Rijk van Nijmegen

Met de benaming Rijk van Nijmegen werd niet altijd hetzelfde bedoeld. Hier verstaan we eronder de gemeenten Nijmegen, Beuningen, Heumen, Wijchen, Druten en Berg en Dal.

De streek kent een lange geschiedenis, zoals blijkt uit de Romeinse resten die hier zijn gevonden. Belangrijkste plaats in de zuidoosthoek van Gelderland is Nijmegen, de oudste stad van het land. Zij wordt omringd door een veelzijdig natuurgebied. Enerzijds is er het heuvellandschap in het oosten en zuidoosten, anderzijds het rivierenlandschap tussen Maas en Waal. Aan de zuidrand van Nijmegen ligt Heumensoord met zijn bos en heidevelden. Onder de rook van de stad is er de Ooijpolder met zijn gevarieerde vegetatie en bijzondere vogelsoorten. In de Millingerwaard grazen kuddes Gallowayrunderen en Konikpaarden. Het Groesbeekse heuvellandschap telt verschillende wijngaarden.

De regio is rijk aan historische gebouwen. De Nijmeegse Sint Stevenskerk en de protestantse kerken in Groesbeek, Heumen en Beek dateren uit de middeleeuwen. Er staan eeuwenoude boerderijen in Ubbergen, Beuningen, Millingen aan de Rijn en Heumen. Molens zijn er onder meer in Nijmegen (Sint Annamolen), Wijchen (Oude Molen) en Beuningen (De Haag).

Musea bewaren het verleden van stad en land. Zo komt het Romeinse verleden aan bod in Museum Het Valkhof in Nijmegen, de Tweede Wereldoorlog in het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek en het alledaagse leven van weleer in Streekmuseum Tweestromenland in Beneden-Leeuwen. De archieven van de meeste gemeenten in de regio worden beheerd door het Regionaal Archief Nijmegen.

In het gebied tussen Maas & Waal is sinds enkele jaren de Maas en Waal CultuurExpress de plek waarop de Maas en Waalse cultuur en cultuurhistorie samenkomt. De site www.cultuurexpress.nl is het trotse resultaat van de krachtenbundeling van alle erfgoedinstellingen uit de gemeenten Beuningen, Wijchen, Druten, West Maas en Waal en Heumen.

Een typische hallehuisboerderij. © Hans Barten
Hallehuisboerderij
Deze voormalige hallehuisboerderij met middenlangsdeel ligt aan een doodlopend zijweggetje. Het monument heeft een zadeldak met wolfseinden. Het dak is gedekt met riet en met...
/beeld/specials/druten/034b.jpg
Pastorie van de Rooms-katholieke parochie
De pastorie ligt rechts van de huidige Rooms-katholieke kerk. De pastorie is tegelijkertijd met een oude kerk met toren gebouwd. Deze kerk stond rechts...
Detail van aquarel van Jan van den Call (1656-1706) van het Valkhof en omgeving. Bij de Veerpoort een schipmolen. © Jan van den Call, dianegatief, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. CC-BY-SA
Schipmolens op de Waal
Al in de middeleeuwen werd de energie van het stromende Waalwater gebruikt om molens aan te drijven. Die oude schipmolens zijn een inspiratie van nieuwe...
De voorgevel. © Hans Barten
Verenigingsgebouw
Dit pand is het bakstenen verenigingsgebouw van de voormalige Rooms-katholieke Werkliedenvereniging St. Ewalden, genoemd naar de patroonheiligen van de Parochie Druten. Het bouwwerk is vijf...
Kasteel Hernen (Bron: Michiel Verbeek)
De bijzondere bouwstijl van kasteel Hernen
In de omgeving van Wijchen ligt Hernen: een dorpje met een afwisselend en waterrijk buitengebied. Er ligt ook een middeleeuwse burcht, die met een gids...
Kasteel Blankenburgh Beuningen
De eenzame wachter van Blankenburgh
Bij Bonigge vestigde zich al in de twaalfde eeuw een ridderlijk geslacht. De Romeinse weg zal daar zeker een rol bij hebben gespeeld. Het geslacht...
Tekening van de Noordermolen door Hendrik Hoogers in 1777. Op de plaats van het molenaarshuis staat nu Hotel-Café ‘De Oude Molen’. Gemeentearchief Nijmegen, Collectie G.G.Driessen.
De Noordermolen
De eerste windmolens bouwt men in de lage landen na 1100. In Groesbeek staat er een in 1380. Mogelijk al langer, maar in dat jaar...
Het Ambtshuis. Foto Hans Barten
Ambtshuis
In 1758 werden de rechtbanken van Wamel en Bergharen samengevoegd tot één rechtbank in Druten. Hiervoor moest een pand gekocht worden. Juffrouw Anna Maria van...
Opgraving van Romeinse gracht
Romeinse muur met grachten
In de 4e eeuw na Christus stond op de Valkhofheuvel een versterkte nederzetting. Deze besloeg een oppervlak van ongeveer vijf hectare...
Tekening van de villa over de opzet van het park Grote Aalst. Op deze afbeelding zie je in rood de sporen die zijn opgegraven. In het midden van het park staan de bomen op een verhoogd terrein. Zo kunnen de boomwortels de archeologische resten van het hoofdgebouw niet beschadigen. Er zijn verschillende soorten bomen geplant, zoals ook in de Romeinse tijd de gewoonte was. Het (bijna) rechthoekig pad om het middenterrein heeft de vorm van de omheining van het villaterrein, maar dan kleiner.
Romeinse villa Keizershoeve
Het park van 'De Grote Aalst' is aangelegd in 2012, maar de geschiedenis ervan gaat meer dan 2000 jaar terug. Het park...
Uitsnede Feltmankaart met Valkhofburcht
Ringmuur
De Valkhofburcht werd door twee muren omgeven. De eerste muur liep rond de burcht zelf, de tweede muur liep langs de voet...
Sanatorium in Beekbergen
Honderd jaar strijd tegen tuberculose
Ruim een eeuw geleden zijn cholera en tuberculose (tbc) nog doodsoorzaak nummer één in Nederland. Tegenwoordig komt tbc in Nederland niet meer veel voor en...
De villa met kroonlijst. © Hans Barten
Woonhuis
Deze blokvormige, bakstenen villa heeft een begane grond met verdieping. De kap met plat (trapeziumvormige kap) is voorzien van vier hoekschoorstenen. Het monument is uitgerust...
Britse militairen trekken op naar de Waalbrug
Duits Anti-tankkanon
Het kanon dat onderaan de heuvel te zien is, is een Duits antitankwapen. Het gaat hier om de 50 mm Pak 38 (Panzerabwehrkanone). Dit wapen...
Dijkmagazijn, Beuningen
In de strijd tegen het water
Het voormalige dijkmagazijn staat in het buitengebied van het dorp Beuningen en is gebouwd rond 1900. De Gemeente Beuningen kent nog drie andere dijkmagazijnen aan...
Villa Kattenburg © Hans Barten
Villa
Dit monument is een fraai en rijk gedetailleerd vrijstaand herenhuis. Het is gebouwd voor Louis Dericks en Doca Kuppen door Joseph Spits. Spits was ook...
Het antependium van het Nijmeegse schippersgilde, 1475-1500 © Museum Het Vaklhof
Het antependium
Voor het altaar in de gildekapel lieten de schippers van het Nijmeegse schippersgilde een kostbaar antependium borduren, een kleed dat van het altaar afhing tot...
1912 Theole een voorbeeld van sportief Tiel. Elftal van Theole in de jaren dertig.
Theole: een voorbeeld van sportief Tiel
Naarmate de mensen meer vrije tijd kregen naast hun werk neemt de neiging toe om verenigingen op te richten, vooral op sportief gebied.
Landschap met ruine St Maartenskapel
Tekening Hendrik Hoogers
Op deze plek maakte de Nijmeegse kunstenaar Hendrik Hoogers in 1805 deze tekening, negen jaar na de sloop van de Valkhofburcht. ...
De chalet-achtige Villa Horssen. Foto Hans Barten
Villa
Het monument is een chalet-achtig woonhuis met een onderkelderde begane grond, een zolderverdieping en een ver overstekend zadeldak. Het dak wordt rondom ondersteund door korbeelstellen,...
Poster van een expositie in het Valkhofmuseum
Nijmegen: rood bolwerk aan de Waal
Nijmegen, de oudste stad van Nederland, staat bekend als een linkse stad. Het rode verleden van Nijmegen begint in de jaren zestig met de ontzuiling...
Reikende handen van Ted Felen. Hans Barten Fotografie
Reikende Handen
"Reikende Handen" toont vier vleugelachtige figuren die reiken naar een zonachtig verschijnsel. Het mozaïek is gemaakt van gegalvaniseerd staal en is aangebracht ter ere van...
Voorgevel dijkboerderij. © Hans Barten
Dijkboerderij
Dit voormalige boerderijtje in de voet van de binnenzijde van de Waalbandijk is volgens de jaartalankers gebouwd in 1740. De voorgevel is van oudsher wit...
Boorpuntenkaart van RAAP met daarop zichtbaar de motte van Hernen. Bron: RAAP
De eerste heren van Hernen bij de Elst
Bisschoppen waren steunpilaren voor de Duitse keizers. Zij kregen wereldlijke macht. Zo werd, om greep te houden op het belangrijke Rivierengebied,...
Een tekening van de Dobbelmannfabriek in Nijmegen
Dobbelmann: zeepfabriek in Nijmegen
Nijmegen was eeuwenlang een stad waar zeep werd geproduceerd. In 1733 wordt voor het eerst zeep gemaakt in de stad, door de gebroeders Abraham en...
De pastorie aan Kerkpad 13. Fotografie Hans Barten
Nederlands Hervormde Kerk en pastorie
Op 10 juli 1800 namen de katholieke Horssenaren, na de Reformatie, de middeleeuwse kerk weer terug. De hervormden moesten zich behelpen met een gehuurde kamer....
Terp Hogewaldstraat: vroeger was er een laagte in de oeverwal tussen Beuningen en Weurt die bij hoog water overstroomde. Om de boerderij daartegen te beschermen werd die op een terp gebouwd. © Gemeente Beuningen
Terp Hogewaldstraat
In de late Middeleeuwen (circa 1000-1500 na Christus) werden boerderijen in laaggelegen gebieden op terpen gebouwd. Een terp is een opgeworpen verhoging in het landschap...
Het bewoonde tabaksmagazijn © Hans Barten
Industrieel monument Tabakspakhuis
Dit rechthoekige, vrijstaande monument is een groot voormalig tabakspakhuis. Het heeft een begane grond, twee verdiepingen en een zolderverdieping met flauw hellend zadeldak.
Hallehuisboerderij met open stal en schuur © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een open stal en schuur die in de lengterichting van het gebouw ligt. Het voorhuis is een krukhuis: het...
Boerderij 't Zand
Het monument bestaat uit een op een terp gelegen hallehuisboerderij met aan de ene zijde een fraaie schuur en aan de andere zijde een...
Rooms-Katholieke kerk Johannes de Doper, Puiflijk. Fotografie Hans Barten
Rooms-katholieke kerk Johannes de Doper
Als we de Kerkstraat binnenrijden, zien we de door de toren gedomineerde driebeukige hallekerk. Het middenschip en de zijbeuken bij een hallekerk zijn even hoog....
Tabaksschuur Ewijk. Bron: RCE, foto: C.Th.Kokke
Overblijfselen van de tabaksteelt
De commerciële tabaksteelt is begin zeventiende eeuw in Europa opgekomen. Van de Utrechtse heuvelrug verspreidde het product zich via de Betuwe (1650) naar Maas en...
St Antonius Abt. Fotografie Hans Barten
Rooms-katholieke kerk St. Antonius Abt
De plannen voor de bouw dateren al van 1893. In dat jaar is architect P.J. H. Cuypers gevraagd om een plan te maken voor herstel...
Villa Weltevreden, gebouwd in een kolk. © Hans Barten
Villa Weltevreden
De vrijstaande Villa Weltevreden is in 1881 gebouwd voor notaris Charles Auguste Amedee van de Garde, op de plaats van het huis De Kolk. Kolk...
Vooraanzicht van Huys te Schengen
Heerlijkheid Beek
Heerlijkheid Beek is een fraaie, op een steile heuvelrand gelegen landstreek met een grote afwisseling van loof- en naaldbos en bouw- en weiland. Daarnaast zijn...
Gezicht op Belvedere en Hunnerpoort, 1670
Hunner- of Hoenderpoort
Op deze tekening van Lambert Doomer is op de achtergrond de Hunner- of Hoenderpoort te zien. Dit was een van de vier...
Kerk in Groesbeek © Piet Spanjers. Bron Gerrie Driessen Heemkundekring Groesbeek
Kerst in Groesbeek
"Ja dat was altijd heel mooi. Om vier uur had je de nachtmis en dan bleven er altijd een paar vrouwen thuis, bij ons tenminste,...
Het antependium van het Nijmeegse schippersgilde, 1475-1500 © Museum Het Vaklhof
Het Nijmeegse schippersgilde
In de loop van de 15de eeuw ontwikkelde Nijmegen zich tot een van de belangrijkste Hanzesteden. De stad viel onder het Hanzekwartier Keulen, waardoor er...
Commissieleden stadsuitleg
Jan Jacob Weve, Hek en Brug
Deze voetgangersbrug werd in 1886 feestelijk geopend en is ontworpen door de toenmalige stadsarchitect Jan Jacob Weve. Voor zijn ontwerp kreeg...
Deze amfoor is ooit van de Romeinse ruiter Sextius Basus geweest. in dergelijke kruiken olijfolie werd uit Spanje aangevoerd, waarna ze werden hergebruikt als watertank of urinevat. © Museum het Valkhof
De amfoor van Sextius Basus
In gebieden waar Romeinen hebben gewoond, worden veel amforen teruggevonden, zo ook bij het vroege Sint-Canisiuscollege in Nijmegen. Van wie was deze amfoor en waar...
hertenkamp. Foto Hans Barten
Hertenkamp
Het monument Hertenkamp is een sfeerbepalend onderdeel van de omgeving en ligt naast de neogotische Rooms-katholieke Kerk en tegenover de Oude Kerk. In de huidige...
De roep om verdere democratisering doet zich op verschillende terreinen horen, zoals hier binnen de Nijmeegse universiteit in 1980 (Bron: Regionaal Archief Nijmegen, foto: Jan van Teeffelen)
Verlies voor de christen-democraten
De christen-democraten bleven ook na 1970 de grootste politieke factor in Gelderland - zij het met een kleinere omvang dan daarvoor. De toonaangevende positie van...
Aldenhof
Uitbreiding van de stad
De economie van Nijmegen groeide rond 1960 sterk. De bevolking nam toe en de Nijmegenaren werden rijker. Ze gingen prettig wonen steeds belangrijker vinden.
Het voorhuis aan de Kattenburg. © Hans Barten
Notarishuis
Tegenover de noordzijde van de monumentale H.H. Ewaldenkerk ligt dit witgepleisterd huis met verdieping en afgeknot schilddak. In de prachtige voorgevel valt meteen de voordeur...
In 1828 legde Johann Adolf Lasinsky de afvaart van een groot Hollands houtvlot bij Koblenz vast. Op het vlot zijn hutten gebouwd. Tientallen roeiers sturen het vlot in de goede richting. © Wikimedia PD
Twee bijzondere handelsproducten: wijn en hout
Eeuwenlang vormde de handel in Rijnwijn een van de belangrijkste pijlers onder de economische voorspoed van Nijmegen. Dertig tot vijftig procent van alle schepen die...
Koningstraat Beuningen
Op resten van de zuidelijke Limes-route
De Koningstraat is aangelegd door Frankische koningen op de resten van oude Romeinse wegen. We hebben het wat de Romeinen betreft dan over de zuidelijke...
Vernielde Waalbrug bij Nijmegen. De Waalbrug werd op 10 Mei 1940 opgeblazen vlak voor Duitse troepen de brug konden bereiken. © Beeldbank Rijkswaterstaat
Tweede Wereldoorlog aan de Waal
Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het rivierengebied twee keer het toneel geweest van oorlogsgeweld. Ondanks moderne oorlogsmiddelen bleken de rivieren moeilijk te nemen barrières, die...
Het huisje voor landarbeiders. © Hans Barten
Landarbeiderswoning
Dit monument ligt aan de noordwestzijde van de Oude Weisestraat, met de nokrichting evenwijdig aan de straat en lager dan de kruin van de weg....
De boerderij aan de Grotestraat. © Hans Barten
Boerderij
Deze boerderij is van het krukhuistype (L­vormige plattegrond) met een naar links uitgebouwd voorhuis met schilddak. Het linker zijschild en het achterzijschild zijn bij de...
Huis te Horssen. Fotografie Hans Barten
Heerlijkheid Horssen
Ten westen van de dorpskern van Horssen ligt, in een omgeving vol juweeltjes van boerderijen, het Huis Horssen. Het huidige huis is de in de...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl