Tijd van wereldoorlogen

Kenmerkende ontwikkelingen van deze periode:

De streektaalkoffer
Geboorte in Brummen
"Toen ik in maart 1942 geboren werd, was het erg koud en lag er een dik pak sneeuw. De huisarts werd door...
1935 de geboorte van Flipje
De geboorte van Flipje
Jamfabriek De Betuwe (opgericht in 1885) heeft begin jaren dertig last van concurrentie die op hun etiketten de naam 'Betuwe' vermelden....
Het Belgenkamp
Het Belgenkamp
In augustus 1914 brak de Eerste Wereldoorlog uit, een naam die overigens pas na de Tweede Wereldoorlog algemeen gebruikt werd. Buiten...
Gedenkraam in het Nijkerkse stadhuis dat herinnert aan de gijzeling van oktober/november 1944 (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Gijzeling in het Nijkerkse stadhuis
In de nacht van 30 september op 1 oktober 1944 pleegde het verzet een aanslag op een Duitse auto. De plek van...
Concentratie bij het schieten (Foto: collectie Liemers Museum - Gelders Schuttersmuseum)
Schutterijen en schuttersgilden
De provincie Gelderland telt vandaag de dag ongeveer tachtig schutterijen en schuttersgilden. De oorsprong van deze verenigingen ligt in de behoefte aan veiligheid en broederschap....
Rijwielfabriek Juncker op het terrein tussen de Koningslijn en de spoorlijn
Juncker Rijwielfabriek
Vanaf 1935 was op deze plek de Juncker rijwielfabriek gevestigd. Het is nu niet meer goed te zien, maar de fabriek lag indertijd...
Vliegveld Deelen, Arnhem. Duitse monteurs werken aan een vliegtuigmotor, 1940-1944. © Gelders Archief
De Nachtjacht
Het door de bezetter gevorderde vliegveld in Deelen bij Arnhem stond niet op zichzelf: het maakte onderdeel uit van een linie die zich uitstrekte van...
Verwoesting Nijmegen na bombardement 1944
Het vergissingsbombardement op Nijmegen
Het Plein 1944 in het hartje van de stad Nijmegen herinnert nog altijd aan de ravage die Amerikaanse bommen op 22 februari 1944 aanrichtten. Het...
Aquarel afsluiting Zuiderzee, Stadsmuseum Harderwijk
Afsluiting Zuiderzee
Op 28 mei 1932 werd door de voltooiing van de Afsluitdijk de Zuiderzee afgesloten van het buitenwater en omgevormd tot het IJsselmeer. Dat betekende een...
De muur met spreekgestoelte begrensde het terrein van NSB-leider Mussert in Lunteren. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA19344
Ede in de Tweede Wereldoorlog
Elk voorjaar rept zich een groep leerlingen van een Edese basisschool met borstels en poetsdoeken naar de hellingen van de Paasberg. Daar staat het Mausoleum:...
Arnhem, Roermondsplein
Roermondsplein
Niet alleen de vaste Rijnbrug, maar ook de schipbrug die op deze locatie lag, was een belangrijk Brits doel. Deze kon echter niet gebruikt worden...
De chalet-achtige Villa Horssen. Foto Hans Barten
Villa
Het monument is een chalet-achtig woonhuis met een onderkelderde begane grond, een zolderverdieping en een ver overstekend zadeldak. Het dak wordt rondom ondersteund door korbeelstellen,...
Stenen tafel © Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe
De Stenen Tafel
De Oriënteertafel, ook wel De Stenen Tafel genoemd, is vermoedelijk ontworpen door Henry van de Velde. De Oriënteertafel is gebouwd als oriëntatiepunt op een hoog...
De bijzondere aanbouw. © Hans Barten
Woonhuis
Dit royaal vrijstaand herenhuis maakt deel uit van de majestueuze rij Art Deco-huizen.
Arnhem, Elisabeths Gasthuis
St. Elisabeths Gasthuis
Dit voormalige ziekenhuis wordt tegenwoordig bewoond. In september 1944 stond het 'Ste. Elisabeths Gasthuis' midden in het strijdgebied. Britse troepen vochten om hun makkers bij...
Muntwalwoningen
Muntwalwoningen
Deze zeven woningen zijn verrezen in de jaren 1940-1941 en werden destijds 'Noordwalwoningen' genoemd. Bij het grondwerk voor deze woningen werden...
Monument in Opheusden voor de plaatselijke inwoners (Bron: Gemeente Neder-Betuwe)
De Slag om Opheusden
Veel mensen beseffen naar waarschijnlijk niet dat de Slag om Opheusden een grote impact heeft gehad. Ondanks het feit dat Opheusden een klein dorp is,...
De Julianatoren in de periode 1945-1950
Julianatoren
De uitzichttoren genaamd 'Koningin Julianatoren' uit 1910 staat aan de zuidzijde van de Amersfoortseweg en vormt het hart van het gelijknamige familie-pretpark. Tijdens...
De vernielde Eusebiustoren werd symbool van het zwaar getroffen Arnhem (Bron: Canon van Arnhem)
De Slag om Arnhem
Na meer dan vier jaar bezetting krijgen Nederlandse burgers in september 1944 hoop dat de vrijheid in zicht is. Operatie Market Garden gaat van start...
De IJsselkade voor de hoek met de Brugstraat, ca. 1885. In het hoekhuis aan de linkerzijde woonde later de familie Barto.
Het huis van de familie Barto
De Brugstraat en de IJsselkade liggen in het centrum van het getroffen gebied. Op de hoek van de Brugstraat en de IJsselkade woonde de familie...
Kijk achterom. © Foto J.Lookman
Wegwezen!
Het spel Wegwezen begint.
Silhouet van Nadine Rosen (Tentoonstelling Grensgevallen, Markt 12 Museum, Aalten.) Er is geen beeld van Nadine Rosen bewaard gebleven.
Op de vlucht uit Duitsland
Op 17 maart 1939 doet Nadine Rosen, een gevluchte Joodse journaliste uit Berlijn, aangifte bij de Officier van Justitie in Zutphen van diefstal van vier...
Nieuwe aanplant in het Sterrebos
Het Sterrebos
Het Sterrebos is een stuk bos dat links van het parkbos de Plantage ligt. Het heet zo omdat de paden die door...
De verwoestingen in De Apenstert na het bombardement
De Apenstert
Tussen Kreijnckstraat 7 en Rozengracht 17 liep vroeger de Apenstert, genoemd naar een twaalfde-eeuwse toren die er ooit stond. De Apenstert was qua bewoning een...
Woonhuis familie de Lange
Het woonhuis van famillie De Lange
Het huis aan de Vischpoortstraat 3 was het woonhuis van de familie De Lange, een Joodse familie met negen kinderen. Zij ...
Het in cottage-stijl gebouwde Heveadorp, jaren twintig (Bron: de Gelderland Bibliotheek)
De tuinstadbeweging
Na de eerste woningwetwijken in Arnhem werd rond 1915 ook elders een begin gemaakt. In Nijmegen schakelden verschillende woningbouwverenigingen in dat jaar voor het eerst...
De Rozengracht met Broederenklooster rond 1920
Rozengracht-Overwelving
De directe omgeving van het Broederenklooster werd door het bombardement zwaar getroffen. Wonder boven wonder overleefden juist het klooster, destijds in gebruik als Rijkslandbouwwinterschool en...
Drieluik van de familie Kanis, Links de vader met zijn zoon: Peter Canisius
Beeld Petrus Canisius
Dit bronzen beeld van Petrus Canisius is gemaakt door Toon Dupuis. Petrus Canisius werd in 1521 geboren als zoon van Jacob ...
Transformatorhuisje aan de Hooistraat. © Hans Barten
Transformatorhuisje
Dit monument is een vrijstaand transformatorhuisje van de P.G.E.M. (Provinciale Geldersche Electriciteits Maatschappij). Deze naam staat bij vergelijkbare huisjes meestal op een P.G.E.M.tegeltableau, maar datontbreekt...
Ontvangst Sinterklaas in Culemborg, 1958
Sinterklaas in Culemborg
"Ik weet nog, dat was net na de oorlog toen was ik zes, toen zou mijn broer voor de eerste keer Sinterklaas zijn, maar dat...
Het Diaconessenhuis in Arnhem in 1945. Hier was voor de slag het Duitse Kriegslazarett gevestigd. Bron: Gelders Archief © Fotograaf: dr. B.C. Charbon
Gewond in de strijd
Naast het grote aantal gesneuvelden vielen er ook veel gewonden in de verwoede strijd rond Arnhem en Oosterbeek. In de regel werden de gewonde militairen...
Geallieerde voertuigen trekken door Buren, 8 mei 1945. Collectie Regionaal Archief Rivierenland, Tiel
Tweede Wereldoorlog in Buren
8 mei 1945 's Morgens vroeg werden we wakker doordat we over de Markt auto's en motorfietsen hoorden rijden. Het bleken stoottroepen...
Glastuinbouw
In Huissen stonden de notabelen niet te trappelen om nieuwe industrieën toe te laten. Maar wat konden ze de arbeider dan ...
Zijaanzicht met schuren. © Hans Barten
Boerderij
De boerderij is van oorsprong uit de achttiende eeuw en heeft een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis (T-huis). Het is drastisch verbouwd in 1915....
Blijf staan, gedicht van Ben Sikken. © Afbeelding: E. Hoeven
Blijf staan en vecht
In het najaar van 1944 merken de Duitsers dat er in Wageningen gespioneerd wordt voor de geallieerden. Daarom moeten alle inwoners de stad verlaten. Wageningen...
Bewoners van de Barlheze voor slagerij Dormits, met het hek van de vismarkt uiterst rechts ca. 1905.
Slagerij Jacob Dormits
Vanaf circa 1900 was aan het begin van de Barlheze de "Vleeschhouwerij" van Jacob Dormits gevestigd. Deze slagerij, toenmalig huisnummer 99 (nu tegenover Barlheze 50),...
Paard en wagen in Arnhem.jpg
Pakjes rondbrengen met paard en wagen
Mijn familie had vroeger een transportbedrijf in Arnhem. Wij brachten met paard en wagen de pakketjes rond. Ons huis was zo ingericht dat wij boven...
Dientje en Paula
Toe oma, vertel nog eens
Wie kan zich nog herinneren dat je in de schoolgangen alleen over de zwarte tegels mocht lopen om de witte tegels schoon...
Café Stationzicht met kijkje in de Barlheze, voor 1914
Café Stationzicht
Links op de hoek van de Rozengracht en Barlheze, destijds Barlheze nr. 68, was vanaf het begin van de twintigste eeuw een café gevestigd. Niet...
Vanaf de Kolenstraat werd de oostzijde van de Waterstraat vol getroffen.
De Waterstraat
Voor de oorlog was de Waterstraat een gemêleerde straat met bedrijven, winkels, woonhuizen, een enkel café en twee scholen: de Zutphense HBS en de openbare...
Bij overlijden werd het altaar bekleed met zwarte gordijnen. (Foto: RCE)
Over overlijden in Gendringen
"Het lijk werd opgehaald door een lijkkoets, gestrokken door een paard. Iedereen die je onderweg tegenkwam stopte, nam de hoed af en...
Opgravingen in Schuytgraaf in Arnhem (Bron: schuytgraaf.nl)
Verborgen militair erfgoed
In Gelderland zijn verschillende sporen te vinden van de Tweede Wereldoorlog. Vooral de Operatie Market Garden en de verdediging die daarna nog nodig was, heeft...
Ansichtkaart Kamp Stroe © Gemeentearchief Barneveld CC-BY
Twee legerplaatsen tussen Garderen en Stroe
Tussen de dorpen Garderen en Stroe zijn twee militaire legerplaatsen te vinden. De ene werd aangelegd door Duitse troepen in de Tweede Wereldoorlog, de andere...
Arnhem, Gele Rijdersplein
Gele Rijdersplein
De Willemskazerne aan het Gele Rijdersplein werd door Duitse militairen gebruikt. Op 17 september 1944 werd deze kazerne, als een van de eerste oorlogshandelingen in...
St Antonius Abt. Fotografie Hans Barten
Rooms-katholieke kerk St. Antonius Abt
De plannen voor de bouw dateren al van 1893. In dat jaar is architect P.J. H. Cuypers gevraagd om een plan te maken voor herstel...
Eierhal
Markthal
Door de gestaag groeiende handel in boter is er zo rond 1900 behoefte aan een eigen marktgebouw. De in 1898 gebouwde open...
Tramstation Gorssel
De herbestemming van Tramstation Gorssel
Onder leiding van de Tramweg Maatschappij Zutphen-Emmerik werd in september 1925 gestart met de aanleg van de stoomtramlijn Deventer-Zutphen.
ENKA Fabriek met bussen voor werknemers ca 1920. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA40333
ENKA
In 1922 werd in Ede de ENKA gebouwd. Deze fabriek was bijna een eeuw lang de grootste werkgever van Ede. De naam Enka is afkomstig...
Ansicht, station Ede-centrum van de Nederlands Centraal Spoorwegmaatschappij, met wachtende reizigers, 1907. Collectie Historisch Museum Ede
Stationsgebouw Ede Centrum
Het stationsgebouw, een rijksmonument, dateert uit 1902 en is in 1990 door de gemeente Ede gerestaureerd en gerenoveerd. In dit gebouw...
Hoek IJsselkade-Marspoortstraat, met aan de rechterzijde het Scheepvaarthuis, rond 1910.
Het Scheepvaarthuis
De hulpverlener die tijdens het bombardement het huis van de familie Barto nét op tijd verliet, bereikte al rennend de kelder van het Scheepvaarthuis op...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl