Rijk van Nijmegen

Met de benaming Rijk van Nijmegen werd niet altijd hetzelfde bedoeld. Hier verstaan we eronder de gemeenten Nijmegen, Beuningen, Heumen, Wijchen, Druten en Berg en Dal.

De streek kent een lange geschiedenis, zoals blijkt uit de Romeinse resten die hier zijn gevonden. Belangrijkste plaats in de zuidoosthoek van Gelderland is Nijmegen, de oudste stad van het land. Zij wordt omringd door een veelzijdig natuurgebied. Enerzijds is er het heuvellandschap in het oosten en zuidoosten, anderzijds het rivierenlandschap tussen Maas en Waal. Aan de zuidrand van Nijmegen ligt Heumensoord met zijn bos en heidevelden. Onder de rook van de stad is er de Ooijpolder met zijn gevarieerde vegetatie en bijzondere vogelsoorten. In de Millingerwaard grazen kuddes Gallowayrunderen en Konikpaarden. Het Groesbeekse heuvellandschap telt verschillende wijngaarden.

De regio is rijk aan historische gebouwen. De Nijmeegse Sint Stevenskerk en de protestantse kerken in Groesbeek, Heumen en Beek dateren uit de middeleeuwen. Er staan eeuwenoude boerderijen in Ubbergen, Beuningen, Millingen aan de Rijn en Heumen. Molens zijn er onder meer in Nijmegen (Sint Annamolen), Wijchen (Oude Molen) en Beuningen (De Haag).

Musea bewaren het verleden van stad en land. Zo komt het Romeinse verleden aan bod in Museum Het Valkhof in Nijmegen, de Tweede Wereldoorlog in het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek en het alledaagse leven van weleer in Streekmuseum Tweestromenland in Beneden-Leeuwen. De archieven van de meeste gemeenten in de regio worden beheerd door het Regionaal Archief Nijmegen.

In het gebied tussen Maas & Waal is sinds enkele jaren de Maas en Waal CultuurExpress de plek waarop de Maas en Waalse cultuur en cultuurhistorie samenkomt. De site www.cultuurexpress.nl is het trotse resultaat van de krachtenbundeling van alle erfgoedinstellingen uit de gemeenten Beuningen, Wijchen, Druten, West Maas en Waal en Heumen.

Villa Vinkendael in Beuningen
Romantische fabrikantenvilla in Beuningen
Deze in 1910 gebouwde statige en romantische fabrikantenvilla is ontworpen door architect Oscar Leeuw (Roermond 1866-Nijmegen 1944). Leeuw heeft een flink aantal monumentale gebouwen op...
Het monument aan de Mooksebaan is een herinnering aan de evacuatie van Groesbeek in 1944 - 1945. Het monument is gemaakt door Greet Norp-Nieuwhof. Foto Jan Norp.
Evacuatie
Moeder Janssen kan het niet meer aanhoren. De losgebroken koeien loeien aan een stuk door. Ze zijn al dagen niet gemolken. Het is te gevaarlijk...
Boerderij Distelberg. Fotografie Hans Barten
Boerderij Distelberg
Het monument ligt aan het eind van de doodlopende Distelbergsestraat. Het voorhuis staat dwars op en het voormalige bedrijfsgedeelte evenwijdig aan deze weg. Boerderij Distelberg...
Het laatste stukje kerkenpad © PD
Het laatste stukje kerkenpad in Puiflijk
In het dorp Puiflijk is nog een laatste stuk kerkenpad te vinden. Deze is gelegen tussen de Houtsestraat en de Kerkstraat. De paden zijn ontstaan...
Gezicht op de stadzijde van de Burchtpoort te Nijmegen
Burchtpoort
De Burchtpoort was een van de drie stenen toegangspoorten tot de stad toen in de 14e eeuw de eerste dubbele stadsomwalling met...
Witte voorgevel boerderij. © Hans Barten
Boerderij
Deze boerderij is een van de oudste uit de rij van boerderijen in deze straat. Het monument ligt aan de rand van het gebied dat...
Voorhuis, gezien vanaf de weg. © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij uit de tweede helft van de negentiende eeuw met midden- langsdeel en een fraai dwarsgeplaatst voorhuis (T­huis). Het voorhuis is...
Hallehuisboerderij met open stal en schuur © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een open stal en schuur die in de lengterichting van het gebouw ligt. Het voorhuis is een krukhuis: het...
Wijnfort te Lent
Fort Lent
Fort Lent bij Nijmegen is tegenwoordig een plek waar mensen hun feest vieren, een bedrijfsbijeenkomst organiseren of wijn komen proeven. Oorspronkelijk had het fort een...
Feltman vogelvluchtplan Nijmegen
Poortwachtershuys
Het Poortwachtershuys is niet, zoals de naam doet vermoeden, gebruikt als het huis van de poortwachter. Het pand is een overblijfsel...
Het veerhuis bij het Drutense veer. Foto Hans Barten
Veerhuis
In september 1890 verkocht veerman J. Herts het oude veerhuis, de halve pont, een zeilboot en drie roeiboten voor 3.000 gulden aan de gemeente. Oorspronkelijk...
Ansichtkaart van grens tussen Duitsland en Beek (1927) © Regionaal Archief Nijmegen
Duitse vluchtelingen over de grens
Duitse vluchtelingen staken in de jaren ‘30 met golven de grens met Gelderland over. Dieptepunt vormde de grote stroom van 10.000 Joden naar Nederland in...
De loden Lady
De loden Lady
Gevonden in de drukke Nijmeegse Burchtstraat in 2001: de leeggeroofde loden sarcofaag (grafkist) én het skelet van een rijke dame uit de vierde eeuw na...
Het houten wambuis. Fotografie Hans Barten
Boerderij Het Houten Wambuis
Het Houten Wambuis is een hoge statige boerderij met middenlangsdeel en een grijs gepleisterd voorhuis. De boerderij wordt in de volksmond "Het Houten Wames" genoemd....
Jan van Goyen – die dit gezicht op de Waal en Valkhofburcht in 1641 schilderde - inspireerde veel schilders met zijn  sfeervolle beelden van de brede rivier waaraan de middeleeuwse burcht monumentaal oprijst. © via Collectie Gelderland, Museum het Valkhof
Verbeelding van de Waal - inleiding
Verbeelding van de Waal laat letterlijk alle aspecten van de Waal zien. Vooral in beeld, maar ook in woord. Verwonder je over de Waal en...
Verkiezingsuitslagen aan de gevel van het gebouw van de Nieuwe Apeldoornsche Courant aan de Kanaalstraat in Apeldoorn, jaren twintig (Bron: Archief Wegener, Apeldoorn)
De komst van het nieuwe kiesstelsel
Het nieuwe kiesstelsel bracht grote veranderingen teweeg in het politieke krachtenveld. Alle mannen boven de achttien jaar - na 1919 aangevuld met alle vrouwen boven...
Kronenburgertoren (Bron: Regiomarketing Gelderland)
De Kronenburgertoren in Nijmegen
De bouw van de Nijmeegse stadswallen begon in de dertiende eeuw. De eerste wallen waren van aarde, later kwamen muren en torens van baksteen. De...
Boerderij 't Uiversnest. Foto Hans Barten
Boerderij 't Uiversnest in Deest
De naam van boerderij 't Uiversnest verwijst naar het nest van de uiver ofwel de ooievaar. Deze vogel siert al decennia lang het bovenlicht van...
Personnenbos vanuit de lucht in huidige omgeving. © Gemeente Beuningen
Personnenbos
Het waterrijke gebied in de kommen/broeklanden was lange tijd aantrekkelijk voor de aanleg van vochtige akkers met wilgen (grienden), zoals in het Ewijksche Broek, en...
Boerderij 't Zand
Het monument bestaat uit een op een terp gelegen hallehuisboerderij met aan de ene zijde een fraaie schuur en aan de andere zijde een...
De rijk gedecoreerde woning. © Hans Barten
Villa
Moesten we in de Hogestraat op nummer 17 bang zijn voor de tandarts, op nummer 24 is het de dokter die ons tegemoet trad. De...
Voormalige maalderij. © Hans Barten
Voormalige maalderij
Dit monument is oorspronkelijk gebouwd als boerderij met dwarsdeel en is in 2009 ingrijpend gerestaureerd. De woning heeft een rietgedekt zadeldak met afgewolfde toppen. De...
Hendrik kazerne
Militairen in Nijmegen
Aan het begin van de negentiende eeuw bouwde Nijmegen een aantal moderne kazernes aan de rand van de stad. In die periode nam het aantal...
“Toen wij bij Lent afscheid van onzen voerman namen, zagen wij Nijmegen in een soort van Amphitheater voor ons uitgespreid, met de brede Waal voor dezelve,” schreef Willem de Clercq in 1815. © Aquarel Paulus van Liender, 1752, collectie Museum Het Valkhof - CC-BY
Schrijvers, schilders en de opkomst van het toerisme
In de negentiende eeuw ontdekten ook in Nederland romantische schrijvers en wandelaars de stuwwal bij Nijmegen en het rivierenlandschap. In hun voetsporen volgden de schilders....
Historische Tuinderij Lent archeologiecollectie
De tenenzuigers
In september 2000 kwam aan de Steltsestraat in Lent onverwacht een grafveld uit de 7e-6e eeuw voor Chr. aan het licht. De ontdekker was een...
De burgemeesterswoning. © Hans Barten
Burgemeesterwoning
Dit pand is een fraai en gedetailleerd vrijstaand herenhuis. Het is ooit gebouwd voor burgemeester Verheijen. Afkomstig uit het nabijgelegen Bergharen, was hij burgemeester van...
Oude ansicht Boldershof Druten. Bron: www.canonsociaalwerk.eu
Boldershof, instelling ter verzorging door Franse zusters
In de Ambtshuisstraat in Druten staan de oude paviljoens van Boldershof. In 1903 kopen de Franse zusters Filles de la Sagesse (dochters der Wijsheid) de...
Deze ivoren draagbare zonnewijzer uit 1573 werd in 1986 gevonden in een beerput in Nijmegen. © Museum het Valkhof
Bij de tijd
Een ivoren draagbare zonnewijzer, in 1986 gevonden in een beerput in Nijmegen, illustreert de manier waarop technische ontdekkingen hun weg vonden naar het bestaan van...
Een fotograaf aan het werk tijdens de watersnood in het Land van Maas en Waal, 1926 (Bron: Historische Vereniging Tweestromenland)
De rampzalige winter van 1925-1926
De weersomstandigheden waren eind 1925 uitzonderlijk slecht. Als gevolg van overvloedige regenval bereikten zowel de Rijn als de Maas rond de jaarwisseling ongekend hoge peilen....
Munt geslagen in Batenburg © Erfgoed Gelderland CC
De Munte van Batenburg
In De Munte in Batenburg was in drie korte perioden tussen 1351 en 1622 de muntslag gevestigd. Het recht van muntslag werd verleend door de...
Romeinse porticusvilla. Bron: RCE
Wijchen, vicus bij Noviomagus - Nijmegen
Het feit dat Wijchen zich kon ontwikkelen tot een van de kleine bestuurlijke kernen (vicus) om Nijmegen heeft alles te maken ...
De kist wordt naar de kerk gedragen
Over overlijden in Groesbeek
"En dan kwam de grote dag dat hij naar het kerkhof moest, of naar de kerk ging. Hij was dan natuurlijk al...
Boerderij Veldhof met stal. © Hans Barten
Boerderij Veldhof
Boerderij Veldhof is een voormalige boerderij uit het midden van de negentiende eeuw. De grote hoeve ligt op de splitsing van de Roedensestraat en...
Stenen Kruis aan de Waalbandijk. Fotografie Hans Barten
Het Steenen Kruis van Afferden
Aan de rivierzijde van de Waalbandijk, aan het einde van de Klapstraat, staat sinds de middeleeuwen in de berm van de dijk het Steenen Kruis.
Molen De Drie Waaien voor restauratie. Bron: gemeentearchief Druten
Molen De Drie Waaien
Windkorenmolen De Drie Waaien in Afferden is een ronde stellingmolen. De molen was in 1869 de opvolger van een omgewaaide standerdmolen op dezelfde plek.
Het in cottage-stijl gebouwde Heveadorp, jaren twintig (Bron: de Gelderland Bibliotheek)
De tuinstadbeweging
Na de eerste woningwetwijken in Arnhem werd rond 1915 ook elders een begin gemaakt. In Nijmegen schakelden verschillende woningbouwverenigingen in dat jaar voor het eerst...
Lauwerier kijkindepot
Nijmegen wordt vestingstad
In 1591 werden de Spanjaarden uit Nijmegen verjaagd (de Reductie van Nijmegen). De stad hoorde nu bij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Door haar...
Strangen, de lichtblauwe stroken zijn de voormalige strangen waarin bij hogere waterstanden van de Waal het water rond Winssen weg liep. gemeente Beuningen.jpg
Riviergeulen of strangen
In de tijd van spade, kruiwagen, paard en wagen was veel grondverzet een fysiek probleem. Bij het graven van sloten werd dan ook dankbaar gebruikgemaakt...
Voorgevel dijkboerderij. © Hans Barten
Dijkboerderij
Dit voormalige boerderijtje in de voet van de binnenzijde van de Waalbandijk is volgens de jaartalankers gebouwd in 1740. De voorgevel is van oudsher wit...
Het tot woonhuis verbouwde boerderijtje © Hans Barten
Boerderij
Het merkwaardige van dit tot woonhuis verbouwde boerderijtje is de locatie. Het staat op het achtererf van een ander monument - ook een voormalige boerderij....
Kasteel Hernen oude prent
Veldoven bij kasteel Hernen
Van groot belang voor de bouwgeschiedenis van kasteel Hernen zijn de veldovens. Deze liggen ongeveer 600 meter ten noordoosten van de burcht. In 2002 vonden...
Voorhuis met hallehuisschuur. © Hans Barten
De Engelhof
Deze voormalige T-boerderij met middenlangsdeel ligt op een kleine terp in Afferden – tegen de grens met Deest. De brede voorgevel ligt dicht tegen de...
De gevel met geglazuurde stenen. © Hans Barten
woonhuis
Dit woonhuis werd gebouwd door de gemeentearchitect Joseph Spits, bekend van meerdere Jugendstilpanden aan de Kattenburg. Hij woonde zelf in dit pand. Dit...
Karel de Stoute
Karel de Stoute
In 1247 werd Nijmegen een Gelderse stad (zie venster 'Stadsrechten'). Nijmegen was de grootste en machtigste stad van Gelre, het gebied waaruit de provincie Gelderland...
De Tramremise Druten is in 2014 duurzaam verbouwd. Foto via Twitter
Tramremise Druten
De voormalige tramremise in Druten stamt uit 1901. De tramrails moet u erbij denken. Het emplacement van de Stoomtram Maas en Waal was van 1902...
Boerderij aan de Van Heemstraweg. © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een verbouwd voormalig boerderijtje. Het heeft zowel binnen als buiten nog oorspronkelijke elementen en was ooit een eenvoudige vrijliggende hallehuisboerderij met middenlangsdeel.
Dit schilderij van J.D.C. Veltens laat de watersnood van 1855 als een soort stripverhaal zien met het kruiende ijs, de dijkdoorbraak en het ondergelopen land. © Museum het Valkhof
Dagelijks leven aan de Waal
Vanaf de zestiende en zeventiende eeuw werd steeds vaker het dagelijks leven langs de Waal geportretteerd, van scheepvaart, bedrijvigheid en landbouw tot pontjes en bruggen....
Portretkop Trajanus
Beeld Traianus
Dit beeld is aan de gemeente Nijmegen aangeboden door de Vereniging tot Verfraaiing van Nijmegen en Omstreken. De kunstenaars Ed van...
Voorgevel met houten luifel. © Hans Barten
Boerderij
Dit monument ligt aan de rand van Puiflijk aan een weg met nog meer min of meer karakteristieke panden.
Kerk met pastorie. Fotografie Hans Barten
Rooms-katholieke pastorie
De pastorie van Horssen werd omstreeks 1890 gebouwd als pastorie voor de oude Rooms-katholieke kerk. In de jaren vijftig van de vorige eeuw is het...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl