Landschap

Het samenspel van landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische factoren geven het Gelderse landschap een bijzondere belevingswaarde. De vele landgoederen met kastelen, historische huizen, ruïnes, karakteristieke boerderijen, landbouwgronden, boomgaarden, houtwallen, lanen, bossen en heidevelden bepalen het beeld in het buitengebied.

Gelderland is dan ook, nationaal gezien, van oudsher de provincie met de meeste landschapselementen. De bodem van Gelderland, zoals zichtbaar in de kalksteengroeven bij Winterswijk, herbergt schatten van een verder verleden. Pootafdrukken en skeletresten vertellen over primitieve landdieren, sauriërs, die eens dit landschap bewoonden.

Beatrixmolen in Winssen
Van poldermolen tot Beatrixmolen
Op een belt aan de Molenstraat staat de Beatrixmolen, een windkorenmolen. De molen bestaat uit een met riet gedekte achtkant op een dito bakstenen voet,...
Winkelcentrum Calluna in Dieren, indertijd een van de modernste winkelcentra in de regio.
Wederopbouw
De architectuur en stedenbouw uit de wederopbouwjaren (1940-1965) is te beschouwen als een belangrijke en spannende ontwikkeling in de Nederlandse architectuurgeschiedenis en bepaalt tot op...
Loop van de Nieuwe Wetering vanaf Appeltern © Gemeente Wijchen
Nieuwe Wetering
Na het sluiten van de dijkringen van het land van Maas en Waal (rond 1300) kon het land niet meer vrij op de rivier afwateren...
Landhuis Arva aan de Rozendaalselaan in Velp, foto A. Burgers
Woningen voor welgestelden
In de 19e eeuw ontstond voor meer mensen de mogelijkheid om zich een fraai huis buiten de stad te veroorloven. De Veluwezoom en vooral Arnhem,...
Huis te Horssen. Fotografie Hans Barten
Huis te Horssen
Ten westen van de dorpskern ligt, in een omgeving vol juweeltjes van boerderijen, het Huis Horssen. Het huis is in de negentiende eeuw verbouwd van...
Rooms-Katholieke kerk Johannes de Doper, Puiflijk. Fotografie Hans Barten
Rooms-katholieke kerk Johannes de Doper
Als we de Kerkstraat binnenrijden, zien we de door de toren gedomineerde driebeukige hallekerk. Het middenschip en de zijbeuken bij een hallekerk zijn even hoog....
De Geldersche Toren. Collectie Erfgoed Leeft
De Geldersche Toren
Het kasteel De Geldersche Toren is een grote ronde toren en ligt in Spankeren (gemeente Rheden), rechts van de weg naar Zutphen aan de IJssel....
Gezicht op de Chinese tempel en op de landerijen van Biljoen, ets door Christian Henning, circa 1791. Bron: Gelders Archief, Arnhem
China in Velp
Aan de oostelijke rand van het park is de plek aan te wijzen waar aan het eind van de achttiende eeuw een...
Huis Duistervoorde vóór de verbouwing te zien vanaf de visvijver © Via Collectie Gelderland Gelderland in Beeld
Huis Duistervoorde in Twello
Tussen de wegen naar Zutphen en Deventer ligt Huis Duistervoorde. Het dorp Voorst langs de westoever van de IJssel wordt in 893 voor de eerste...
Het voormalige kantoor. © Hans Barten
Voormalig kantoor steenfabriek Dericks en Geldens
Wie door het land van Maas en Waal fietst of wandelt, kan overal in en op schuurtjes, stallen en achtermuren van huizen afgekeurde geglazuurde stenen...
Prehistorische stenen bijl in een vatting van hertshoorn van ongeveer 5000 tot 2000 v. Chr., uit de Waal bij Nijmegen. © via Collectie Gelderland Museum Het Valkhof
Vroege bewoners aan de Waal
De hoge oevers van de grote rivieren zijn altijd aantrekkelijke woonplaatsen geweest, zowel voor prehistorische jagers, als voor de Bataven in de Romeinse tijd als...
/beeld/specials/druten/037b.jpg
Boerderij De Oude Dries
De kapitale boerderij De Oude Dries is gedateerd op een van de staafankers van het woonhuis, maar is van oorsprong ouder dan 1837. Het...
Gezicht op de vijver bij Biljoen, ets door C. Henning, ca. 1790 Bron: Rijksmuseum / Gelders Archief
Slingerende oevers bij Biljoen
De eerste gids voor bezoekers aan Biljoen verschijnt al in 1821. Dit boekje is van de hand van I.A. Nijhoff, publicist en...
I.E. van Varelen (1825) © Teylers Museum, Haarlem
De mammoet van Heukelum
In 1820 was bij een dijkdoorbraak langs de rivier de Linge bij Heukelum (Gelderland) een vrijwel complete bovenschedel van een uitgestorven olifant tevoorschijn gekomen.
Gezicht op Buren, Pieter Jan van Liender, ca. 1750. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Molen Prins van Oranje
Op de noordwesthoek van de Burense stadswal staat sinds mensenheugenis een korenmolen. De tegenwoordige molen, een stellingmolen met de naam Prins van Oranje, dateert uit...
Herenhuis aan de Hoogstraat. Fotografie Hans Barten
Herenhuis
Op het Hoog, vanaf de middeleeuwen onbetwist dorpshart met kerk, kerkhof, school en dorpslinde, staat sinds 1914 dit markante herenhuis. Het vrijstaande pand telt twee...
De Tien Morgen. Fotografie Hans Barten
De Tien Morgen
De voormalige boerderij De Tien Morgen ligt met enkele bijgebouwen aan het einde van een lange oprijlaan, omzoomd met bomen. Het is een boerderij met...
Schilderij, Concordia molen met molenaarshuis aan de Molenstraat te Ede, Schilderijen, Pieter de Nooy, 1906. Collectie Historisch Museum Ede
Concordiamolen
De huidige Concordiamolen is in 1865 gebouwd op de plaats waar vroeger al een standerdmolen heeft gestaan. Eind 19e eeuw worden...
Boerderij De Drie Waaien met het villa-achtige voorhuis. © Hans Barten
Boerderij De Drie Waaijen
Boerderij De Drie Waaijen bestaat uit een villa-achtig voorhuis met aan de noordoostelijke zijde een aanbouw onder het zadeldak, gedekt met muldenpannen. Het in...
RB 19 2
Vertier op de vijver
De grote vijver van Biljoen verandert in de loop van de tijd van esthetische parkvijver in een recreatievijver. Het water leent...
Klooster van Elburg door C.Pronk in 1732
De Susterentoren
Met de rug naar het klooster, de stad uitkijkend is nu de Zwolsche Weg te zien. Rond de 15e eeuw stond hier een van de...
De tuin van Paleis Het Loo (prent)
Paleistuinen
De tuinen van Paleis Het Loo zijn de grote blikvanger. Net als voor de binnen- en buitenkant werden de tuinen ontworpen in de typisch 17e-eeuwse...
Brochure uit 1974
Doodlopende snelweg
Op 31 maart 1974 werd de autosnelweg van Rheden naar Dieren feestelijk geopend. Een unieke autosnelweg gelegen op een bandijk, een hoogwaterwerende rivierdijk. Het nieuwe...
Binnenplein van Kasteel Waardenburg
Het terrein van Waardenburg en Neerijnen
Het terrein van Waardenburg en Neerijnen strekt zich uit over een afstand van drie kilometer langs de Waal. Bijzonder aan het landgoed zijn de architectonische...
Stoomgemaal De Volharding voor de elektrificatie
Polders en broekgronden
In vroegere tijden, toen er nog geen dijken waren, werden grote stukken land regelmatig door de IJssel onder water gezet. Deze gronden werden waarden of...
Voorplein met hoofdgevel van Kasteel Buren, Abraham de Haen naar Cornelis Pronk, 1728. Foto RKD – Nederlands instituut voor kunstgeschiedenis, Den Haag
Pasqualini
Wat doet een Italiaanse vestingbouwer uit Bologna aan het begin van de 16e eeuw in Buren? Als Maximiliaan van Egmond in 1530 aanwezig is bij...
Uitvouwblad bij boekje Korte Beschrijving van den Watersnood in 1855. Dijkbreuk te Dreumel © Koninklijke Bibliotheek, CC
Voorbeeld, de ramp van 1855
Sinds de bedijking is het rivierengebied geteisterd door honderden overstromingen, de ene ernstiger dan de andere. Er bestaan verslagen van de grotere rampen. Die werden...
Dwarslaan, rechts de muur met poort naar de Groote Hof, Abraham Rademaker, 1727. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Kasteeltuinen
De weg vanaf de kerk, door de Buitenhuizenpoort is van oudsher de verbinding tussen de stad en het kasteel. In de 16e eeuw loopt een...
Kasteel Het Oude Loo
Kasteel Het Oude Loo
Kasteel Het Oude Loo werd in de 15e eeuw gebouwd als jachtslot. In 1684 kocht stadhouder Willem III het kasteel en de...
Rhenus Pater. In 1750 geloofde men niet meer in goden, toch werd Vader Rijn nog vaak afgebeeld, op schilderijen en prenten. © via Wikimedia Commons - PD
De Rijn als god
In de Romeinse tijd was de Rijn een belangrijke rivier. Behalve een imposant natuurverschijnsel was het de grens van het Romeinse rijk en een handelsader....
Het relatief nieuwe monument. © Hans Barten
Woonhuis
Om onverklaarbare redenen is dit pand pas in 2013 op de gemeentelijke monumentenlijst terecht gekomen. Dit dankzij de inspanningen van de huidige bewoner. Na de...
De Rijn
Gelderse rivieren brachten rijkdom
In de Romeinse tijd waren rivieren wat belangrijke snelwegen tegenwoordig voor ons zijn. Rivieren vormden handelsroutes en nederzettingen kwamen strategisch tot stand langs belangrijke rivieren....
Uitzicht op het parkbos de Plantage vanuit Huis Bergh © Kasteel Huis Bergh
Het parkbos de Plantage
Rond Kasteel Huis Bergh ligt een slotgracht en een wal en daarachter aan de westzijde het parkbos de Plantage dat in de 18e eeuw is...
Bedrijfsgedeelte met wagenschuur. © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is door zijn uiterlijk en entourage en door de ommuurde tuin en bijgebouwen een van de fraaiste panden van Horssen. Het woongedeelte van...
Holle boom bij kasteelruïne in Hemmen (Bron: Wikimedia)
Landgoed Hemmen
De eigenaar van het landgoed woonde vroeger in een kasteel op zijn land. In de eerste helft van de achttiende eeuw werd het kasteel door...
Tramremise met getekend spoor. Fotografie Hans Barten
Tramremise
Dit monument is de voormalige tramremise. Tijdens de Open Monumentendag 2008 had het lokale Comité Open Monumentendag de rails terug laten schilderen op de...
De Spoorstraat in het centrum van Nijkerk tijdens de overstroming in 1916 (archief Stichting Oud Nijkerk)
De watersnood van 1916
De laatste keer dat Nijkerk door een grote overstroming onder water kwam te staan, was in 1916.
Dit schilderij van J.D.C. Veltens laat de watersnood van 1855 als een soort stripverhaal zien met het kruiende ijs, de dijkdoorbraak en het ondergelopen land. © Museum het Valkhof
Dagelijks leven aan de Waal
Vanaf de zestiende en zeventiende eeuw werd steeds vaker het dagelijks leven langs de Waal geportretteerd, van scheepvaart, bedrijvigheid en landbouw tot pontjes en bruggen....
Steenfabriek De Panoven in Zevenaar © Steenfabriek De Panoven in Zevenaar
Vastgebakken in het Gelderse landschap
Bakstenen en Gelderland. Deze twee zaken zijn met elkaar verbonden door de grote rivieren die door de provincie stromen. Beide rivieren leveren de grondstof voor...
De verplaatsing van de molen in 1963
Molen Tot Voordeel en Genoegen, verplaatst en gerestaureerd
De korenmolen Tot Voordeel en Genoegen in Alphen aan de Maas kwam in 1963 in het nieuws, omdat hij in zijn geheel...
Brakel (Bron: Wikimedia)
De dreiging van het water
In het rivierengebied was de dreiging van het water altijd aanwezig. Om zich te beschermen legden de bewoners kaden en dijken...
Zijdewende Begijnenstraat ten oosten van Ewijk en Beuningen. © Gemeente Beuningen
Zijdewende ten oosten van het dorp
De eerste kaden ter bescherming tegen het water van de Waal lagen oostelijk van de dorpen Ewijk en Beuningen, stroomopwaarts en worden zijdewenden (ook wel...
04a Arneym LHK 2087 S
Arneym, 900 na Christus
In Arneym is een kerk die 1 pond belasting betaalt - Zo staat het in een goederenlijst uit 893 na Christus van het klooster in...
Oude pastorie met Huis Bergh op de achtergrond © Kasteel Huis Bergh
Oude Pastorie
Dit pastoriehuis op Muntwal 6 hoorde van oorsprong bij de St. Pancratiuskerk van Kasteel Huis Bergh, die sinds de reformatie protestants is. Het pand is...
Moespotse waai Beuningen. © Panoramio, fotograaf: Karel Wielinga
Wiel Moespotse waai
Met de aanleg van de definitieve bandijk ontstond er een harde grens tussen het binnendijkse cultuurland en de uiterwaarden. Wielen en dijkomleggingen (kronkels) verwijzen naar...
De oorspronkelijke St Pancratiuskerk
Protestantse Kerk
Rond 1260 liet Adam I graaf van den Bergh op deze plek een kapel bouwen, gewijd aan Sint Pancratius, een van de...
Ingang van de ijskelder, voor restauratie © Geldersch Landschap en Kasteelen
Ouderwetse ijskast
Verscholen tussen het groen ligt de ijskelder van Biljoen. Geen vreemde plaats: een ijskelder is eigenlijk altijd te vinden op een beschaduwde plaats. De...
De dijken van nu kwamen in de dertiende eeuw tot stand door de kaden van dorpspolders met elkaar te verbinden. © Ruben Smit, 2009. Beeldbank Rijkswaterstaat CC-by
De eerste dijken
De bewoners van het rivierengebied hebben zich vanaf de middeleeuwen enorme moeite getroost om het water door middel van dijken in te tomen. Dat leidde...
Een fotograaf aan het werk tijdens de watersnood in het Land van Maas en Waal, 1926 (Bron: Historische Vereniging Tweestromenland)
De rampzalige winter van 1925-1926
De weersomstandigheden waren eind 1925 uitzonderlijk slecht. Als gevolg van overvloedige regenval bereikten zowel de Rijn als de Maas rond de jaarwisseling ongekend hoge peilen....
Voorhuis Boerderij De Vogelvanger. © Hans Barten
Boerderij De Vogelvanger
Deze boerderij ligt op een lichte verhoging. Het pand is met het bedrijfsgedeelte naar de Zelksestraat gericht en had oorspronkelijk een dwarsdeel. De beide zijgevels...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl