Geloof

Religieus erfgoed is al het immateriële, onroerende en roerende erfgoed dat beleefd, gebouwd en vervaardigd is op godsdienstige en levensbeschouwelijke grondslag. De provincie Gelderland herbergt een bijzonder grote diversiteit aan religies: van 'Rome aan de Waal' tot de 'Bible-Belt', maar ook diverse synagogen, moskeeën en een grote hindoetempel in Wijchen.

Vele oude Gelderse kerken getuigen van ons religieus verleden, van saamhorigheid en tegenstellingen. Verschillen in godsdienst brachten en brengen soms nog steeds heel wat teweeg in buurten en grotere leefgemeenschappen. En iedere familie heeft zo zijn eigen overgeleverde verhalen waarin religie een rol speelt. Twee geloven op één kussen…..

Belangrijke fasen in een mensenleven gingen gepaard met een kerkelijke rite als doop, belijdenis, communie en begrafenis. Rondom een overlijden kende men allerlei lokale gebruiken. Streekdrachten weerspiegelen door kleine nuanceverschillen de godsdienstige achtergond van de draagster of drager.

Heksen, toverijen, bijgeloof, heidense gebruiken: ook die fenomenen kende men in Gelderland.

Maak hier kennis met de religieuze veelzijdigheid van deze provincie!

Orgel van Kuerten uit 1846 met oudere bestanddelen van Heyneman uit 1777. Bron: Wikimedia
Neogotische kerk van Franssen
Kerkelijk viel Weurt aanvankelijk onder de Stevenskerk in Nijmegen. Naast de hoofdkerk in Nijmegen was er een kapel in Weurt. Op den duur werd Weurt...
Gymnasium Doetinchem de doop van de geslaagden in 1933
De doop van examenkandidaten
In Doetinchem werden geslaagde jongens van het Gymnasium van dominee Jan van Dijk gedoopt onder de waterpomp als ze geslaagd waren.
Noord-west zijde van de Protestantse Kerk in Boven-Leeuwen. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014.
Getouwtrek om de Protestantse Kerk
De Protestantse Kerk aan de Waalbandijk 19 te Boven-Leeuwen, benedendijks, ten oosten van de grote Wiel bij de Molenstraat, is in...
De Marokkaanse moskee Masjid Annour aan de Tolhuislaan (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Turkse en Marokkaanse moskeeën
Na de werving van arbeidskrachten uit Marokko en Turkije in de jaren '60 en '70, groeiden deze gemeenschappen snel. In 1959 werd één inwoner...
De straat Het Spaanse Leger (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Moord op een dominee
In 1517 publiceerde Maarten Luther zijn bezwaren tegen de gang van zaken in de katholieke kerk. Met name de praktijk van het kopen van aflaten...
H. Servatiuskerk te Appeltern vanaf zuid-oostzijde. © Gerard Kouwenberg, 2014
Kerk gebouwd als reactie na ruzies met de hervormden
De oude Rooms-Katholieke Kerk in Appeltern, gebouwd volgens de eerste schriftelijke vermelding in 1134 of eerder, kent een stormachtige geschiedenis waarbij meermaals wapens tussen katholieken...
Bij overlijden werd het altaar bekleed met zwarte gordijnen. (Foto: RCE)
Over overlijden in Gendringen
"Het lijk werd opgehaald door een lijkkoets, gestrokken door een paard. Iedereen die je onderweg tegenkwam stopte, nam de hoed af en...
Het Duytze Huys, pentekening van Constantijn Huygens de Jongere (1679)
De Commanderij te Dieren
Waar nu het landgoed 'Hof te Dieren' ligt, tussen de Doesburgse- en Ellecomsedijk, stond eens de commanderij van Dieren, dat het oudste huis van de...
Oude kerk Didam (Bron: RCE)
Over overlijden in Didam
"Het eerste wat ik daarvan herinner dat ik ooit met mijn moeder, toen was d'r achteraf een tante van mijn moeder overleden,...
Zingen bij de kerstboom, ca. 1970
Kerst in Ingen
"Het mooiste vond ik altijd kerst van de zondagschool, dan hadden we ook altijd een hele grote boom, hadden we voor in...
oudste kerkje
Kerkbouw Putten
Wanneer de eerste kerk in Putten is gebouwd is niet exact bekend. Waarschijnlijk op de plaats van een Germaans heiligdom omdat deze plekken daar veelal...
Voormalige proosdij, hoeve Munnickenwoerd vanaf de oostzijde. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014
Voormalige Proosdij van de Norbertinessen
Aan de Woerdsestraat nr. 34 in Altforst staat de hoeve Munnickenwoerd. Deze staat ongeveer op de plek van een proosdij die ...
Beeldenstormers houden huis in een kerk
Ketterse predikanten in Tiel
Tot ongeveer 1540 is het katholicisme vrijwel de enige Godsdienst in de Nederlanden. Daarna 'bekeren' velen zich tot het protestantisme. Dat is niet zonder risico.
16a MMK Couwenberg Walburgiskerk schaatsen
Franse Tijd, 1795-1813
Op 22 juli 1808 werd de Sint-Walburgiskerk door koning Lodewijk Napoleon bij een bezoek aan de stad teruggegeven aan de Rooms-katholieke gelovigen. Sinds de Reformatie...
11a Beeldenstorm Eusebiuskerk mei 2008 JdV bewerkt
Arnhemse Beeldenstorm, 1578-1579
In de Grote Kerk is op de muur van de kooromgang de kruisiging van Jezus Christus geschilderd. Rechts van een later aangebracht wijdingskruis staat de...
Klooster Sion naar oude tekening (uit: S.H. Lovink: De geschiedenis van Doetinchem)
Kloosters
In de middeleeuwen bevonden zich twee kloosters in de nabijheid van Doetinchem: Bethlehem en Sion.
koortsboom in Overasselt.
De koortsboom in Overasselt
Aan de eik bij de ruïne St. Walrick in Overasselt zijn reepjes textiel geknoopt. Niet zo lang geleden was de kapel het einddoel van pelgrimages....
Stadsgezicht
De Sint Stevenskerk
De Sint Stevenskerk opende haar deuren in 1273. Ze werd in de eeuwen die volgden groter en groter, tot ze in 1560 zo groot was...
Dominee Jan van Dijk
Dominee Jan van Dijk (1830-1900)
In 1862 kwam Jan van Dijk uit het Friese plaatsje Tzum naar Doetinchem. Hij was in Friesland actief als boer, maar werd...
Jomanda
Jomanda: gebedsgenezeres of charlatan?
Jomanda wordt op 5 mei 1948 in Deventer geboren als Johanna Wilhelmina Pertronella Damman. Ze blijkt een getalenteerd danseres, maar huidproblemen dwingen haar te stoppen....
Een tekening van de geboorte van Jezus, volgens het kerstverhaal uit Lucas 2
Kerst in Hattem
"Vroeger begonnen de kerstdagen en het kerstfeest al een poosje voor 24 december. Van school gingen we dan net voor de ...
Kloosters
Kloosters
Christendom en Harderwijk horen al lang bij elkaar. Als je door de stad loopt of rijdt, zie je tientallen kerkgebouwen, in gebruik bij verschillende kerkgenootschappen....
Ludger wordt tot bisschop van Münster gewijd
Werenfried en Ludger
Al sinds het midden van de zevende eeuw lag de Betuwe binnen de invloedssfeer van de Franken, die tot het christendom waren bekeerd. Toen in...
Zutphen
Antroposofisch Zutphen
Zutphen: het antroposofisch centrum van Oost-Nederland. In de oude Hanzestad zijn niet alleen antroposofische scholen en winkels te vinden, maar ook gezondheidscentra, tehuizen, en verzorgingscentra.
De gereformeerde gemeente ontstaan vanuit een vriendenkring in de Molenstraat, betrok in 1903 de Noorderkerk. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA30033
Kerkscheidingen
In 2004 werd de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) opgericht. De Nederlands Hervormde Kerk, de Gereformeerde kerken in Nederland en de Evangelisch-Luthersche Kerk besloten samen...
07a Bethanie Handschrift BA OB 287 059r
Arnhemse kloosters, 1400-1580
In 1404 werd even buiten de stad bij het voormalige landgoed van de burgemeesters Van Presickhave een vrouwenklooster gesticht met de naam Bethanië. Het klooster,...
St. Martinuskerk in Velddriel
De Gemeente Gods
Sipke Vrieswijk is jarenlang de charismatische leider van een religieuze beweging, de Gemeente Gods. Wat begint als een religieuze gemeenschap groeit onder zijn leiding uit...
Sint Judocuskerk Hernen
Sint Judocuskerk Hernen, een baken in het landschap
De kerk heeft als patroonheilige Sint Judocus. Deze is door de Cisterciënzers van Leur, waar Hernen een tijdlang onder viel, meegebracht...
Hantekeningen die de Unie van Utrecht bekrachtigen 1579. Nat. Archief Den Haag
Protestanten en Katholieken
Al in de middeleeuwen waren in Gelderland hervormingsbewegingen actief zoals de Moderne Devotie die zich richtte op een sobere en meer persoonlijke geloofsbeleving. Mogelijk hierdoor...
De laan van de bloedsteen, circa 2000
Kernhem Bloedsteen
Het volksgeloof wil dat als er bij volle maan een speld in de bloedsteen wordt geprikt, deze gaat bloeden. Dit gegeven over een speld (of...
Zuidzijde van de Rooms-Katholieke Kerk Beneden-Leeuwen. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014.
Rooms-katholieke kerk, gebouwd op protestants zand
Aan de Zandstraat in Beneden-Leeuwen staat de rooms-katholieke parochiekerk, een neoromaanse kruisbasiliek, gebouwd naar ontwerp van architect C. Franssen uit Roermond...
Beeld van Canisius
Petrus Canisius
Petrus Canisius (1521-1597) werd geboren in de Nijmeegse Broerstraat. Hij werd vooral bekend door zijn catechismus, een boek waarin hij het katholieke geloof uitlegt.
Gerard Noodt
Gerard Noodt
De geleerde Gerard Noodt werd in 1647 geboren in een huis op de hoek van de Grotestraat en de Grote Markt. Hij is één van...
Processie © G.H. van Hunen
Processies
In de gemeente Duiven vinden jaarlijks drie processies plaats. Een in elk kerkdorp. Een processie is een katholieke, kerkelijke optocht van priesters en leken in...
Een kerststal
Kerst in Zevenaar
"De kerstboom werd opgetuigd door mijn zus en ik. Er gingen zilveren slingers in en engelenhaar; daarna kwamen de ballen pas. ...
De Oude Sint-Victorskerk in Batenburg © Stichting Oude Gelderse Kerken CC-BY-NC
Oude Sint-Victorkerk in Batenburg
Verscholen tussen de bomen en lage huisjes ligt de oudste kerk van Batenburg: de Sint-Victorkerk. De kerk heeft een intiem karakter en een mooi gerestaureerd...
Ben Vliegers 'Kerkgang in Nunspeet'
Vroomheid van alle dag op de Veluwe
Het geloof heeft altijd grote invloed gehad op het dagelijks leven van de mensen op de Noord-Veluwe. Het was niet alleen op zondag te merken...
1328 Duitse orde
De Duitse orde in Tiel
De heren van het Sint-Walburg, die kanunniken worden genoemd, zijn in de twaalfde en dertiende eeuw heel machtig in Tiel. Zij hebben de leiding over...
Ds. Witteveen
Ds. Witteveen
Dominee Hermanus Willem Witteveen (1815-1884) komt in 1846 als predikant naar de gemeente Ermelo. Op dat moment zijn er veel misstanden, zoals geen trouwe kerkgang...
Bethanie handschrift
Getijdenboek van Margariet Block
De kopiiste Margariet Block behoorde tot het klooster van Bethanië. Het was een regularissenklooster dat rond 1404 -1405 gesticht werd door Hendrik Gouda uit Zwolle.
Sint Antonius Abtkerk te Wijchen 1750. © RKD
Mariaverering in de Sint Antonius Abtkerk Wijchen
De in naam van Sint Antonius Abt gewijde kerk heeft een lange geschiedenis. Deze naam kreeg de kerk pas in 1853.
Woonhuis familie de Lange
Het woonhuis van famillie De Lange
Het huis aan de Vischpoortstraat 3 was het woonhuis van de familie De Lange, een Joodse familie met negen kinderen. Zij maakten deel uit van...
Hoofdingang van het Seminarie. Foto, eerste helft 20e eeuw
Rooms bolwerk
De huidige locatie van het stadskantoor staat eeuwenlang bekend als 'Papenhoek'. Al in de middeleeuwen staan hier veel katholieke gebouwen. Op...
Interieur van de sjoel © Museum Elburg
Synagoge Graaf Hendriksteeg
Waar nu Sjoel Elburg is gevestigd, bevond zich van 1855 tot de Tweede Wereldoorlog de Elburgse Synagoge. In de zomer van 1942 begonnen de deportaties...
Kerk van Maasbommel door C.Pronk, 1732. Bron: RKD
Rooms-katholieke kerk Maasbommel, opvolger van middeleeuwse kerk
Van de middeleeuwse kerk, die in 1812 is gesloopt, zijn geen zichtbare resten bewaard gebleven. De kerk stond op het kerkhof...
Overlijden - draagstelling voor een kist uit 1837
Over overlijden in Harreveld
"Dat opbaren gebeurde dan thuis en 's avonds dan kwam de familie en de buurt en dan werd de rozenkrans en de litanie van .....
Huissense Umdracht 6 juni 2010 © archief Henk van Geelen
Huissense umdracht
Jaarlijks wordt op de zondag na Sacramentsdag in Huissen de Umdracht gehouden. Deze katholieke bedetocht door de feestelijk versierde straten van het centrum is een...
Johannes Wigelius
In 1566, twee jaar voor de Tachtigjarige Oorlog, was er een beeldenstorm in verscheidene plaatsen in Nederland. Kerken werden door protestanten stormenderwijs vernield.
Franciscanerklooster Alverna, 1887. Bron: Pontianus Polman & Maturus Hendriks (1980) Alverna. Van begin tot einde. 1887-1980, Wijchen: s.n., p. 15 (via Wikimedia)
Klooster gaf een uithoek een gezicht
Alverna ontstond in feite pas toen de Franciscanen er in 1886 een klooster bouwden. De monniken zullen zich aangetrokken hebben gevoeld...
Voormalig Maristenklooster, project Kloostertuin
Voormalig Maristenklooster
Aan de Pastoor van der Marckstraat in Weurt verrijst nog altijd het grote kloostercomplex dat in 1905 oorspronkelijk door de Ursulinnen van St. Salvator werd...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl