialect. Dat is zijn moedertaal en vooral ook een taal, waarin het door de...
Didam op Stelten
Steltlopen in Didam
In vroeger tijden werden stelten gebruikt om ondergelopen land door te waden of om op hoogte te werken. Later groeide het steltlopen uit tot een...
Een tekening van de geboorte van Jezus, volgens het kerstverhaal uit Lucas 2
Kerst in Hattem
"Vroeger begonnen de kerstdagen en het kerstfeest al een poosje voor 24 december. Van school gingen we dan net voor de ...
De kist wordt naar de kerk gedragen
Over overlijden in Groesbeek
"En dan kwam de grote dag dat hij naar het kerkhof moest, of naar de kerk ging. Hij was dan natuurlijk al...
Sinterklaas en Zwarte Piet in een boerendorp
Sinterklaas in Hattem
"Sinterklaas was vroeger nogal geheimzinnig. In mijn jeugd op de radio en de televisie maakten ze je nog wel eens bang voor...
Rode kool
De kool en de geit
Wie kent niet het gezegde “de kool en de geit sparen“? Maar weet u waar het vandaan komt en waar het de eerste keer werd...
Ravenhorst
De schat van de Ravenhorst
In de 14e eeuw was het niet veilig in de streek rondom Winterswijk. 3 broers, bekend als de roofridders van de Ravenhorst moorden en plunderden...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl