Veluwe

Op de Veluwe zijn veel sporen uit het verleden te vinden. Mooie gebouwen, bijzondere landschappen, voorwerpen in musea, maar ook minder tastbare zaken, zoals oude gebruiken en verhalen van mensen over vroeger. Het regionale erfgoed van deze site omvat de gemeenten Apeldoorn, Barnevel, Brummen, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Scherpenzeel en Voorst.

Een groot gebied dat we kenmerken als de Veluwe. Het landschap is zeer divers, met weilanden, bossen, heide, bossen, zandvlakten, beken en sprengen. Aan de oostzijde stroomt de rivier de IJssel en de westkant grenst aan het Veluwemeer.

Historisch zijn er eveneens verschillende kenmerken aan te geven. De stad Hattem verwierf in 1299 haar stadrechten en behoorde tot de "Hanze", een stedenverbond van Oostzee tot Brugge.

Een van de belangrijkste Hessenwegen (meestal bestaande zandwegen) liep van Midden Duitsland door de Dellen in Heerde naar Utrecht. Alle genoemde gemeenten zijn aangesloten aan een van de streekarchieven, die deze streek rijk is en die zowel overheidsarchieven beheren als particuliere archieven en andere documentaire bronnen, vrij te raadplegen voor elke belangstellende.
Elburg is een oud havenstadje, bekend om zijn Vischpoort en met veel karakteristieke historische panden. In de gemeente Epe staat een museumboerderij, kasteel Cannenburgh en verschillende oude gerestaureerde gebouwen en kerken. In Nunspeet bevindt zich in de bossen het 'Verscholen dorp', een schuilplaats voor onderduikers in de Tweede Wereldoorlog, waarover veel verhalen de ronde doen. Bovendien floreren er in de meeste plaatsen actieve historische verenigingen, en en zijn er musea met streekcollecties.

Een bijzonder samenwerkingsverband op de Veluwe is: www.noordveluwsemusea.nl

Foto, vliegtuig in aanbouw. Op de voorgrond staat de heer Melgers. Links vooraan zit de vliegenier J.W.E.L. Hilgers, 1910. Collectie Historisch Museum Ede
Vliegkamp Ede vliegveld eerste vlucht Jan Hilgers
Op deze plek wordt in 1910 gejuicht en geschreeuwd. Een reporter beschrijft het vliegterrein dat "maar een goed half uurtje" buiten...
Pentekening van Kasteel Harselo in 1731 door C. Pronk
Verdwenen kasteel Harselo in de gemeente Ede
In het gebied rond Kasteel Harselo, gelegen in Bennekom tussen de heuvels van de Veluwe en het lage land, is de landbouw belangrijk. Sinds de...
Bloeiende heide, een van de toeristische trekpleisters in de gemeente Ede
Eropuit naar Ede
In de negentiende eeuw bestond er geen massatoerisme. Ede was, toeristisch gezien, uitsluitend voor de meer gefortuneerde burgers in trek. Zij kwamen naar Ede voor...
Vliegveld Deelen. Het Duitse officierenkamp Klein Heidekamp te Arnhem. De dienstwoning van de Kommodore, 1940-1944. © Gelders Archief
Aanleg en gebouwen van vliegbasis Deelen
In de Tweede Wereldoorlog werd het vliegveld Deelen, ten noorden van Arnhem, door de Duitse bezetter omgebouwd tot een indrukwekkend complex dat een groot gebied...
Ede replica leeuw. Foto: CODA, Christa Balk
De leeuw van Ede
Terug van weggeweest: het beeld van de liggende leeuw bij de appelplaats van de verlaten Elias Beeckmankazerne in Ede.
Kamp Schut © Wikipedia commons, publiek domein, CC0
Ontruiming van Joodse werkkampen in Gelderland
In de jaren dertig zette de Nederlandse overheid als werkverschaffing voor werklozen werkkampen op door heel Nederland. Ook in Gelderland bevonden zich een aantal van...
Buitenzorg Ede Foto: Gemeentearchief Ede
Hotel Buitenzorg in Ede
Paula Pieterse, dochter van de eigenaren van Hotel Buitenzorg, vertelde haar persoonlijke verhaal: "Mijn ouders kochten het hotel in 1916; drie jaar later werd ik...
Hassan El Ghouti © Hassan El Ghouti CC-BY-NC-ND
Taal is de sleutel
In 1987 komt Hassan El Ghouti naar Ede. Niet voor werk, maar voor de liefde. In Marokko leert hij zijn toekomstige vrouw kennen. Zij komt...
Pleisterplaats De Lindeboom aan de Hessenweg in Lunteren. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA16803
De Hessenwegen
De gemeente Ede ligt tegen de A12, die in oostelijke en westelijke richting loopt en de A30 die naar het noorden en zuiden loopt. Rond...
Panne-Gies
Ies en Gies is Pannegies
Pannegies is een oud Veluwse benaming voor een stoofpot van vlees. Het is een gerecht dat veel op de Veluwe gegeten werd. Het was relatief...
Foto, Gereformeerde kerk ' Noorderkerk ' aan de Amsterdamseweg in Ede, 1960. Collectie Historisch Museum Ede
Noorderkerk
De Noorderkerk is gebouwd in 1903. Tot 2010 is het gebouw eigendom van de Gereformeerde Kerk (sinds 2004 PKN). Het gebouw...
De gereformeerde gemeente ontstaan vanuit een vriendenkring in de Molenstraat, betrok in 1903 de Noorderkerk. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA30033
Kerkscheidingen
In 2004 werd de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) opgericht. De Nederlands Hervormde Kerk, de Gereformeerde kerken in Nederland en de Evangelisch-Luthersche Kerk besloten samen...
Houtteelt ©  CC0
41 jaar houtteelt van Het Nationale Park De Hoge Veluwe
Richard van de Vegte werkt sinds zijn tienerjaren als medewerker bij Het Nationale Park De Hoge Veluwe. Het hout dat in het park wordt gezaagd...
Maskeroefenruimte. Foto: Frank Oosterboer
Gasmaskeroefenruimte
De foto laat een onschuldig ogend gebouwtje zien op de Elias Beeckmankazerne te Ede. Waarschijnlijk begon het zijn leven in 1938 als buitenprivaat maar kreeg...
Herinneringen 10, Hans Engelfriet
Religie in het leger: PROT vs RK
"In militaire dienst bestonden twee soorten religies: je was PROT (protestant) of je was RK (rooms-katholiek)," Zo vertelt Hans Engelfriet over de diensttijd in Ede....
Buurtspraak
Buurtspraak over een militair terrein
In 1900 verkochten de erven van buurt Ede-Veldhuizen hun heidevelden aan het Ministerie van Oorlog om er een garnizoen te kunnen vestigen. Bij de verkoop...
Buurtboek van de buurschappen Wekerom Eschoten de Hoge en de Lage Valk 1758-1854
Buurschappen
Vanuit de oudste nederzettingen van landbouwers ontwikkelden zich buurschappen. De termen buurtschap, buurtdag, buurtspraak en buurtmeester vinden we terug in bronnen uit de zestiende eeuw....
Luftwaffe officieren. Midden Von Döring, rechts daarnaast Von Scheve, uiterst rechts M. Riegel. Op of bij het Vliegveld Deelen te Arnhem, 1941-1944. © Gelders Archief
Het belang van Deelen
Het voormalige vliegveld Deelen bij Arnhem kent een bewogen geschiedenis; opgericht als basis voor vliegtuigen die in de Eerste Wereldoorlog onze grens moesten bewaken, werd...
Opstand Harskamp, Foto: NIMH
Gelderse soldatenopstand in 1918
'Men loopt daags in smerig werkplunje en wordt opgejaagd door hondsche sabelsleepers. Is het niet begrijpelijk, dat de soldaten zichzelven vergeleken met ballingen? Deze buiten...
Veldartillerie op de heide door G.H. Breitner: Legermuseum
Schietoefeningen op de Kemperheide
Geromantiseerd levensverhaal van eerste luitenant van de Gele Rijders Willem von Freyberg, circa 1888-1918: De officieren mochten hun dames...
Overzicht van een aantal plattegronden van boerderijen. Uit: Ede vol Erven
Romeinse nederzetting Veldhuizen
Het opgravingsterrein Veldhuizen is ontdekt door amateurarcheoloog Ed Zuurdeeg bij aanleg van de nieuwbouwwijk in de jaren 60. Vlak voordat de bouw begon, zijn verschillende...
Vliegveld Deelen, Arnhem. Duitse monteurs werken aan een vliegtuigmotor, 1940-1944. © Gelders Archief
De Nachtjacht
Het door de bezetter gevorderde vliegveld in Deelen bij Arnhem stond niet op zichzelf: het maakte onderdeel uit van een linie die zich uitstrekte van...
Ansichtkaart, Grafmonument van Anna Maria Moens 1910. Collectie Historisch Museum Ede
Monument Anna Maria Moens
Anna Maria Moens is geboren in 1775. Zij komt uit een beschaafd en welvarend milieu. Haar vader stimuleert haar om gedichten te gaan schrijven. In...
1928. Tijdens de opgravingen op de Ginkelse Heide te Ede o.l.v. kapitein H.J. Bellen. V.l.n.r. notaris W.F.J. Fischer; zoon van kapitein H.J. Bellen; zoon van W.F.J. Fischer; dochter van kapitein H.J. Bellen; H. Staf (rentmeester met strohoed); zittend in de kuil: kapitein H.J. Bellen; naast H. Staf staan boswachter P. Koudijs en W.F.C.H. Graaf Bentinck, heer van Kernhem. De gravers zijn vader en zoon Van Steenbeek (foto: archief Historisch Museum Ede).
Kapitein Bellen
De man die zich voor de Tweede Wereldoorlog heeft beziggehouden met het opgraven van grafheuvels in Ede en omstreken, was kapitein Bellen.
Kasteel De Bruinhorst herbergde Zuid-Molukse gezinnen. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA12562
Vestiging van immigranten in Ede
In de loop van de eeuwen hebben mensen uit verschillende windrichtingen zich in Ede gevestigd. Zij hadden daar verschillende redenen voor.
Johan Willem Friso Kazerne Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Kazernecomplex in Ede
Ede was in voorbije jaren eigenlijk één groot kazerne-complex. De bouw van het oudste kazernecomplex in Ede is een direct uitvloeisel van de instelling van...
Impressie crematieritueel Ede Romeinse tijd. Copyright gemeente Ede
Germanen aan de Limes
Ten noorden van de grens van het Romeinse Rijk (limes) ontwikkelde zich in de eerste eeuwen na Chr. een aantal grote, bloeiende nederzettingen. Archeologische vondsten...
Presentatie van het boek Ede 1940-1945 in de trouwzaal van het gemeentehuis te Ede. V.l.n.r.: wethouder J.J. Modder, Gert Plekkringa, Vincent Lagerweij, Henk Bakkenes en burgemeester W. Blanken.
Het oorlogsarchief van Ede
In 1990 verscheen Ede 1940-1945 van Vincent Lagerwij en Gert Plekkringa. Voordat het boek verscheen, werd in de jaren tachtig een collectie samengesteld: Collectie Ede...
Blauwe Gerrit
Blauwe Gerrit
Wie de sagen en legenden van de Veluwe kent, heeft zeker van Blauwe Gerrit gehoord.
De laan van de bloedsteen, circa 2000
Kernhem Bloedsteen
Het volksgeloof wil dat als er bij volle maan een speld in de bloedsteen wordt geprikt, deze gaat bloeden. Dit gegeven over een speld (of...
Schaapscheerdersmaaltijd 1993 Gert Jan Koster © Historisch museum Ede
Schaapscheerdersmaaltijd
De schaapscheerdersmaaltijd werd op veel plaatsen op de Veluwe gegeten na het scheren van de schaapskudde in Loenen, Elspeet, Rheden en Ede. Nu leeft deze...
Keermuren © Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe
De keermuren van het Grote Museum
Helene Kröller-Müller wilde op de Veluwe een museum bouwen om haar kunstcollectie tentoon te stellen. Zij vindt de zuidzijde van de Franse Berg daarvoor de...
Airborne luchtlandingen 2010. Fotograaf Gert Jan Koster
Operatie Market Garden
Bij operatie Market Garden denken veel mensen aan de slag om Arnhem, bekend uit de film 'A bridge too far'. In de film proberen Britse...
Een van de zeven kolken
De eik en de 7 kolken
In een huisje op de hei niet ver van Bennekom woonde Jan van Poorte met zijn 7 onnozele dochters. Op een avond stond er...
Gemeentehuis aan de Grootestraat (nu Notaris Fisscherstraat). Bron: Collectie Gemeentearchief Ede,nr GA16686
Gemeente Ede
Het gemeentehuis is de plek waar we naar toe gaan om een rijbewijs of paspoort aan te vragen. Ook voor een bouwvergunning of het aangeven...
Jan Hilgers na het maken van zijn eerste Nederlandse vlucht, 29 juli 1910. Collectie Historisch Museum Ede
Jan Hilgers monument
Op 29 juli 1910 maakt Jan Hilgers op de Doesburgerheide bij Ede als eerste Nederlander een vlucht in een gemotoriseerd vliegtuig...
Schilderij van het huis, slot of kasteel Kernhem Ede, zoals het eruitzag voordat het huidige classicistische huis in 1803 werd gebouwd, Isaak Ouwater, 1784. Collectie Historisch Museum Ede
Huis Kernhem
De graven van Gelre bouwen van de 12e tot en met de 14e eeuw diverse versterkingen langs de grenzen met Utrecht. De...
Mohamed Kaddouri © Mohamed Kaddouri CC-BY-NC-ND
Aan het werk
Mohamed Kaddouri komt in 1964 vanuit Nador in Marokko naar Nederland. Een paar jaar later vindt hij een baan in Ede. Daar groeit begin jaren...
Foto, ENKA-poort versierd nav 25-jaar ENKA 1922-1947, 1947. Collectie Historisch Museum Ede
ENKA - Poortgebouw
In 1919 laat directeur dr. Hartogs een fabriek bouwen door genieofficier Van den Bosch. Na diverse grote uitbreidingen, voornamelijk in 1925...
Het menu van een jager verzamelaar
Ede in de steentijd
In de vroege prehistorie woonden er al mensen in het gebied dat nu de gemeente Ede wordt genoemd. Het waren groepen rendierjagers die door een...
De muur met spreekgestoelte begrensde het terrein van NSB-leider Mussert in Lunteren. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA19344
Ede in de Tweede Wereldoorlog
Elk voorjaar rept zich een groep leerlingen van een Edese basisschool met borstels en poetsdoeken naar de hellingen van de Paasberg. Daar staat het Mausoleum:...
Een deel van de afbouwafdeling (Bron: Gemeentearchief Ede)
Pianofabriek Rippen
Johan J. Rippen, zoon van een Haagse pianohandelaar, was een vooruitstrevende pianobouwer, die steeds nieuwe ideeën over pianobouw ontwikkelde. In 1937 werd in Den Haag...
Kasteel Hoekelum
Edese kastelen
In de gemeente Ede staan twee kastelen: Hoekelum en Kernhem. Beide worden regelmatig gebruikt als locatie voor bruiloften en partijen. Dat was in de middeleeuwen...
Didi Roos © Historisch Museum Ede en Platform Militaire Historie Ede CC-BY-NC-ND
Verzetsstrijdster in Bennekom en Ede
De Joodse Didi Roos wordt op 13 april 1923 in Rotterdam geboren. In 1941 verlooft ze zich met de eveneens Joodse Marcel Hertz. Een jaar...
Ansicht, op 20 december 1946 van dat jaar werd het politiebureau officieel in gebruik genomen, 1948. Collectie Historisch Museum Ede
Het oude politiebureau
De kern van de voormalige villa Heesterheide, gelegen op de hoek van de Stationsweg en de Breelaan, dateert uit 1928. ...
Ansicht, Openluchttheater aan de Van Pabstlaan, 1938. Collectie Historisch Museum Ede
Openluchttheater de Eder Kuil
Het Openluchttheater Ede of de Eder Kuil is gebouwd in 1936 in het kader van de werkverschaffing. Er wordt...
Foto, toegangspoort Vliegkamp Ede, 1910. Collectie Historisch Museum Ede
Toegangspoort Vliegkamp Ede
Op 4 juni 1910 besluit de gemeenteraad van Ede een aantal gronden op de Doesburgerheide, gelegen vlakbij De Driesprong in Ede,...
Stenen tafel © Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe
De Stenen Tafel
De Oriënteertafel, ook wel De Stenen Tafel genoemd, is vermoedelijk ontworpen door Henry van de Velde. De Oriënteertafel is gebouwd als oriëntatiepunt op een hoog...
25-jarig regeringsjubileum Koningin Wilhelmina - Onthulling Jubileumlantaarn, 1923. Collectie Historisch Museum Ede
Wilhelmina gaslantaarn
De 'Wilhelminalantaarn' is een zeer bijzonder monument: het is een van de weinige gaslantaarns die Europa nog rijk is. Het is...
Schilderij, gezicht op Ede met Oude Kerk en dorpsboerderij, Lodewijk (Louis)  Soonius, ca. 1950. Collectie Historisch Museum Ede
Boerderij De Ark
Op deze plek aan het Oude Kerkplein stond vroeger een klein boerderijtje: De Ark. Het boerderijtje kreeg begin vorige eeuw de...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl