Rijk van Nijmegen

Met de benaming Rijk van Nijmegen werd niet altijd hetzelfde bedoeld. Hier verstaan we eronder de gemeenten Nijmegen, Beuningen, Heumen, Wijchen, Druten en Berg en Dal.

De streek kent een lange geschiedenis, zoals blijkt uit de Romeinse resten die hier zijn gevonden. Belangrijkste plaats in de zuidoosthoek van Gelderland is Nijmegen, de oudste stad van het land. Zij wordt omringd door een veelzijdig natuurgebied. Enerzijds is er het heuvellandschap in het oosten en zuidoosten, anderzijds het rivierenlandschap tussen Maas en Waal. Aan de zuidrand van Nijmegen ligt Heumensoord met zijn bos en heidevelden. Onder de rook van de stad is er de Ooijpolder met zijn gevarieerde vegetatie en bijzondere vogelsoorten. In de Millingerwaard grazen kuddes Gallowayrunderen en Konikpaarden. Het Groesbeekse heuvellandschap telt verschillende wijngaarden.

De regio is rijk aan historische gebouwen. De Nijmeegse Sint Stevenskerk en de protestantse kerken in Groesbeek, Heumen en Beek dateren uit de middeleeuwen. Er staan eeuwenoude boerderijen in Ubbergen, Beuningen, Millingen aan de Rijn en Heumen. Molens zijn er onder meer in Nijmegen (Sint Annamolen), Wijchen (Oude Molen) en Beuningen (De Haag).

Musea bewaren het verleden van stad en land. Zo komt het Romeinse verleden aan bod in Museum Het Valkhof in Nijmegen, de Tweede Wereldoorlog in het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek en het alledaagse leven van weleer in Streekmuseum Tweestromenland in Beneden-Leeuwen. De archieven van de meeste gemeenten in de regio worden beheerd door het Regionaal Archief Nijmegen.

In het gebied tussen Maas & Waal is sinds enkele jaren de Maas en Waal CultuurExpress de plek waarop de Maas en Waalse cultuur en cultuurhistorie samenkomt. De site www.cultuurexpress.nl is het trotse resultaat van de krachtenbundeling van alle erfgoedinstellingen uit de gemeenten Beuningen, Wijchen, Druten, West Maas en Waal en Heumen.

Kasteel Batenburg in 1732
Kasteel Batenburg
Wanneer kasteel Batenburg precies gebouwd is, is niet zeker. Een steen die voorheen boven de poort was ingemetseld vermeldde dat Batenburg in het jaar 327...
Slangdraadflesje
Glazen flesje
Bij de aanleg van de riolering in de Sint Jorisstraat in 1907 werd een tufstenen grafkist met deksel uit de Romeinse tijd...
Gedenkteken 17 september 1944 op gevel Hotel Sionshof (Bron: Wikimedia, foto: 'Havang(nl)')
Verzetsstrijder Jan van Hoof
Jan Jozef Lambert van Hoof (Nijmegen, 7 augustus 1922 - Nijmegen, 19 september 1944) was een Nederlandse verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Voor de Tweede...
Herenhuis aan de Hoogstraat. Fotografie Hans Barten
Herenhuis
Op het Hoog, vanaf de middeleeuwen onbetwist dorpshart met kerk, kerkhof, school en dorpslinde, staat sinds 1914 dit markante herenhuis. Het vrijstaande pand telt twee...
Dijkmagazijn, Deest. Fotografie Hans Barten
Dijkmagazijn
Het Dijkmagazijn, in de volksmond notschurtke (noodschuur) genoemd, is een bakstenen gebouw met twee bouwlagen op een onderbouw. Het is deels ingelaten in het dijklichaam....
Het voormalige dijkcafé. © Hans Barten
Voormalig dijkcafé
Vooral voor de lokale geschiedenis is het voormalige café Vogelaar - als laatste overgebleven dijkcafé in Druten - een interessant object. Hier woonde in de...
Die in Rhenen vielen houdt de gedachte levend aan de Deestenaren die omkwamen in de Tweede Wereldoorlog en in 1949 in de Overzeese gebiedsdelen. Fotografie Hans Barten
Die in Rhenen vielen
"Die in Rhenen vielen" is een hardstenen kunstwerk van ongeveer 2,5 meter hoog in een door een fraai smeedijzeren hek omgeven tuintje. Op een halve...
Nijmegen na het bombardement van 1944
De wederopbouw van Nijmegen
Op 22 februari 1944 werd Nijmegen door de geallieerde luchtmacht gebombardeerd. Het bombardement vernielde grote delen van het middeleeuwse centrum.
Het voormalige kantoor. © Hans Barten
Voormalig kantoor steenfabriek Dericks en Geldens
Wie door het land van Maas en Waal fietst of wandelt, kan overal in en op schuurtjes, stallen en achtermuren van huizen afgekeurde geglazuurde stenen...
Jan van Goyen – die dit gezicht op de Waal en Valkhofburcht in 1641 schilderde - inspireerde veel schilders met zijn  sfeervolle beelden van de brede rivier waaraan de middeleeuwse burcht monumentaal oprijst. © via Collectie Gelderland, Museum het Valkhof
Verbeelding van de Waal - inleiding
Verbeelding van de Waal laat letterlijk alle aspecten van de Waal zien. Vooral in beeld, maar ook in woord. Verwonder je over de Waal en...
De middeleeuwse toren van Puiflijk. Fotografie Hans Barten
Oude Toren Puiflijk
De toren is opgetrokken in rode baksteen en aan de buitenkant bekleed met tufsteen en een enkele natuursteen. Zij heeft een vrijwel vierkante plattegrond met...
Het antependium van het Nijmeegse schippersgilde, 1475-1500 © Museum Het Vaklhof
Het antependium
Voor het altaar in de gildekapel lieten de schippers van het Nijmeegse schippersgilde een kostbaar antependium borduren, een kleed dat van het altaar afhing tot...
Voormalig Franciscanesserklooster in Winssen
De roep om Franciscanessen in Winssen
In de loop van de negentiende eeuw groeiden de dorpen in het Land van Maas en Waal. De onderwijsvoorzieningen in het gebied waren tot dan...
Reikende handen van Ted Felen. Hans Barten Fotografie
Reikende Handen
"Reikende Handen" toont vier vleugelachtige figuren die reiken naar een zonachtig verschijnsel. Het mozaïek is gemaakt van gegalvaniseerd staal en is aangebracht ter ere van...
Schoolklas in Lienden, circa 1900 (Bron: Regionaal Archief Rivierenland, Tiel, foto: fotocollectie Lienden)
De invoering van de leerplichtwet
Al voordat op 1 januari 1901 de leerplicht werd ingevoerd, was het schoolverzuim in Nederland flink gedaald. De leerplicht vormde als het ware het sluitstuk...
Krantenartikel over De Haard
Nijmeegs clubhuis De Haard
De Nijmeegse wijk Het Willemskwartier is aan het begin van de twintigste eeuw een echte volksbuurt waar veel grote gezinnen wonen.
Prins Willem Frederik en Prins Willem George Frederik in de manage van de Valkhofburcht, 1788
De Oranjes op het Valkhof
Het was 1786 toen in Den Haag relletjes ontstonden en geleidelijk toenamen tussen de Oranjegezinden en de Patriotten. In die onrustige atmosfeer waren de stadhouder...
De boerderij met tabaksschuur. © Hans Barten
Tabaksschuur
In deze tabaksschuur werd vroeger de tabak te drogen gehangen. Het is een tweebeukige schuur met ankerbalkconstructie en een met riet gedekt schilddak. De wanden...
Feltman vogelvluchtplan Nijmegen
Restanten stadsmuur
Het Hunnerpark is met het Kronenburgerpark en de Waalkade de enige plek in Nijmegen waar je nog restanten van de tweede ...
Baker met baby en wieg op de kamer van de ouders, ca. 1950
Geboorte in Deest
"Een doctor erbij, tenminste bij de eerste bij ons thuis hadden ze er een doctor bij en toen was 't nog '52...
De Ewaldenkerk in het landschap. © Hans Barten
Rooms-Katholieke kerk H.H. Ewalden
De Ewalden kerk is een kruisbasiliek in neogotische stijl. Het middengedeelte is in hout overkapt en de zijbeuken zijn in steen opgetrokken. De architect was...
Dankzij Frederik II van Pruisen kwam in 1771 een verdrag tot stand om de problemen rond het Pannerdensch kanaal op te lossen.
Het Pannerdensch kanaal
De Rijn had in de zeventiende eeuw zijn splitsingspunt oostelijker dan nu, bij Schenkenschans, waar een belangrijk grensfort lag. De riviersplitsing lag zo ongelukkig dat...
Wolharige mammoet
De wolharige mammoet
De allereerste slurfdragers leefden zo'n 50 miljoen jaar geleden. De mammoet is verwant aan deze diergroep.
Het klompenmakershuis. © Hans Barten
Klompenmakershuis
In deze eenvoudige hallehuisboerderij, oorspronkelijk in gebruik als tabaksboerderij, woonde vroeger een klompenmaker. Oudere Drutenaren herinneren zich nog de klompenbomen die langs het huis lagen...
Boomgaard Doddendaal in bloei. © Gemeente Beuningen
Hoogstamboomgaarden
Hoogstamboomgaarden bestaan uit fruitbomen met op ongeveer twee meter hoogte de eerste dwarstakken. De gunstigste groeiplaats voor boomgaarden zijn plaatsen die niet te drassig zijn...
De muntschat gevonden in Canabae. De herkomst van de vijf ringetjes is onbekend © Museum het Valkhof
De muntschat van Canabae
De Romeinen waren vooruitstrevend in hun gebruik van een wettig betaalmiddel. Zo kreeg een soldaat zijn maandinkomen betaald in munten. Een verstandige soldaat spaarde dit...
Het begin van kasteel Heumen rond 1200. © René Reijnen, 2016
Kasteel Heumen, 1188-1585
Even ten zuiden van Nijmegen in de heerlijkheid Heumen lag aan de Maas een imposante waterburcht. Door zijn strategische ligging op de grens van Gelderland...
Het gemeentehuis van Lingewaal in Asperen (Bron: Gemeente Lingewaal)
Samen of zelfstandig
Tot de jaren zeventig kwam samenvoeging van gemeenten sporadisch voor. Het ruimtegebrek van de grotere steden om de groeiende bevolking te kunnen opvangen was tot...
St Antonius Abt. Fotografie Hans Barten
Rooms-katholieke kerk St. Antonius Abt
De plannen voor de bouw dateren al van 1893. In dat jaar is architect P.J. H. Cuypers gevraagd om een plan te maken voor herstel...
Pijlpunt
De eerste bewoners
Waar nu het Keizer Augustusplein ligt, sloegen jager-verzamelaars rond 5500 voor Christus hun kamp op. Dit was toen een waterrijk, bebost gebied met veel vis,...
Nicolaaskapel
Karel de Grote
Karel de Grote was van 771 tot 814 koning van de Franken. Hij heerste over bijna heel West-Europa. Karel liet op verschillende plaatsen in zijn...
Sint Judocuskerk Hernen
Sint Judocuskerk Hernen, een baken in het landschap
De kerk heeft als patroonheilige Sint Judocus. Deze is door de Cisterciënzers van Leur, waar Hernen een tijdlang onder viel, meegebracht...
Vluchtelingen in het Nederlandse-Duitse grensgebied (Bron: Spannendegeschiedenis.nl, Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945)
De evacuatie van Millingen aan de Rijn
De Millingse bevolking kan het zich niet voorstellen dat zij misschien ook moet evacueren. De dorpelingen zijn er dan ook totaal niet op voorbereid als...
Skelet Frankische ruiter
Twee ijzeren zwaarden
Na de val van het Romeinse rijk ging het Valkhofterrein over in het bezit van de Frankische koningen. Kort na 600 bouwden...
De ondertekening van het vredesverdrag in 1678 te Nijmegen. Coll. Het Valkhof
De Vrede van Nijmegen
Begin juni 1672 veroverden Franse legers onder leiding van Lodewijk XIV alle versterkingen aan de Rijn. De vestingen bleken slecht onderhouden, de magazijnen leeg. Intussen...
Affiche Waterland (noord-Holland)  helpt Arnhem, juli 1945. Beeldbank WO2 NIOD
Market Garden
Op 17 september 1944 begon Operatie Market Garden. Middels luchtlandingen en een grondoffensief wilden de geallieerden de Duitse verdedigingslinie omzeilen. Gelderland kreeg in deze beslissende...
Het Kops Plateau in Nijmegen
Prehistorisch Nijmegen
Het waren de Romeinen die Nijmegen, letterlijk en figuurlijk, op de kaart zetten. Hier bouwden zij hun kampen, aan de noordgrens van het Romeinse rijk....
Huis te Horssen. Fotografie Hans Barten
Heerlijkheid Horssen
Ten westen van de dorpskern van Horssen ligt, in een omgeving vol juweeltjes van boerderijen, het Huis Horssen. Het huidige huis is de in de...
Het bergspoor met de tram in Berg en Dal. Het witte gebouw op de achtergrond (linksboven) is Hotel ‘Groot Berg en Dal’. Het hotel is afgebroken in 1971 om plaats te maken voor appartementen. Collectie G.G.Driessen
Op vakantie in Berg en Dal
Een koets getrokken door twee paarden ratelt naar Hotel 'Groot Berg en Dal'. Twee deftige dames stappen uit. Even later genieten ze van het uitzicht...
Het Witte Huis van Johann Martijn Rieff © Hans Barten
Het Witte Huis
Achter twee lei-lindebomen, tegenover de katholieke kerk van Druten, staat het mooie Witte Huis.
In 1828 legde Johann Adolf Lasinsky de afvaart van een groot Hollands houtvlot bij Koblenz vast. Op het vlot zijn hutten gebouwd. Tientallen roeiers sturen het vlot in de goede richting. © Wikimedia PD
Twee bijzondere handelsproducten: wijn en hout
Eeuwenlang vormde de handel in Rijnwijn een van de belangrijkste pijlers onder de economische voorspoed van Nijmegen. Dertig tot vijftig procent van alle schepen die...
Willem Elektriciteitspionier Willem Benjamin Smit uit Slikkerveer (Foto: Brush HMA Ridderkerk, bron: Stichting Willem Smit Historie)
Het imperium van Willem Smit
De fabriek van elektriciteitspionier Willem Smit, Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek, werd in de twintigste eeuw een succesvol bedrijf.
Valkhofburcht vlak voor de afbraak in 1796
Restanten Burchtmuur
De Valkhofburcht heeft vanaf de bouw in steen in de 12e eeuw tot aan de afbraak in 1796 het aanzicht van ...
De eerste foto van een voetbalwedstrijd in Groesbeek in 1912. De wedstrijd is op een ‘speelveld’ aan de Hoflaan bij de boerderij van klooster Mariëndaal. De club heet ‘Rood Wit Blauw’ en bestaat uit Groesbeekse arbeiders die in Duitsland werken. Deze oudste Groesbeekse voetbalclub (1912) bestaat al lang niet meer. Collectie G.G.Driessen.
Koning Voetbal
'Voetbalmaf Groesbeek', luidt de kop in de sportbijlage van het 'Algemeen Dagblad' op 3 september 2004. Het artikel in de krant gaat over het feit...
Waal
IJs en water
Tijdens de voorlaatste ijstijd bereikten gletsjers vanuit Scandinavië het gebied dat nu Nederland is. Deze ijsmassa's van zo'n 200 meter dik drukten de grond aan...
Willem Anne baron Schimmelpenninck van der Oye (Bron: Wikimedia)
De macht van de adel
Deskundige op het gebied van adelsgeschiedenis is Coen baron Schimmelpenninck van der Oije, ondermeer voorzitter van de Hoge Raad van Adel. Hij speelde een belangrijke...
Tekening van de villa over de opzet van het park Grote Aalst. Op deze afbeelding zie je in rood de sporen die zijn opgegraven. In het midden van het park staan de bomen op een verhoogd terrein. Zo kunnen de boomwortels de archeologische resten van het hoofdgebouw niet beschadigen. Er zijn verschillende soorten bomen geplant, zoals ook in de Romeinse tijd de gewoonte was. Het (bijna) rechthoekig pad om het middenterrein heeft de vorm van de omheining van het villaterrein, maar dan kleiner.
Romeinse villa Keizershoeve
Het park van 'De Grote Aalst' is aangelegd in 2012, maar de geschiedenis ervan gaat meer dan 2000 jaar terug. Het park...
Sint Paschalisschool Woezik
Woezik kreeg een school
In 1930-1931 werd aan de zuidzijde van de Woeziksestraat een nieuwe rooms-katholieke school gebouwd naar ontwerp van architect Van Kessel. Het...
De spoorbrug over de Waal bij Zaltbommel in aanbouw in 1869. Er is nog een onderbrug te zien ten behoeve van de werkzaamheden. © Wikimedia Commons, Pieter Oosterhuis - PD
Vaste bruggen
Het duurde tot in de twintigste eeuw voordat er vaste bruggen over de Waal werden gebouwd. Het uitbreidende spoorwegennet en het toenemende wegverkeer maakte dit...
Bejaardenhuis De Meent, in 1968. In 1996 is het gesloopt voor de bouw van het huidige woonzorgcentrum. Collectie G.G.Driessen.
Oud in Groesbeek
'Gezellig is het vaak wel als je met z'n drieën in een slaapkamer ligt', zegt Betsy Lamers. Ze woont samen met haar ouders, haar twee...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl