Landschap

Het samenspel van landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische factoren geven het Gelderse landschap een bijzondere belevingswaarde. De vele landgoederen met kastelen, historische huizen, ruïnes, karakteristieke boerderijen, landbouwgronden, boomgaarden, houtwallen, lanen, bossen en heidevelden bepalen het beeld in het buitengebied.

Gelderland is dan ook, nationaal gezien, van oudsher de provincie met de meeste landschapselementen. De bodem van Gelderland, zoals zichtbaar in de kalksteengroeven bij Winterswijk, herbergt schatten van een verder verleden. Pootafdrukken en skeletresten vertellen over primitieve landdieren, sauriërs, die eens dit landschap bewoonden.

In Brakel moest in 1975 onder meer het voormalige gemeentehuis voor dijkversterking wijken. Sinds 1980 staat op de plek van het gemeentehuis het Vrouwtje van Brakel, dat zorgelijk over de Waal tuurt. © Via Collectie Gelderland, Gelderland in Beeld, gemeente Zaltbommel
Van dijkversterking naar Ruimte voor de Rivier
Na de Watersnoodramp van 1953 moesten eveneens de dijken in het rivierengebied versterkt worden. De rigoureuze aanpak daarvan leidde tot veel protest. Ondertussen ontstonden in...
Vernielde Waalbrug bij Nijmegen. De Waalbrug werd op 10 Mei 1940 opgeblazen vlak voor Duitse troepen de brug konden bereiken. © Beeldbank Rijkswaterstaat
Tweede Wereldoorlog aan de Waal
Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het rivierengebied twee keer het toneel geweest van oorlogsgeweld. Ondanks moderne oorlogsmiddelen bleken de rivieren moeilijk te nemen barrières, die...
Het vee wordt in veiligheid gebracht tijdens de watersnood in het Land van Maas en Waal, 1926 (Bron: Historische Vereniging Tweestromenland)
Noodmaatregelen en noodhulp
Na de dijkbreuk bij Overasselt liep het overstromingswater via het zich steeds verder verwijdende doorbraakgat in grote hoeveelheid het Land van Maas en Waal binnen,...
Het Witte Huis van Johann Martijn Rieff © Hans Barten
Het Witte Huis
Achter twee lei-lindebomen, tegenover de katholieke kerk van Druten, staat het mooie Witte Huis.
Pentekening van de Gruitpoort
Stadspoorten
Vlak na toekenning van de stadsrechten werd in Doetinchem gewerkt aan de stadsommuring. Er waren vier poorten die 's...
Fragment van het onvoltooide kanaal De Nieuwe Rijn, te zien aan de Fliersteeg in Nijkerk (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
De Nieuwe Rijn, een onvoltooid kanaal
De Nieuwe Rijn is een kanaal, dat hertog Karel van Gelre aan het begin van de zestiende eeuw wilde laten aanleggen, met de bedoeling om...
Huis te Lathum getekend door Jan de Beijer in 1742 © Particuliere collectie Rijksdienst voor Kunsthistorische Documentatie
Huis te Lathum
In het gebied de Liemers is Zevenaar vanaf de middeleeuwen belangrijk voor de heren van Kleef. Het blijft zelfs Kleefs gebied tot het Congres van...
Ingang van Het Plantsoen, ca. 1900. Collectie Regionaal Archief Rivierenland, Tiel
Het Plantsoen
Het Plantsoen is in Buren een begrip. Je kunt er tennissen, hutten bouwen tijdens de Burense speldagen en het is geliefd onder wandelaars. Bijzonder is...
01a Goyen Gezicht op Arnhem 1641 GA D 200 41
De Arnhemse stuwwal, 150.000 jaar oud
De zeventiende-eeuwse schilder Jan van Goyen schilderde de stad Arnhem op haar geografische breukpunt. Vanaf de droge heuvels van de Arnhemse...
De spoorbrug bij Culemborg
De Lekbrug bij Culemborg
De spoorbrug over de Lek bij Culemborg is een baken in het landschap. De huidige brug heeft een illustere voorganger. Die ...
In den Swaen te 's-Heerenberg © Kasteel Huis Bergh
In den Swaen
Voor 1450, bij de eerste uitleg over de stad, werden de huizen aan deze zijde van de Marktstraat gebouwd. Zoals de naam al doet vermoeden...
Boerderij (voorburcht van Loevestein)
Bouhuis
De voorburcht van een middeleeuws kasteel was het hart van het complex: hier werd gewoond en gewerkt. De voorburcht van Loevestein wordt in 1368 voor...
De hoofdburcht
De hoofdburcht van het kasteel
De hoofdburcht van Kasteel Huis Bergh bestaat uit de toren, het hoofdgebouw en het plein. De toren had oorspronkelijk een spits, ...
Gezicht op Buren, Pieter Jan van Liender, ca. 1750. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Molen Prins van Oranje
Op de noordwesthoek van de Burense stadswal staat sinds mensenheugenis een korenmolen. De tegenwoordige molen, een stellingmolen met de naam Prins van Oranje, dateert uit...
De tuin van Paleis Het Loo (prent)
Paleistuinen
De tuinen van Paleis Het Loo zijn de grote blikvanger. Net als voor de binnen- en buitenkant werden de tuinen ontworpen in de typisch 17e-eeuwse...
Warnsborn historische afbeelding oranjerie terrassentuin
Landgoed Warnsborn
Landgoed Warnsborn, gelegen aan de Bakenbergseweg te Arnhem was al vroeg bewoond, getuige de vele archeologische resten. Op Warnsborn liggen vijf grafheuvels van ongeveer 4000...
De steengroeve in Winterswijk (Bron: Gouwenaar)
Bijzondere ontdekkingen in de Winterswijkse steengroeve
De steengroeve in Winterswijk bezit afzettingen uit de geologische periode Trias. De groeve is niet alleen in de regio, maar ook nationaal en internationaal bekend...
De Spiegelwaal bij Lent, geopend in december 2015, is een bijzondere nevengeul. Bruggen moesten worden verlengd en er ontstond een eiland: Veur-Lent © Beeldbank Rijkswaterstaat, Johan Roerink
De beteugelde rivier
Na eeuwen van maatregelen om de rivier in te dammen en op zijn plaats te houden is de rivier veiliger en voorspelbaarder geworden. Toch verlangen...
De Middelste Molen
Papiermolens op de Veluwe
Tweehonderd jaar geleden stonden er nog ongeveer tweehonderd papiermolens op de Veluwe. Molens die met het kristalheldere grondwater van de Veluwe fris wit papier maken.
Zijaanzicht met schuren. © Hans Barten
Boerderij
De boerderij is van oorsprong uit de achttiende eeuw en heeft een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis (T-huis). Het is drastisch verbouwd in 1915....
Een radiowandeling van Radiobaken in Poederoijen, bij de Waterlinie © Radiobaken
Nieuwe Hollandse Waterlinie in Gelderland
Na de vorming van het Koninkrijk der Nederlanden (1813) werd de waterlinie krachtiger dan ooit.
Huis Empe bij Brummen, in of ná 1718 door Jacobus Stelllingwerff mogelijk naar Frans Berkhuys © Bron: RKD (PDM)
Geschiedenis van 't Huis Empe
Dicht bij de weg van Voorst naar Zutphen wordt omstreeks 1550 het adellijk huis Empe gebouwd. Bijna drie eeuwen later, rond 1825, verbouwt men het...
Havezate de Magerhorst (Bron: Havezate de Magerhorst)
Havezate de Magerhorst
Veel Liemerse voormalige havezaten lijden aan enige vorm van verval. De huidige eigenaar van de Magerhorst streefde ernaar om zijn huis zoveel mogelijk iets van...
Baggermolen in uiterwaarden langs de Waal omstreeks 1950. © Fotopersbureau Gelderland, fotocollectie Regionaal Archief Nijmegen
Zandwinning bij de Waal
In het rivierengebied wordt niet alleen klei, maar ook veel zand gewonnen. Het wordt gebruikt als bouwmateriaal in cement, bijgemengd met klei voor baksteen en...
Boerderij De Knotsenburg aan de achterzijde. Fotografie Hans Barten
Boerderij De Knotsenburg
Deze boerderij aan de voet van de Waalbandijk is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis. Naar de vorm wordt zo’n boerderij...
Huis Mathena getekend door Erwin Hogeboom © via Collectie Gelderland Liemers Museum
Huis Mathena in Zevenaar
Op een strategische plaats vlak bij de Rijn en zijn zijrivier de Aa wordt in de Middeleeuwen Mathena gesticht. De naam is afgeleid van ‘Maet...
Villa Vinkendael in Beuningen
Romantische fabrikantenvilla in Beuningen
Deze in 1910 gebouwde statige en romantische fabrikantenvilla is ontworpen door architect Oscar Leeuw (Roermond 1866-Nijmegen 1944). Leeuw heeft een flink aantal monumentale gebouwen op...
Kasteel Buren, Jan Abrahamsz Beerstraten, ca. 1650. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Kasteel Buren
Wie de oppervlakte van het vroegere kasteelterrein, Het Plantsoen, vergelijkt met het stadje zelf, kan concluderen dat hier een groot en machtig kasteel heeft gestaan...
Een tekening van kasteel Borculo uit 1743
Het verdwenen Hof te Borculo
De stamvader van het geslacht van de heren van Borculo is Henricus de Borculo, die in 1182 in de overgebleven geschriften voorkomt. Aanvankelijk richten de...
De verplaatsing van de molen in 1963
Molen Tot Voordeel en Genoegen, verplaatst en gerestaureerd
De korenmolen Tot Voordeel en Genoegen in Alphen aan de Maas kwam in 1963 in het nieuws, omdat hij in zijn geheel...
Toegang Landgoed Molecaten © mijnGelderland
Huis Molecaten en de familie Van Heeckeren, 1717-1942
De familie van Heeckeren van Molecaten bezit van 1717 tot 1989 landgoed en huis Molecaten. Zij onderhouden hartelijke banden met het Huis van Oranje. Het...
Deze Romeinse reiskaart – de zogenaamde Tabula Peutingeriana - stamt uit het begin van onze jaartelling en geeft steden en wegen schematisch weer. Museum Het Valkhof bezit een van de weinige middeleeuwse kopieën. © Wikimedia PD
Handel in de prehistorie en de Romeinse tijd
Voor de opkomst van de (stoom)trein en het wegtransport waren rivieren de belangrijkste transportaders van Europa. Ook tegenwoordig zijn de Rijn en de Waal cruciale...
Kaart uit 1663 met daarop de molen van Hernen
Molen in Hernen
De molen in Hernen vormt een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van de heerlijkheid Hernen. De huidige molen uit 1745 vervangt...
25-jarig regeringsjubileum Koningin Wilhelmina - Onthulling Jubileumlantaarn, 1923. Collectie Historisch Museum Ede
Wilhelmina gaslantaarn
De 'Wilhelminalantaarn' is een zeer bijzonder monument: het is een van de weinige gaslantaarns die Europa nog rijk is. Het is...
Globale indicatie van de inundatiegebieden en belangrijkste versterkingen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. © Niels Bosboom CC-SA 3.0
De Hollandse Waterlinie aan de Waal
Water is een effectief middel om de vijand op afstand te houden. Om het rijke West-Nederland te beschermen werden lage gebieden onder water gezet. Juist...
Strangen, de lichtblauwe stroken zijn de voormalige strangen waarin bij hogere waterstanden van de Waal het water rond Winssen weg liep. gemeente Beuningen.jpg
Riviergeulen of strangen
In de tijd van spade, kruiwagen, paard en wagen was veel grondverzet een fysiek probleem. Bij het graven van sloten werd dan ook dankbaar gebruikgemaakt...
De Antoniuskapel in Sinderen
Voormalig kasteel Sinderen
Kasteel Sinderen is waarschijnlijk in de dertiende eeuw gesticht. In 1251 treedt Rudolf van Sinderen op als 'advocatus' van Sinderen. Mogelijk is hij de bouwheer...
Jan van Goyen – die dit gezicht op de Waal en Valkhofburcht in 1641 schilderde - inspireerde veel schilders met zijn  sfeervolle beelden van de brede rivier waaraan de middeleeuwse burcht monumentaal oprijst. © via Collectie Gelderland, Museum het Valkhof
Verbeelding van de Waal - inleiding
Verbeelding van de Waal laat letterlijk alle aspecten van de Waal zien. Vooral in beeld, maar ook in woord. Verwonder je over de Waal en...
De schuur van de negentiende-eeuwse herenboerderij. © Hans Barten
Herenboerderij
Deze boerderij had waarschijnlijk in zijn oorspronkelijke gedaante een krukhuisvorm, waarbij het voorhuis was omgebouwd in de richting van de straat. De boerderij dateert uit...
Tekening van de Noordermolen door Hendrik Hoogers in 1777. Op de plaats van het molenaarshuis staat nu Hotel-Café ‘De Oude Molen’. Gemeentearchief Nijmegen, Collectie G.G.Driessen.
De Noordermolen
De eerste windmolens bouwt men in de lage landen na 1100. In Groesbeek staat er een in 1380. Mogelijk al langer, maar in dat jaar...
Hier woonden de kapper en de smid. © Hans Barten
Dijkhuis
Dit pand komt het best tot zijn recht als je het van een afstand ziet. Vanaf de dijk gezien heeft het geheel iets landhuis-achtigs. Opvallend...
Een verkennersgroep loopt over de Zevenheuvelenweg richting Derdebaan. Het is 4 mei 1947, de dag van de opening van de Canadese Erebegraafplaats. Collectie C.Luijben, Heemkundekring Groesbeek
De Zevenheuvelenweg
De bekendste weg in de gemeente Groesbeek is de Zevenheuvelenweg. Die verbindt Groesbeek-dorp met Berg en Dal.
De voorburcht
De voorburcht van het kasteel
Rond 1600 waren in het gebouw tegenover het kasteel ondergebracht een brouwerij, een waskeuken, een koetshuis en een paardenstal. De bovenverdieping...
Huis de Lathmer voor 1860 © via Collectie Gelderland Gelderland in Beeld
Huis de Lathmer in Wilp
Ridders met de naam Van den Latmer duiken al in de dertiende eeuw op, maar in 1414 wordt ook het tiendgoed Lathmer voor het eerst...
Huis Bergh vanuit het Oosten
Ramen van het kasteel
Wanneer u langs de zuidkant naar de brug van het kasteel wandelt, valt op dat er nu verschillende soorten ramen te zien...
Vismarkt aan de Waal in Nijmegen in de negentiende eeuw. © Regionaal Archief Nijmegen, via CollectieGelderland.nl CC0
Bloeitijd van de riviervisserij
In de late middeleeuwen begon de bloeitijd van de riviervisserij. Grote trekvissen als zalm en steur konden tot die tijd alleen met spiezen, harpoenen of...
Grasland waarin zich in de bodem de resten bevinden van kasteel Wadestein (Bron: Geldersch Landschap en Kasteelen)
Hofstad Wadenstein
Herwijnen, een eeuwenoud dorp gelegen aan de Waal tussen de steden Tiel en Gorinchem, heeft een oppervlakte van 2393 ha.
Molen de Vlijt met een picknickbankje
Molen de Vlijt in Wapenveld
Al sinds 1600 staat ten noorden van Wapenveld molen de Vlijt. Zijn voorganger werd in 1448 gebouwd door de fraters van de Moderne Devotie.
Molen de Fortuin in de 21e eeuw gezien vanaf de Noordwal © Bob Siemonsma
Molen de Fortuin
Molen De Fortuin heeft een rijkere historie dan het jaartal 1852 in de gevelsteen doet vermoeden.
Grafsteen met vermelding van de dam en het Carvium © Museum Het Valkhof, cc-by-sa
Romeinen sturen de Rijnlopen
Ooit was de Rijn een rivier die vrij door de delta stroomde, zich vertakte, naar believen overstroomde en soms een andere loop nam. De prehistorische...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl