Rijk van Nijmegen

Onder het Rijk van Nijmegen vallen de gemeenten Nijmegen, Beuningen, Heumen, Wijchen, Druten en Berg en Dal. De streek kent een lange geschiedenis, zoals blijkt uit de Romeinse resten die hier zijn gevonden.

Nijmegen is zelfs de oudste stad van Nederland en is omringd door een veelzijdig natuurgebied. In de Millingerwaard grazen kuddes Gallowayrunderen en Konikpaarden. Het Groesbeekse heuvellandschap telt verschillende wijngaarden.

De regio is rijk aan historische gebouwen: van middeleeuwse kerken tot eeuwenoude boerderijen en molens verspreid door de hele regio. Het verleden wordt getoond in diverse musea. De archieven van de meeste gemeenten in de regio worden beheerd door het Regionaal Archief Nijmegen.

Ontdek op www.cultuurexpress.nl de Maas en Waalse cultuurhistorie.

Het land van Cuijk voor 1160. Bron: Pagus Balgoye
Balgoy, speelbal van grote en kleine machthebbers 950 - 1350
De Pagus of Villa Balgoye was in de late middeleeuwen onderdeel van de strijd om de macht in het Nederrijn-Maasgebied. Balgoy...
Hoog water in de Waal
Dreiging watersnoodramp
In januari 1995 steeg het waterpeil in de Waal tot angstaanjagende hoogte. Iedereen was bang dat de dijken zouden breken en dat de Ooypolder en...
Uitsnede Feltmankaart met Valkhofburcht
Ringmuur
De Valkhofburcht werd door twee muren omgeven. De eerste muur liep rond de burcht zelf, de tweede muur liep langs de voet...
De boerderij met nieuw dak © Hans Barten
Boerderij
Dit monument was tot voor kort een gaaf voorbeeld van een dwarsdeelboerderij uit de late negentiende eeuw. Boerderijen met dwarsdelen hebben de veestal over...
Het voormalige dijkcafé. © Hans Barten
Voormalig dijkcafé
Vooral voor de lokale geschiedenis is het voormalige café Vogelaar - als laatste overgebleven dijkcafé in Druten - een interessant object. Hier woonde in de...
De geallieerden roeien de Waal over
Geallieerde oversteek van de Waal
Het verzet van de Duitsers op en rond de bruggen van Nijmegen was hevig. Op 20 september 1944 besloot de geallieerde legerleiding om de verkeersbrug...
Boerenhoeve Afferden. Fotografie Hans Barten
Boerenhoeve
De kapitale boerenhoeve ligt, evenals de tegenovergelegen monumentale boerderij, op een terp. Voor de boerderij staan vier leilinden. Ze zijn er in vroeger tijden geplant...
Blijde incomste
Blijde incomste
Bij de ontvangst van nieuwe vorsten, het vieren van overwinningen en lustrums is er een traditie vanuit de middeleeuwen om zogeheten 'Blijde incomste'-optochten te houden....
Tramremise met getekend spoor. Fotografie Hans Barten
Tramremise
Dit monument is de voormalige tramremise. Tijdens de Open Monumentendag 2008 had het lokale Comité Open Monumentendag de rails terug laten schilderen op de...
Voorhuis Krukhuis. © Hans Barten
Krukhuis
Het pand staat op een lichte verhoging aan de Zelksestraat en is van oorsprong een hallehuisboerderij met middenlangsdeel. Het heeft een krukhuis, een naar links...
Wolharige mammoet
De wolharige mammoet
De allereerste slurfdragers leefden zo'n 50 miljoen jaar geleden. De mammoet is verwant aan deze diergroep.
Pentekening Huis Persingen. Bron: Bibliotheek Rotterdam
Persingen, het kleinste plaatsje van Nederland
Het kleinste plaatsje van Nederland, Persingen ligt op een stuifzandrug die is ontstaan tijdens de laatste ijstijd (ongeveer 10.000 voor Christus). Het verhoogde deel is...
De zuidelijkste boerderij van Afferden. © Hans Barten
Boerderij de Laren
Deze boerderij was van oudsher de meest naar het zuiden in het veld gelegen boerderij van Afferden. De boerderij was tot voor kort een royale...
De hallehuisboerderij in de bocht van de Mekkersteeg. © Hans Barten
Boerderij
Op een verhoging in de bocht van de Mekkersteeg ligt deze voormalige hallehuisboerderij. Oorspronkelijk had het een middenlangsdeel die nu in- en uitwendig bij het...
Schematische indeling historisch erf voor en achter. © Gemeente Beuningen
Historisch boerenerf
Boerenerven zijn zo oud als de oudste boerderijen in Nederland. Vanaf welk tijdstip boerderijen voorkomen is afhankelijk van het ontginningstijdstip van een gebied. Van de...
Het voormalige klooster van de zusters Jezus, Maria en Joseph © Hans Barten
Het Anker
Het voormalige klooster van de zusters Jezus, Maria en Joseph werd in 1898 ontworpen door de Tilburgse architect Henri van den Abeelen. Het kerkbestuur van...
“Toen wij bij Lent afscheid van onzen voerman namen, zagen wij Nijmegen in een soort van Amphitheater voor ons uitgespreid, met de brede Waal voor dezelve,” schreef Willem de Clercq in 1815. © Aquarel Paulus van Liender, 1752, collectie Museum Het Valkhof - CC-BY
Schrijvers, schilders en de opkomst van het toerisme
In de negentiende eeuw ontdekten ook in Nederland romantische schrijvers en wandelaars de stuwwal bij Nijmegen en het rivierenlandschap. In hun voetsporen volgden de schilders....
Leeuw in Kronenburgerpark
Gebouwen van Oscar Leeuw
Tussen 1900 en 1920 ontwierp architect Oscar Leeuw veel Nijmeegse gebouwen. Hij werkte hierbij samen met zijn vader en broer, beiden beeldhouwers. Vóór de Tweede...
Soldaten rijden door het weiland
Operatie Veritable
Operatie Veritable begint in de ochtend van 8 februari 1945 met een onvoorstelbaar grote troepenmacht aan een opmars naar Duitsland. Door de dagenlange regen, de...
Versierde vuurmaker, gevonden in een waterput in Nijmegen-West © Museum het Valkhof
Versierde vuurmaker
Tegenwoordig is het makkelijk zat om een vuurtje te maken, maar vroeger was dit een hele, vakkundige bezigheid. Belangrijk was in ieder geval dat je...
De schoorsteen van steenfabriek Vogelensangh is van ver te zien. Foto Hans Barten
Steenfabriek Vogelensangh
Tot in de zestiger jaren van de vorige eeuw had vrijwel ieder dorp aan de Waal een of meer steenfabrieken. Deest kende twee steenfabrieken, een...
Tres Riches Heures du Duc de Berry, Gebroeders van Limburg © PDM Wikimedia Commons
Gebroeders van Limburg
In de periode 1380-1390 werkten de Nijmeegse broers Herman en Willem Maelwael als schilders voor de hertog van Gelre. Nijmegen hoorde in die tijd bij...
Het kantoor van Stoomtram Maas en Waal. © Hans Barten
Kantoor/magazijn stoomtram Maas en Waal
Dit monument is een zichtbare herinnering binnen de gemeente Druten aan de sinds 1934 opgeheven Stoomtram Maas en Waal. Vooral voor de geschiedenis van verkeer...
Schoolklas in Lienden, circa 1900 (Bron: Regionaal Archief Rivierenland, Tiel, foto: fotocollectie Lienden)
De invoering van de leerplichtwet
Al voordat op 1 januari 1901 de leerplicht werd ingevoerd, was het schoolverzuim in Nederland flink gedaald. De leerplicht vormde als het ware het sluitstuk...
De dijkboerderij van Jan Kuiper. © Hans Barten
Dijkboerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis (T­huis). De voormalige keuterboerderij ligt vrij van de voormalige dijk. Tot halverwege de...
Op deze pentekening uit 1827 is te zien dat de Waal bij Nijmegen ondiepten en zandbanken kent. Op de achtergrond de Gierpont met drijvers aan de kabel. © Museum Het Valkhof, pentekening van Balthazar Jooss
Voorden, kano's en ponten
Vroeger, toen Nederland nog grotendeels bedekt was met moerassen en bossen, was de rivier de handigste weg om van A naar B te gaan. Maar...
Sanatorium in Beekbergen
Honderd jaar strijd tegen tuberculose
Ruim een eeuw geleden zijn cholera en tuberculose (tbc) nog doodsoorzaak nummer één in Nederland. Tegenwoordig komt tbc in Nederland niet meer veel voor en...
De chalet-achtige Villa Horssen. Foto Hans Barten
Villa
Het monument is een chalet-achtig woonhuis met een onderkelderde begane grond, een zolderverdieping en een ver overstekend zadeldak. Het dak wordt rondom ondersteund door korbeelstellen,...
Het noodgeld van Kranenburg uit 1921 is gedrukt met afbeeldingen van smokkelaars en smokkelhandel. Collectie G.G.Driessen.
Smokkelen
Doodstil liggen drie mannen en twee vrouwen in de greppel. Naast hen een houten kistje vol boter. Iets verderop juten zakken met tabak en levensmiddelen....
Geriefhoutbosje met afgezet, ofwel afgezaagd hakhout. © Gemeente Beuningen
Geriefhoutbosje
Geriefhoutbosjes en andere beplantingsvormen met hakhout dienden om hout te leveren voor de verkoop of voor dagelijks gebruik rondom en in de boerderij. De bosjes...
Mensje van klei, gevonden in Wijchen © Museum het Valkhof
Mensje van klei
Hoewel alle creaties die enigszins lijken op een mens uit de prehistorie ontzettend zeldzaam zijn, was dit beeldje niet al te moeilijk om te maken....
Kasteel Bat-Ouwe-Zathe
De eerste Brug over de Waal
Op een avond in oktober in het jaar 1305 stond een grote groep ruiters voor de brug over de Waal. Onder hen Rutger: 18 jaar...
In het kader van een lobby voor een Waalbrug bij Nijmegen werd in 1909 deze kaart uitgegeven, met de nog niet bestaande nieuwe brug als ontbrekende schakel © Museum het Valkhof, I. Jansz, 1909
De Waalbrug bij Nijmegen
De komst van de Waalbrug heeft veel voeten in de aarde gehad, en niet iedereen in Nijmegen is er blij mee. Niettemin is de brug...
Historische Tuinderij Lent archeologiecollectie
De tenenzuigers
In september 2000 kwam aan de Steltsestraat in Lent onverwacht een grafveld uit de 7e-6e eeuw voor Chr. aan het licht. De ontdekker was een...
Kweldam of kwelkade bij Roodslag. Het groen gearceerde gebied is de kwelkom waarin het kwelwater werd opgevangen. © Gemeente Beuningen
Kweldam
Een kweldam of -dijk wordt op enige afstand van de rivierdijk aangelegd om overlast door kwelwater in het achterliggende gebied te voorkomen. De kwelkade is...
Vooraanzicht van Ons Erf in Berg en Dal
Ons Erf
Ooit logeerden er jongeren in het indrukwekkende landhuis van Ons Erf in Berg en Dal. Zij volgden hier een verlovingscursus of een cursus voor de...
Gedenksteen van Barbarossa © Museum Het Valkhof
Gedenksteen van Barbarossa
Bij de herbouw van de burcht in 1155 liet keizer Frederik Barbarossa deze gedenksteen aanbrengen. Daarin wordt vermeld dat Barbarossa 'in gelijkwaardige en luister' herstelde...
Het Valkhof in het jaar 800 © Museum Het Valkhof
Palts van Karel de Grote
Omstreeks het jaar 777 liet de Frankische koning Karel de Grote een 'palts' bouwen op de Valkhofheuvel. Nijmegen lag in het noorden van zijn rijk,...
PGEM Nijmegen © Geheugen van Nederland
Spanning stijgt in Nijmegen
Tegenwoordig heeft iedereen spanning nodig. Sterker nog, we kunnen haast niet meer zonder. Dit is niet het soort spanning dat je voelt als je in...
Brouwershuis
Handel en gilden
De Waal was erg belangrijk voor de economie van middeleeuws Nijmegen. Schippers en kooplieden waren in die tijd dan ook de grootste en rijkste groep...
Koningin Wilhelmina bezoekt Wijchen in 1926. Bron: Gelders Archief GA1615
Koningin Wilhelmina was hier in 1926...
In 1926 werd het Rijk van Nijmegen en het Land van Maas en Waal getroffen door een verschrikkelijke watersnoodramp. Het is ...
Opgraving van Romeinse gracht
Romeinse muur met grachten
In de 4e eeuw na Christus stond op de Valkhofheuvel een versterkte nederzetting. Deze besloeg een oppervlak van ongeveer vijf hectare...
De boerderij met tabaksschuur. © Hans Barten
Tabaksschuur
In deze tabaksschuur werd vroeger de tabak te drogen gehangen. Het is een tweebeukige schuur met ankerbalkconstructie en een met riet gedekt schilddak. De wanden...
Christ Hertogpoort
Muren en poorten
Kort na 1247 kreeg Nijmegen haar eerste stadsmuren. Die hadden toen nog voor een groot deel de vorm van een aarden wal. Ook de burcht...
De Valkhofburcht in 1641 door Jan van Goyen © Museum Het Valkhof
Sloop Valkhofburcht
In 1795 nam het provinciaal bestuur van Gelderland het besluit de vervallen Valkhofburcht te slopen. Van alle gebouwen op het Valkhof bleven alleen de Sint...
De hoeve Het Reigersnest © Hans Barten
Hoeve Het Reigersnest
Op de hoek van de Ooievaarstraat en Hogestraat staat deze kapitale boerderij van het middenlangsdeeltype met dwarsgeplaatst voorhuis. In het voorhuis zien we een muuranker...
Gezicht op de Ooijpolder vanaf de Holleweg bij Berg en Dal, omstreeks 1860. Rivierzanden liggen op de stuwwal hoog boven de huidige rivier. © Museum het Valkhof, Willen Carel Nakken
IJstijden en rivieren
De voorlopers van de Rijn, de Waal en de Maas vormden het Nederlandse landschap. Al miljoenen jaren lang brengen deze rivieren grind, zandkorrels en kleideeltjes...
Mobilisatiecomplex Alverna
Mobilisatiecomplex Alverna
Het mobilisatiecomplex Alverna ligt in de gemeente Wijchen, ten zuiden van de recreatieplas Berendonk. Het complex is 20 hectare groot.
De wingerd die grotendeels verwijderd is. © Hans Barten
Boerderij Drie Akkers
Dit monument is een enigszins blokvormig woonhuis met achterhuis. Het bestaat uit een begane grond, verdieping en zolderverdieping en is voorzien van een schilddak met...
Portret Maurits
Reductie van Nijmegen
Vanaf 1568 kwamen Noord-Nederlandse steden en provincies in opstand tegen de katholieke Spaanse koning Filips II, die toen heerste over Nederland. Ze verenigden zich onder...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl