Veluwe

Op de Veluwe zijn veel sporen uit het verleden te vinden. Mooie gebouwen, bijzondere landschappen, voorwerpen in musea, maar ook minder tastbare zaken, zoals oude gebruiken en verhalen van mensen over vroeger. Het regionale erfgoed van deze site omvat de gemeenten Apeldoorn, Barnevel, Brummen, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Scherpenzeel en Voorst.

Een groot gebied dat we kenmerken als de Veluwe. Het landschap is zeer divers, met weilanden, bossen, heide, bossen, zandvlakten, beken en sprengen. Aan de oostzijde stroomt de rivier de IJssel en de westkant grenst aan het Veluwemeer.

Historisch zijn er eveneens verschillende kenmerken aan te geven. De stad Hattem verwierf in 1299 haar stadrechten en behoorde tot de "Hanze", een stedenverbond van Oostzee tot Brugge.

Een van de belangrijkste Hessenwegen (meestal bestaande zandwegen) liep van Midden Duitsland door de Dellen in Heerde naar Utrecht. Alle genoemde gemeenten zijn aangesloten aan een van de streekarchieven, die deze streek rijk is en die zowel overheidsarchieven beheren als particuliere archieven en andere documentaire bronnen, vrij te raadplegen voor elke belangstellende.
Elburg is een oud havenstadje, bekend om zijn Vischpoort en met veel karakteristieke historische panden. In de gemeente Epe staat een museumboerderij, kasteel Cannenburgh en verschillende oude gerestaureerde gebouwen en kerken. In Nunspeet bevindt zich in de bossen het 'Verscholen dorp', een schuilplaats voor onderduikers in de Tweede Wereldoorlog, waarover veel verhalen de ronde doen. Bovendien floreren er in de meeste plaatsen actieve historische verenigingen, en en zijn er musea met streekcollecties.

Een bijzonder samenwerkingsverband op de Veluwe is: www.noordveluwsemusea.nl

Ambtsjonker Van Delen (Bron: Museum Oud Nijkerk, foto G. van de Veen)
Het statige Van Delenhuis
Het portret van jonkheer Van Delen. Zijn familie liet in 1703 het statige herenhuis aan de Langestraat bouwen. Volgens...
Joods bestuur Nijkerk (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De Joodse Gemeenschap van Nijkerk
Op deze plek stond van 1801 tot de Tweede Wereldoorlog de synagoge van Nijkerk. Van ongeveer 1650 tot de Tweede Wereldoorlog woonden in Nijkerk veel...
De Oostermolen en eerste eierhal (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Dure windkracht
Al vroeg hadden de hertogen van Gelre door dat op allerlei zaken belasting geheven kon worden. Voor oorlogsvoering, onder ander met...
Torenstraat (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De vroegere Torenstraat
Na de Tweede Wereldoorlog kwamen er snel meer auto's, bussen en vrachtverkeer op de weg. De oude straten waren vaak te ...
Carillon Grote Kerk Nijkerk
Elke maandag 'de boerendeun'
In de 18de eeuw was Nijkerk een rijke stad, voornamelijk door de tabaksindustrie. De Ampsjonckers die in die tijd de stad bestuurden, vonden dat Nijkerk...
Bevrijdingsfeest bij de Grote Kerk (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Herdenkingsmonument in het Van Reenenpark
Aan het eind van de oorlog kwam Nijkerk onder 'friendly fire' te liggen. Het Canadese leger beschoot Nijkerk om de daar nog aanwezige Duitsers te...
Festival der Volken 2006
Festival der Volken
De oorsprong van Nijkerk gaat terug naar de middeleeuwen. Vanaf de negende eeuw was er continue bewoning op Nijkerks grondgebied. Ruim 1100 jaar later is...
Een kogelpot uit Ark uit de tweede helft 13e eeuw/begin 14e eeuw. Een kogelpot deed dienst als kookpot en als voorraadpot. Foto: Nieuwland Erfgoedcentrum Lelystad
Ereck est absorpte
Vanaf de negende eeuw kwamen er definitief mensen wonen in het gebied van Nijkerk-Arkemheen, in de nederzettingen Ark en Bokhorst. Ark lag, net als de...
Witte toren met carillon is de trots van Nijkerk volgens deze fotograaf © mijnGelderland, foto via reactiefunctie A. den Hartigh CC-by
De beroemde witte toren met het mooie carillon
In de tijd van de tabaksteelt had het ambt Nijkerk veel inkomsten door bijvoorbeeld het heffen van belasting (op bv. het gebruik van de Arkervaart)....
Kardinaal Alfrink zegent de nieuwe Rooms-Katholieke kerk in (archief Gemeente Nijkerk)
Kardinaal Alfrink
Op 5 juli 1900 werd de derde zoon van de familie Alfrink geboren, aan de Holkerstraat 30. De jongen kreeg de doopnamen Bernardus Johannes en...
Agent Drieënhuizen (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Agent in ton regelde het verkeer
De verbinding Amersfoort-Zwolle (de Zuiderzeestraatweg) liep dwars door Nijkerk, via de Venestraat door de Langestraat en de Oosterstraat. Na de Tweede...
Het station in Nijkerk eind 19e eeuw (archief Stichting Oud Nijkerk)
De stoomtrein komt door Nijkerk
In de negentiende eeuw was het maken van een reis naar een andere plaats een hele onderneming, die veel tijd en geld kostte. Diligences reden...
Impressie van de Nijkerkse beroeringen, Reinier Vinkeles, 1788 (Atlas van Stolk no. 6376)
De Nijkerkse beroeringen
In kerkelijke kringen zijn de 'Nijkerkse beroeringen' een bekend fenomeen. In de protestantse wereld kwamen in de achttiende eeuw in veel landen opwekkingsbewegingen voor. In...
Veemarkt op het Plein (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De maandagmorgen in Nijkerk
Eeuwenlang was het 's maandagmorgens in Nijkerk een drukte van belang. Op het Plein was een veemarkt met soms wel een ...
Geborduurd kussen voor de Nijkerkse ambtsjonkers, te zien in Museum Oud Nijkerk (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk).
Machtige ambtsjonkers
Tussen 1600 en 1795 werd Nijkerk bestuurd door een college van adellijke grootgrondbezitters. Nijkerk was in die tijd nog geen gemeente, maar een 'schoutambt' (het...
Een tabaksplant aan de hoek van de Kleterstraat en Molenweg (Bron: Museum Oud Nijkerk, foto G. van de Veen, Nijkerk)
Tabak uit Nijkerk
De teelt van tabak, een (sub)tropisch gewas uit Amerika, begon in Nijkerk ongeveer halverwege de zeventiende eeuw. Door een combinatie van factoren waaronder de samenstelling...
Flats aan de Schulpkamp, begin jaren '60 (archief Stichting Oud Nijkerk)
Flats aan de Schulpkamp
Na de Tweede Wereldoorlog heerste er woningnood. Na de ellende van de oorlog wilden veel mensen snel trouwen, maar er waren maar weinig woningen beschikbaar...
Huis te Hoevelaken getekend door Cornelis Pronk tussen 1731-1784 © Rijksmuseum, PDM
Kasteel Hoevelaken in Nijkerk
Het grensstadje Nijkerk krijgt in 1413 stadsrechten. Hertog Arnoud van Gelre laat een blokhuis bouwen om de strategisch gelegen plaats te verdedigen tegen aanvallen uit...
De Spoorstraat in het centrum van Nijkerk tijdens de overstroming in 1916 (archief Stichting Oud Nijkerk)
De watersnood van 1916
De laatste keer dat Nijkerk door een grote overstroming onder water kwam te staan, was in 1916.
Touw © cco
Langman touw: historisch innovatief
Zwarte pietjes van de V&D, Italiaanse designertassen, een Singaporees hotel en gigantische Hollywoodproducties als Pirates of the Caribbean en The Hobbit. Wat hebben ze met...
Stadspoort bij Vetkamp in 1923 (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De stadspoorten van Nijkerk
Nijkerk had in de Late Middeleeuwen drie (houten) stadspoorten. Op 27 maart 1413 kreeg Nijkerk stadsrechten van hertog Reijnout IV van Gelre (nu Gelderland). Hij...
Veel Nijkerkers verloren rond 1780 hun leven aan een ziekte die nu eenvoudig te behandelen is ('roode loop' = dysenterie), foto Gerrit van de Veen, Nijkerk
Armoede in Nijkerk
Naast de voorspoed van de Nijkerkse Gouden Eeuw kwam tegelijkertijd veel armoede voor. Arbeiders, daggelders en hun gezinnen leefden in uiterst armoedige omstandigheden. Grote gezinnen...
Het weeshuis rond 1900 (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Weeskinderen
Aan het begin van de zeventiende eeuw maakten besmettelijke ziektes, zoals de pest, veel slachtoffers. Met enige regelmaat verloren kinderen tijdens zo'n...
Bord opgraving Holkerstraat, gemaakt te Harlingen in 1700/1725 (Foto: Archeologische Werkgemeenschap Nederland (AWN), afdeling Vallei en Eemland)
Sporen uit de Middeleeuwen en de Nijkerkse Gouden Eeuw
Op de hoek van de Holkerstraat en de Brink is tijdens opgravingen eind 1997 een groot aantal paalsporen gevonden van een...
Beeld St. Catharina (Bron: Museum Oud Nijkerk, foto: G. van de Veen)
Een nije kerk
In de late Middeleeuwen werd in Nijkerk de St. Catharinakerk gebouwd (nu de Grote Kerk), het middelpunt van de stad. Behalve...
Het schilderij met de eerste twee weeskinderen (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Weeskinderen
Aan het begin van de zeventiende eeuw maakten besmettelijke ziektes, zoals de pest, veel slachtoffers. Met enige regelmaat verloren kinderen tijdens zo'n epidemie hun ouders...
Ruïne van het slot Hulkestein bij Nijkerk, 1854 © Gelders Archief.
Kasteel Hulckenstein in Nijkerk
Het grensstadje Nijkerk ligt in de vijftiende eeuw strategisch aan de Zuiderzee, maar ook op de grens met het Sticht, waar de Utrechtse bisschop zijn...
Nederlands Hervormde Kerk. Foto: G. van de Veen, Nijkerk
De beroemde witte toren met het mooie carillon
In de tijd van de tabaksteelt had het ambt Nijkerk veel inkomsten door bijvoorbeeld het heffen van belasting (onder meer op ...
Illustratie van de paalworm die in de 18e eeuw de houten dijken aantastten (gegraveerde prent uit de 18e eeuw, Atlas van Stolk Rotterdam)
Het recht op een dijk
Wat nu de polder Arkemheen heet, was aan het begin van de Middeleeuwen een vlak stuk land zonder dijken, een moerasgebied waar wind en water...
Station Nijkerk rond 1900 (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De stoomtrein komt door Nijkerk
In de negentiende eeuw was het maken van een reis naar een andere plaats een hele onderneming, die veel tijd en geld...
Voedselproducten uit Nijkerk
Nijkerk deelnemer 'Food Valley'
De eeuwenlange traditie van landbouw en veeteelt als kern van de Nijkerkse economie, wordt in de eenentwintigste eeuw nieuw leven ingeblazen. Onder de term 'Food...
De oude Oosterstraat (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Ruimte voor auto's
Voor het toenemende aantal auto's bleken de oude straten van Nijkerk vaak te smal. In de Oosterstraat, onderdeel van de hoofdroute...
De studio van Radio Nijkerk
Omroep Nijkerk
Nadat op 2 oktober 1951 het eerste Nederlandse televisieprogramma was uitgezonden, 'De Toverspiegel', werd de televisie snel populair. In 1951 keek slechts een handjevol mensen,...
Zicht op haven aan het einde van de negentiende eeuw (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Zicht op haven
Uitzicht op de haven aan het eind van de negentiende eeuw, met houtzaagmolen 'De Dolphyn'. De tabaksindustrie in Nijkerk had hout...
Mal voor chocolaatjes, gebruikt in de Nijkerkse chocoladefabriek, te zien in Museum Oud Nijkerk (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Chocola uit Nijkerk
Chocolade is een zoete lekkernij waar veel mensen van smullen. Door de ontdekkingsreizen raakte Europa bekend met de cacao-plant, die werd meegenomen uit Amerika....
Cornelia Maria van Hangest baronesse d Yvoy, de weldadige freule
De weldadige freule
Op De Salentein, het statige landhuis in de bocht naar Putten, woonde in de negentiende eeuw een belangrijke adellijke dame. Cornelia Maria van Hangest Baronesse...
De straat Het Spaanse Leger (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Moord op een dominee
In 1517 publiceerde Maarten Luther zijn bezwaren tegen de gang van zaken in de katholieke kerk. Met name de praktijk van het kopen van aflaten...
Kolkschool in 1934 (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Het Nijkerkse Stadhuis
De voorste vleugel van het oude Stadhuis is vermoedelijk in 1743 gebouwd, tijdens de Nijkerkse Gouden Eeuw. Dit herenhuis diende eerst...
Bebouwing Nieuwstraat voor de oorlog (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Evacuatie aan het begin van de oorlog
Nadat Duitsland Polen was binnengevallen, werd het steeds spannender of Nederland haar neutraliteit zou kunnen behouden. April 1940 bezetten de Duitsers Denemarken en Noorwegen.
De eerste schriftelijke vermelding van Nijkerk
In een document van ongeveer 700 jaar oud, uit het jaar 1313, is voor het eerst de naam Nijkerk te vinden. Het gaat om een...
De achterzijde van Huize De Brink (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Huize De Brink, een huis met adellijke bewoners
De achterzijde van Huize De Brink in 1883. Huize De Brink was het woonhuis van een adellijke familie. In het Gelders ...
Het nieuwe wapen van de gemeente Nijkerk, na de fusie van Hoevelaken en Nijkerk. In het nieuwe wapen zijn delen van de oude wapens verwerkt.
Hoevelaken en Nijkerk worden één gemeente
Aan het einde van de twintigste eeuw werden veel kleinere gemeenten samengevoegd tot een groter geheel. Voor kleine gemeenten werden de kosten van een zelfstandig...
Boerderij Corlaer, de geboorteplek van Arend van Curler (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Arend van Curler
De zeventiende eeuw was de tijd van de Europese expansie. Een eeuw nadat Henry Hudson (een Engelse ontdekkingsreiziger in Nederlandse dienst) een gebied in het...
Noodziekenhuis in de openbare school aan de Gasthuisstraat. verschillende evacués kwamen uit een psychiatrisch ziekenhuis in Wolfheze. Voor hen en andere patiënten werden noodziekenhuizen ingericht (in de Gruno aan de Wallerstraat, in het Oude Mannen- en Vrouwenhuis aan het Vetkamp en in de openbare school aan de Gasthuisstraat).
De hongerwinter
Tijdens de laatste acht maanden van de oorlog, van oktober 1944 t/m mei 1945, werd het in Nijkerk erg druk. Begin oktober kwamen er zo'n...
De Marokkaanse moskee Masjid Annour aan de Tolhuislaan (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Turkse en Marokkaanse moskeeën
Na de werving van arbeidskrachten uit Marokko en Turkije in de jaren '60 en '70, groeiden deze gemeenschappen snel. In 1959 werd één inwoner...
Nijkerk-Arkemheen omstreeks 2700 vóór Chr.
Prehistorische nederzetting
In het gebied dat later Nijkerk zou gaan heten, woonden al in de steentijd de eerste mensen. Tussen 2700 en 2400 vóór Christus was er...
Schade door de beschietingen van het Nederlandse leger, met als doel de opmars van de Duitsers te vertragen (hoek Nieuwstraat/Verlaat, archief Stichting Oud Nijkerk).
Evacuatie aan het begin van de oorlog
Nadat Duitsland Polen was binnengevallen, werd het steeds spannender of Nederland haar neutraliteit zou kunnen behouden. April 1940 bezetten de Duitsers Denemarken en Noorwegen. In...
Canadese bevrijders rijden de Oosterstraat binnen (archief Stichting Oud Nijkerk)
Nijkerk bevrijd!
Aan het eind van de oorlog kwam Nijkerk onder 'friendly fire' te liggen. Het Canadese leger beschoot Nijkerk om de daar nog aanwezige Duitsers te...
De Arkervaart, pentekening van George Drieënhuizen (1990)
De Arkervaart
De Brede Beek is de levensader van Nijkerk. Langs dit riviertje, dat ontspringt in Zwartebroek (gemeente Barneveld), is de stad Nijkerk ontstaan. De Arkervaart is...
De vroegere uitgeverij Callenbach aan de Hoogstraat in Nijkerk
Boeken uit Nijkerk - uitgeverij en drukkerij Callenbach
In de loop van de negentiende eeuw werden in Nijkerk de voordelen van de industriële revolutie zichtbaar. In 1863 kwam de stoomtrein de stad binnen...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl