Rijk van Nijmegen

Met de benaming Rijk van Nijmegen werd niet altijd hetzelfde bedoeld. Hier verstaan we eronder de gemeenten Nijmegen, Beuningen, Heumen, Wijchen, Druten en Berg en Dal.

De streek kent een lange geschiedenis, zoals blijkt uit de Romeinse resten die hier zijn gevonden. Belangrijkste plaats in de zuidoosthoek van Gelderland is Nijmegen, de oudste stad van het land. Zij wordt omringd door een veelzijdig natuurgebied. Enerzijds is er het heuvellandschap in het oosten en zuidoosten, anderzijds het rivierenlandschap tussen Maas en Waal. Aan de zuidrand van Nijmegen ligt Heumensoord met zijn bos en heidevelden. Onder de rook van de stad is er de Ooijpolder met zijn gevarieerde vegetatie en bijzondere vogelsoorten. In de Millingerwaard grazen kuddes Gallowayrunderen en Konikpaarden. Het Groesbeekse heuvellandschap telt verschillende wijngaarden.

De regio is rijk aan historische gebouwen. De Nijmeegse Sint Stevenskerk en de protestantse kerken in Groesbeek, Heumen en Beek dateren uit de middeleeuwen. Er staan eeuwenoude boerderijen in Ubbergen, Beuningen, Millingen aan de Rijn en Heumen. Molens zijn er onder meer in Nijmegen (Sint Annamolen), Wijchen (Oude Molen) en Beuningen (De Haag).

Musea bewaren het verleden van stad en land. Zo komt het Romeinse verleden aan bod in Museum Het Valkhof in Nijmegen, de Tweede Wereldoorlog in het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek en het alledaagse leven van weleer in Streekmuseum Tweestromenland in Beneden-Leeuwen. De archieven van de meeste gemeenten in de regio worden beheerd door het Regionaal Archief Nijmegen.

In het gebied tussen Maas & Waal is sinds enkele jaren de Maas en Waal CultuurExpress de plek waarop de Maas en Waalse cultuur en cultuurhistorie samenkomt. De site www.cultuurexpress.nl is het trotse resultaat van de krachtenbundeling van alle erfgoedinstellingen uit de gemeenten Beuningen, Wijchen, Druten, West Maas en Waal en Heumen.

Loop van de Nieuwe Wetering vanaf Appeltern © Gemeente Wijchen
Nieuwe Wetering
Na het sluiten van de dijkringen van het land van Maas en Waal (rond 1300) kon het land niet meer vrij op de rivier afwateren...
Familie met kind uit 1963
Geboorte in Groesbeek
"Dat was met de geboorte van Winand, toen was Wim wel thuis. Toen ging hij de hele tijd naar de schuur en...
Reconstructietekening Hunnerpark © Museum Het Valkhof
Hunnerpark
Deze tekening geeft de situatie tussen 1927 en 1930 weer. Het beeld van Petrus Canisius (links op de tekening) is net geplaatst en men is...
Franciscanerklooster Alverna, 1887. Bron: Pontianus Polman & Maturus Hendriks (1980) Alverna. Van begin tot einde. 1887-1980, Wijchen: s.n., p. 15 (via Wikimedia)
Klooster gaf een uithoek een gezicht
Alverna ontstond in feite pas toen de Franciscanen er in 1886 een klooster bouwden. De monniken zullen zich aangetrokken hebben gevoeld...
Hallehuisboerderij met open stal en schuur © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een open stal en schuur die in de lengterichting van het gebouw ligt. Het voorhuis is een krukhuis: het...
Wederopbouw in het centrum
Wederopbouw
Na de Tweede Wereldoorlog lag Nijmegen in puin. Het oorlogsgeweld had woningen, winkels, horecapanden, kerken, bioscopen, bankgebouwen, het stadhuis en het station verwoest. De stad...
Villa Weltevreden, gebouwd in een kolk. © Hans Barten
Villa Weltevreden
De vrijstaande Villa Weltevreden is in 1881 gebouwd voor notaris Charles Auguste Amedee van de Garde, op de plaats van het huis De Kolk. Kolk...
Hervormde kerk Winssen op de kleine begraafplaats
De Hervormde kerk in Winssen
Aan de Notaris Stephanus Roesstraat nummer 11 staat op een kleine begraafplaats de Hervormde kerk. Het is in haar huidige gedaante een t-vormig gebouwtje, gebouwd...
Kleuterklas in de Bommelerwaard, circa 1955 (Bron: Gelders Archief)
De schoolloopbaan uitgebreid
Na 1900 groeide niet alleen de deelname aan het lager onderwijs, ook het vervolgonderwijs nam een enorme vlucht - mede onder invloed van de Leerplichtwet....
Het Steenen Kruis langs de route © Hans Barten
Het Steenen Kruis
Aan de rivierzijde van de Waalbandijk, aan het einde van de Klapstraat, staat sinds de middeleeuwen in de berm van de dijk het Steenen Kruis....
Otto II and Theophano gekroond door Christus (Bron: Wikimedia, foto: 'Clio20')
De Ottoonse keizers in Nijmegen
Na de Karolingen, de dynastie die het Frankische Rijk regeerde van de achtste tot de tiende eeuw, komen de Ottoonse (Duits-Roomse) keizers aan het bewind....
Walmuur Hunnerpark tijdens ontmanteling
Keuperstoren
De gemetselde toren die hier te zien is maakte deel uit van de tweede stadsmuur uit de 15e eeuw. De toren is gedeeltelijk gereconstrueerd. Met...
Legerplaats in vogelvlucht
Romeinse legerkampen
Rond 19 voor Christus zetten de eerste Romeinse soldaten voet op Nijmeegs grondgebied. Ze bouwden hun legerkampen op de Hunerberg en het Kops Plateau. Vanuit...
Het Gogh, een hallehuisboerderij met arboretum als voortuin. © Hans Barten
Het Gogh
Dit monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel en een dwarsgebouwd voorhuis (T-boerderij). Het huidige voorhuis heeft vier vensterassen met in de tweede as een...
De kruidenierswinkel van de familie H. Nillesen aan de Burgemeester Ottenhoffstraat in 1957. Foto Fam. A.Peters-Nilessen.
Van buurtwinkel tot supermarkt
De reclamefolder valt in de bus. 'Spetterende opening van de eerste Groesbeekse echte supermarkt' staat met grote letters op het drukwerk. In de folder staan...
Opgraving van Romeinse gracht
Romeinse muur met grachten
In de 4e eeuw na Christus stond op de Valkhofheuvel een versterkte nederzetting. Deze besloeg een oppervlak van ongeveer vijf hectare...
Romeinenfestival in Nijmegen
Nijmegen, oudste stad van Nederland
Nijmegen wordt over het algemeen beschouwd als de oudste stad van Nederland. Helemaal vast staat dit niet, en uiteraard zijn er meer Nederlandse steden die...
Het postkantoor, gebouwd door rijksbouwmeester Peeters. © Hans Barten
Voormalig postkantoor
Dit monument is gebouwd door rijksbouwmeester Peeters. Het gebouw bestaat uit een begane grond met verdieping, voorzien van fraaie, bewerkte pironnen (loden versiering). De daken...
Hoog water in de Waal
Dreiging watersnoodramp
In januari 1995 steeg het waterpeil in de Waal tot angstaanjagende hoogte. Iedereen was bang dat de dijken zouden breken en dat de Ooypolder en...
Het antependium van het Nijmeegse schippersgilde, 1475-1500 © Museum Het Vaklhof
Het antependium
Voor het altaar in de gildekapel lieten de schippers van het Nijmeegse schippersgilde een kostbaar antependium borduren, een kleed dat van het altaar afhing tot...
Kade Ruffelseweg © In de ban van Maas en Waal Driessen en Van de Ven 2004
Kade Ruffelseweg, een van de oudste zijkades van het rivierengebied
Dijken en kaden bepaalden en bepalen in hoge mate de bewoonbaarheid van het rivierengebied. In de gemeente Wijchen vind je dijken en kaden uit verschillende...
De boerderij op de hoek Waalbandijk-Molendam. © Hans Barten
Boerderij
Het monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel, oorspronkelijk daterend uit de achttiende eeuw. De met de voorgevel naar de dijk gekeerde boerderij is voorzien...
Munt geslagen in Batenburg © Erfgoed Gelderland CC
De Munte van Batenburg
In De Munte in Batenburg was in drie korte perioden tussen 1351 en 1622 de muntslag gevestigd. Het recht van muntslag werd verleend door de...
Reconstructietekening van de Valkhofburcht © Museum Het Valkhof
Valkhofburcht
Omstreeks 777 liet de Karel de Grote een 'palts' bouwen op de Valkhofheuvel, waar toen ongetwijfeld nog de resten van de versterkte Romeinse nederzetting lagen....
Dijkmagazijn, Deest. Fotografie Hans Barten
Dijkmagazijn
Het Dijkmagazijn, in de volksmond notschurtke (noodschuur) genoemd, is een bakstenen gebouw met twee bouwlagen op een onderbouw. Het is deels ingelaten in het dijklichaam....
Tabaksschuur Ewijk. Bron: RCE, foto: C.Th.Kokke
Overblijfselen van de tabaksteelt
De commerciële tabaksteelt is begin zeventiende eeuw in Europa opgekomen. Van de Utrechtse heuvelrug verspreidde het product zich via de Betuwe (1650) naar Maas en...
Een klant aan het loket van het bijkantoor van de Boerenleenbank aan de Margrietstraat. De computer is er nog niet en de bankbediende werkt het spaarboekje met de pen bij. Archief Rabobank Groesbeek
Van loonzakje naar pinautomaat
'De volgende', roept directeur Witteveen. In het halletje voor het kantoor is het een drukte van jewelste. Het is zaterdagmiddag en de werkweek zit er...
Archeologische opgravingen bij kasteel Balgoy leggen de fundamenten bloot in 1941. Bron: Pagus Balgoye
Het kasteel van de heerlijkheid Balgoy en Keent, Kleef's leen
Binnen de expansiepolitiek van de graven van Kleef paste het in de macht hebben van de heerlijkheid Balgoy en Keent. Rond ...
Ansichtkaart van grens tussen Duitsland en Beek (1927) © Regionaal Archief Nijmegen
Duitse vluchtelingen over de grens
Duitse vluchtelingen staken in de jaren ‘30 met golven de grens met Gelderland over. Dieptepunt vormde de grote stroom van 10.000 Joden naar Nederland in...
Deze afbeelding van de Sint Elisabethsvloed (1421) is mogelijk een van de eerste schilderijen waarop de Waal staat afgebeeld (linksboven). Het een altaarstukpaneel van een onbekende meester (1490-1495). © Rijksmuseum PD
De Waal in schilderijen: opkomst
Met de opkomst van de Renaissance, aan het begin van de zestiende eeuw, schilderden kunstenaars meer religieuze taferelen en legden ze zich toe op alledaagse...
Stadhuis Nijmegen, rond 1900 © Publiek domein
Bloeiperiode Nijmeegse Hanzekooplieden
Vooral de jaren tussen 1520 en het uitbreken van de Nederlandse Opstand vanaf 1566 vormden een bloeiperiode voor de Nijmeegse Hanzekooplieden. Niet zelden nam Nijmegen...
Eerste binnenplaats van het Valkhof naar het noordoosten gezien © Museum Het Valkhof
Sint Nicolaaskapel
De Sint Nicolaaskapel is in 1030 in opdracht van keizer Hendrik III gebouwd en daarmee een van de oudste nog bestaande stenen gebouwen van Nederland....
Pentekening Huis Persingen. Bron: Bibliotheek Rotterdam
Persingen, het kleinste plaatsje van Nederland
Het kleinste plaatsje van Nederland, Persingen ligt op een stuifzandrug die is ontstaan tijdens de laatste ijstijd (ongeveer 10.000 voor Christus). Het verhoogde deel is...
De Ewaldenkerk in het landschap. © Hans Barten
Rooms-Katholieke kerk H.H. Ewalden
De Ewalden kerk is een kruisbasiliek in neogotische stijl. Het middengedeelte is in hout overkapt en de zijbeuken zijn in steen opgetrokken. De architect was...
Knotpopulier zakt steeds verder weg.
Bomen knotten voor gebruik van het hout
Boeren hadden in het verleden hout nodig voor allerlei gebruik. Al voor het begin van onze jaartelling werden knotbomen veel gebruikt. Knotbomen ontstaan doordat op...
Kasteel Batenburg 1776 © Gelders Archief
Het geslacht Batenburg en Bronckhorst
Geslacht Batenburg wordt voor het eerst in de bronnen vermeld in 1076. In de veertiende eeuw trouwde de enige dochter van Dirk van Batenburg (†...
Gastarbeiders
Kleurrijke stad
In 1961 kwamen 33 Griekse mannen (tijdelijk) in Nijmegen werken. Dit waren de eerste gastarbeiders. Ze gingen aan de slag in de kunstzijdespinnerij Nyma. Nijmegen...
Kwel achter de dijk maakt het gebied geschikt voor waterminnende planten. Bron: Gemeente Beuningen
Kwelbos
Het bos ten zuiden van de dijk ten oosten van Winssen heet Biezenwaard. Deze naam staat voor waterminnende planten (biezen) in een laaggelegen land (waard)....
Het pand vanaf de overkant. © Hans Barten
Winkel-Woonpand
Dit monument op de hoek van de Molenstraat en Hogestraat is het beste te bekijken vanaf de overkant van de Hogestraat. Dan zie je pas...
Overstroming en instorting van de Lappentoren 2 Maart 1784 door Steven Globé
Lappentoren
In de 15e eeuw werd de gehele Waalkade voorzien van een stadsmuur met daarin maar liefst acht stadspoorten, waaronder de Veerpoort....
Eerste binnenplaats van het Valkhof met Nicolaaskapel en Reuzentoren, 1733
Reuzentoren
Bij het bouwen van een burcht werd vaak begonnen met een verdedigingstoren of donjon. Dit was een toren waarin de bewoners ...
De eerste foto van een voetbalwedstrijd in Groesbeek in 1912. De wedstrijd is op een ‘speelveld’ aan de Hoflaan bij de boerderij van klooster Mariëndaal. De club heet ‘Rood Wit Blauw’ en bestaat uit Groesbeekse arbeiders die in Duitsland werken. Deze oudste Groesbeekse voetbalclub (1912) bestaat al lang niet meer. Collectie G.G.Driessen.
Koning Voetbal
'Voetbalmaf Groesbeek', luidt de kop in de sportbijlage van het 'Algemeen Dagblad' op 3 september 2004. Het artikel in de krant gaat over het feit...
Gezicht op de Ooijpolder vanaf de Holleweg bij Berg en Dal, omstreeks 1860. Rivierzanden liggen op de stuwwal hoog boven de huidige rivier. © Museum het Valkhof, Willen Carel Nakken
IJstijden en rivieren
De voorlopers van de Rijn, de Waal en de Maas vormden het Nederlandse landschap. Al miljoenen jaren lang brengen deze rivieren grind, zandkorrels en kleideeltjes...
Het veerhuis bij het Drutense veer. Foto Hans Barten
Veerhuis
In september 1890 verkocht veerman J. Herts het oude veerhuis, de halve pont, een zeilboot en drie roeiboten voor 3.000 gulden aan de gemeente. Oorspronkelijk...
Hoofden  lokale heren in de kapitelen van de zuilen
Voormalige Mariakerk, de hertog was hier
Het staat vast dat de eerste kapel van Bergharen gebouwd werd op een prehistorisch grafveld. Dat werd opzettelijk ook op andere...
Voorhuis met hallehuisschuur. © Hans Barten
De Engelhof
Deze voormalige T-boerderij met middenlangsdeel ligt op een kleine terp in Afferden – tegen de grens met Deest. De brede voorgevel ligt dicht tegen de...
Paarden Leste Mert - G. Thelissen
Zonder snert en koeienstront geen “Leste Mert”
De eerste donderdag na Allerzielen is elk jaar 'Leste Mert', de grote dag voor Druten en het hele Land van Maas en Waal.
Het bewoonde tabaksmagazijn © Hans Barten
Industrieel monument Tabakspakhuis
Dit rechthoekige, vrijstaande monument is een groot voormalig tabakspakhuis. Het heeft een begane grond, twee verdiepingen en een zolderverdieping met flauw hellend zadeldak.
Universiteitspoortje
De eerste Nijmeegse universiteit
In 1655 richtte Nijmegen een hogeschool op. De school groeide een jaar later uit tot universiteit, de eerste van Nijmegen. Vakken waren filosofie, wijsbegeerte, theologie,...
De Canadese Erebegraafplaats in 1947, kort na de opening. De ijzeren kruizen zijn na 1956 vervangen door grafstenen. Collectie G.G.Driessen.
Ter herinnering
De zwarte auto stopt. Koningin Wilhelmina stapt uit. Ze draagt een dikke bontjas. De koningin knikt naar de aanwezige mensen. Ook Prins Bernhard is erbij....

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl