Landschap

Het samenspel van landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische factoren geven het Gelderse landschap een bijzondere belevingswaarde. De vele landgoederen met kastelen, historische huizen, ruïnes, karakteristieke boerderijen, landbouwgronden, boomgaarden, houtwallen, lanen, bossen en heidevelden bepalen het beeld in het buitengebied.

Gelderland is dan ook, nationaal gezien, van oudsher de provincie met de meeste landschapselementen. De bodem van Gelderland, zoals zichtbaar in de kalksteengroeven bij Winterswijk, herbergt schatten van een verder verleden. Pootafdrukken en skeletresten vertellen over primitieve landdieren, sauriërs, die eens dit landschap bewoonden.

Cascade met de Hermitage. Ingekleurde ets door C. Henning, ca. 1785. Bron: Gelders Archief, Arnhem
Kluizenaarshut bij Biljoen
Aan het eind van de achttiende eeuw is het mode om een park te verfraaien met romantische sierelementen zoals bruggetjes, tempeltjes...
Globale indicatie van de inundatiegebieden en belangrijkste versterkingen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. © Niels Bosboom CC-SA 3.0
De Hollandse Waterlinie aan de Waal
Water is een effectief middel om de vijand op afstand te houden. Om het rijke West-Nederland te beschermen werden lage gebieden onder water gezet. Juist...
Kasteel Ter Horst bij Loenen
Kasteel Ter Horst
Wijnand Hackfort, burgemeester van Arnhem, liet nabij het dorp Loenen in 1557 een kasteel bouwen. De neo-classicistische gevel aan de ingangszijde werd eind 18e eeuw...
Veel kunstenaars legden de weidsheid van het rivierenlandschap vast, vaak vanwege het landschap zelf, maar op deze ets om de fortificaties rond Nijmegen in beeld te brengen (Mattheus Berkenboom, 1705). © via Collectie Gelderland, Museum het Valkhof
Een weidse rivier aan een on-Nederlandse stuwwal
De ligging van Nijmegen, aan de voet van de stuwwal en aan de oever van een weidse rivier, maakte van de stad en het omliggende...
Pompgebouw © Willem Jans
Het Pompgebouw
De vijver van jachthuis Sint Hubertus is aangelegd op moerasachtige grond. Doordat deze grondlaag waterdicht was bleef er water opstaan, het graven van de vijver...
Doolhofontwerp door A.J. Dezailler d’Argenville, waarnaar het Rosendaelse doolhof werd uitgevoerd. © Geldersch Landschap & Kasteelen, Arnhem.
Doolhof
In 1723 werd op de plaats van een grote boomgaard een doolhoof aangelegd. Oude kaarten laten zien dat dit doolhof beslist een van de grootste...
Rooms-Katholieke kerk Johannes de Doper, Puiflijk. Fotografie Hans Barten
Rooms-katholieke kerk Johannes de Doper
Als we de Kerkstraat binnenrijden, zien we de door de toren gedomineerde driebeukige hallekerk. Het middenschip en de zijbeuken bij een hallekerk zijn even hoog....
De dijkboerderij van Jan Kuiper. © Hans Barten
Dijkboerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis (T­huis). De voormalige keuterboerderij ligt vrij van de voormalige dijk. Tot halverwege de...
Huis Zelle (Foto:Peter van der Wielen)
De bestemmingen van landgoed het Zelle
In 1838 wordt het landgoed door de erven van A.J. Grothe verkocht aan R.E. baron van Dorth tot Medler. Nog steeds wordt Huize Zelle door...
De haven_bron Streekarchivariaat NW Veluwe
De haven
De haven is een belangrijke plek voor Elburg. Voor vissers die hun boten hier aanmeerden en voor verbindingsroutes met andere plaatsen...
Zandwinplassen rondom Wijchen Gemeente Wijchen.jpg
Zandwinplas
Voor de aanleg van de snelwegen A326 en A73 en vooral ter hoogte van nieuwe knooppunten was veel zand nodig. Zo ligt de A326 tussen...
Beek en waterwerken bij de Gelderse Toren. Foto Marianne Poorthuis
Waterpartijen op het landgoed van De Geldersche Toren
In de jaren 1844-46 toen Hendrik van Lunteren, samen met zijn zoon Samuel, ontwerpen maakte voor de tuinaanleg bij de Gelderse Toren namen ze de...
Een prent van de watersnood in de Bommelerwaard
Bommelerwaard - 1861 en 1926
De rivieren Maas en Waal brengen de Bommelerwaard vanaf de 13e eeuw voorspoed. Over de rivieren kunnen hout, hooi, granen en andere producten worden vervoerd,...
De enige overgebleven resten van de Dikke Tinne. In een bijgebouw zit nu restaurant 't Spookhuys.
Burcht de Dikke Tinne in Hattem
De voormalige burcht de Dikke Tinne was strategisch gesitueerd in het noordelijkste punt aan het Gelderse deel van de IJssel. Nu nog zijn in Hattem...
St.Willibrordus in Vierakker
Oral history project: de Lourdesgrot van Vierakker
Stichting Landschapsbeheer Gelderland heeft een succesvol oral history project afgerond in Gelderland. Het onderwerp is religieus erfgoed in het landschap. Oral history, ofwel mondelinge geschiedenis,...
Raadhuis
Raadhuis 's-Heerenberg
Dit 'Nije Raethuijs' is in 1531 gebouwd als opvolger van het 'Ailde Raethuijs' dat even verderop stond. Het was van oudsher het...
Het is duidelijk te zien dat de schuur hoger ligt. © RCE
Terp bij de Wijnakker
In de late Middeleeuwen (circa 1000-1500 na Christus) werden boerderijen in de kommen op hoge terpen of pollen gebouwd. Een terp is een opgeworpen verhoging...
Grafheuvel bij Warnsborn. Foto: www.arneym.nl – Jan de Vries
Grafheuvels Warnsborn, circa 2500 voor Christus
De grootste grafheuvel van Noordwest-Europa ligt in Arnhem. De Meelworstenberg is aan haar naam gekomen door het middagmaal van de archeologische opgravers in 1947.
Het woonhuis aan de Hogestraat. © Hans Barten
Woonhuis
Dit huis heeft een begane grond, verdieping en zadeldak met windveren. Een windveer is een plank langs de rand van een met pannen of riet...
Het laatste restant van de kazerne in gebruik als vleermuisbunker. © jeoudekazernenu.nl
De geschiedenis van de Generaal Winkelmankazerne
Begin jaren '50 had de landmacht grote behoefte aan nieuwe kazernes vanwege de gewenste grotere omvang van het leger. Men liet onder meer zijn oog...
Kwel achter de dijk maakt het gebied geschikt voor waterminnende planten. Bron: Gemeente Beuningen
Kwelbos
Het bos ten zuiden van de dijk ten oosten van Winssen heet Biezenwaard. Deze naam staat voor waterminnende planten (biezen) in een laaggelegen land (waard)....
De Wildenborch (Bron: de Wildenborch, Gelders Erfgoed bezit geen rechten van deze afbeelding)
Roofridderburcht de Wildenborch
Het is nauwelijks voor te stellen dat er zich op deze plek tussen Vorden en Lochem ooit een van de meest geduchte roofridderburchten van de...
Zichtlaan bij Huis Bergh © Tonny Bosman
De zichtlaan van het kasteel
De zichtlaan van Kasteel Huis Bergh loopt direct van de wal zuidwestwaarts naar het einde van het parkbos de Plantage. Wanneer u de zichtlaan uitkijkt...
Het Sint-Bonifatiusklooster
Voormalig Gouden Handen
Het Sint-Bonifatiusklooster, ook bekend als Don Rua en als Gouden Handen, is in 1910 gesticht door Duitse Jezuïeten. De Jezuïeten wilden...
Gezicht op Buren, Pieter Jan van Liender, ca. 1750. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Molen Prins van Oranje
Op de noordwesthoek van de Burense stadswal staat sinds mensenheugenis een korenmolen. De tegenwoordige molen, een stellingmolen met de naam Prins van Oranje, dateert uit...
Ruïne De Nijenbeek 2016 © mijnGelderland CC-by
Ruïne De Nijenbeek
Het kasteel 'De Nijenbeke', een verdedigingsburcht aan de IJssel, komt al 1296 in geschriften voor. Destijds werd het bewoond door ridder Theodericus, ook Dirk genoemd,...
Huis te Horssen. Fotografie Hans Barten
Huis te Horssen
Ten westen van de dorpskern ligt, in een omgeving vol juweeltjes van boerderijen, het Huis Horssen. Het huis is in de negentiende eeuw verbouwd van...
Kaart van het Gemein Heytvelt 1652, 1653 gebr van Geelkercken. Bron: Collectie Oudheidkundige Kring Rheden Rozendaal
Het Kleigat bij Hotel Beekhuizen
Op de kaart van Nicolaas van Geelkercken, die hij maakte voor het St. Catharina Gasthuis te Arnhem staan de bezittingen nauwkeurig ingetekend en de toelichting...
Waal
IJs en water
Tijdens de voorlaatste ijstijd bereikten gletsjers vanuit Scandinavië het gebied dat nu Nederland is. Deze ijsmassa's van zo'n 200 meter dik drukten de grond aan...
Boerderij Den Hoek te Gameren is gebouwd op een terp © Eduard van Iersel, cc-by-sa
Het gevaar van dijken
De sluitende bedijking in de middeleeuwen betekende helaas niet dat het voor de bewoners langs de rivieren veiliger was geworden. Integendeel. Doordat het overstromingsgebied bij...
De vergeten groente kardoen
Van kardoen tot pastinaak
Kardoenen, meirapen, wortelpeterselie en mergkool - allemaal oud-Hollandse groenten. Toch zijn het namen die ons tegenwoordig minder vertrouwd zijn dan couscous, spaghetti of shoarma.
Henri Gerard Winkelman (1876-1952)
Henri Gerard Winkelman
Henri Gerard Winkelman (1876-1952) werd geboren in Maastricht. Hij doorliep na de HBS de Koninklijke Militaire Academie te Breda en later de Hogere Krijgsschool te...
Van Esserenhuis
Van Esserenhuis
Het Van Esserenhuis op Marktstraat 3 is gebouwd in de 16e eeuw, op veel oudere fundamenten. Rond 1870 werd het huis vernieuwd en naar de...
Transformatorhuisje aan de Hooistraat. © Hans Barten
Transformatorhuisje
Dit monument is een vrijstaand transformatorhuisje van de P.G.E.M. (Provinciale Geldersche Electriciteits Maatschappij). Deze naam staat bij vergelijkbare huisjes meestal op een P.G.E.M.tegeltableau, maar datontbreekt...
/beeld/specials/druten/026b.jpg
Muldershuis
In dit huis aan het einde van de Molenweg woonden vanaf 1850 meer dan 130 jaar vier generaties van de molenaarsfamilie Sengers. Deze familie...
Oude Toren. Fotografie Hans Barten
Oude Toren
Op het Hoog, het oude dorpshart van Afferden, staat sinds de veertiende eeuw op het kerkhof een bakstenen toren. Deze Oude Toren is het laatste...
Rumpt Boutensteinse Sluis
De Boutensteinse Sluis
De Boutensteinse Sluis vormt een onderdeel van de Boutensteinse Wetering, gegraven in 1316. Dit was een complex netwerk van watergangen, waardoor de stad Zaltbommel in...
De boerderij is nu een bed & breakfast © Hans Barten
Boerderij, Molenweg 3a, Horssen
Uit bouwsporen in de voorgevel blijkt dat in deze gevel oorspronkelijk bedrijfsdeuren hebben gezeten onder een korfboog, waaruit geconcludeerd kan worden dat het gebouw oorspronkelijk...
04a Arneym LHK 2087 S
Arneym, 900 na Christus
In Arneym is een kerk die 1 pond belasting betaalt - Zo staat het in een goederenlijst uit 893 na Christus van het klooster in...
Het Nationale Park De Hoge Veluwe Foto: Marten Idema
Het Nationale Park de Hoge Veluwe
Het gefortuneerde echtpaar Kröller-Müller kocht aan het begin van de vorige eeuw, in 1909, een groot stuk land op de Veluwe. De familie, die in...
De on-Maas en Waalse klokgevel © Hans Barten
Boerenhuis
De fraaie Hogestraat van vroeger heeft de laatste veertig jaar wel wat te verduren gehad. Eerst verdwenen de monumentale leilindes in de gehele straat en...
De Goorpoort
De Goorpoort
In 1392-1396 is Elburg verplaatst en in zijn huidige vorm opgebouwd. De stad is daarbij ommuurd en in deze ommuring bevonden ...
Schotbalkhuisjes
Hoogwater
Gelegen aan de rivieren krijgt Loevestein al eeuwenlang regelmatig te maken met hoogwater. Vroeger stond op de toegangspoort een huisje waar...
Verburgtskolk gezien vanaf de Waaldijk © Google Streetview
Samengestelde kolken
Plekken langs de dijk die eenmaal waren doorgebroken, hadden verhoogde kans om het nogmaals te begeven. Veel wielen langs de Waal zijn ontstaan door de...
Het voorhuis aan de Kattenburg. © Hans Barten
Notarishuis
Tegenover de noordzijde van de monumentale H.H. Ewaldenkerk ligt dit witgepleisterd huis met verdieping en afgeknot schilddak. In de prachtige voorgevel valt meteen de voordeur...
De schilder Jan Toorop woonde tussen 1908 en 1916 in Nijmegen. Hij schilderde er weinig, maar maakte wel dit Gezicht op Ooy en de Waal, gezien vanaf de Batavierenweg. © Museum het Valkhof
De Waal als inspiratiebron
Rivieren hebben niet alleen betekenis als grens, als handelsader, als visleverancier of als dreigend gevaar. Als duizenden jaren lang hebben rivieren ook een ‘hogere’ betekenis.
Sierlijke, vroeg negentiende eeuwse vazen markeren het begin van de Van Spaenallee, GLK.JPG
Een statige entree
De bezoeker van het park van Biljoen wacht een gastvrije entree. Aan de rand van het park van Biljoen zijn het sierlijke sokkels en tuinvazen,...
Maasbandijk oude loop en afwatering © Gemeente Wijchen
Dijken en dijkverlegging bepalen het rivierengebied
De meest ingrijpende invloed van de mens op de opbouw van het rivierengebied is de bedijking geweest. De eerste dijken of kades lagen echter niet...
Zaalkerkje met gerestaureerde klokkentoren. © Hans Barten
Nederlands Hervormde Kerk en pastorie
Op 10 juli 1800 namen de katholieke Horssenaren, na de Reformatie, de middeleeuwse kerk weer terug. De hervormden moesten zich behelpen met een gehuurde kamer....
De boerderij met nieuw dak © Hans Barten
Boerderij
Dit monument was tot voor kort een gaaf voorbeeld van een dwarsdeelboerderij uit de late negentiende eeuw. Boerderijen met dwarsdelen hebben de veestal over...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl