Tijd van pruiken en revoluties

Kenmerkende voor deze periode:

  • Het 'verlicht denken' dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving.
  • De pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme).
  • De uitbouw van de Europese overheersing in de vorm van plantagekoloniën en slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme .
  • De democratische revoluties in westerse landen met grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap.
Reconstructietekening van de Valkhofburcht © Museum Het Valkhof
Valkhofburcht
Omstreeks 777 liet de Karel de Grote een 'palts' bouwen op de Valkhofheuvel, waar toen ongetwijfeld nog de resten van de versterkte Romeinse nederzetting lagen....
Kopergravure met stadsgezicht op Nijmegen vanaf de Waal met de in 1784 ingestorte Lappentoren © Ernst Karl Gottlieb Thelott en Hendrik Hoogers, 1784 of later, collectie Museum Het Valkhof CC-BY
Nijmegen bedreigd door het water
De ligging aan de buitenbocht van een rivier houdt gevaar in zich, omdat de rivier naar buiten toe kan opschuiven . Voor een handelsstad...
Landhuis 'Eikenhorst', rond 1905
Rotterdamse Kopermolen
In 1753 kocht de Rotterdamse koperhandelaar Daniel Danielzoon de Jongh (1721-1796) de Pannekoekmolens en de papiermolen op de Wildkamp bij Wenum...
Sterrenbos met veertien lanen op de Carolinaberg, foto begin 20e eeuw. Collectie De Vries
Einde aan de glorietijd
Willem Karel Hendrik Friso, van de Friese Oranjetak, laat een Sterrenbos met veertien lanen aanleggen in het gebied van de vroegere wildbaan op een heuvel...
Vuursteengeweer vervaardigd in Culemborg
's Lands geweerfabriek
In 1759 verrijst een geweerfabriek op het voormalige kasteelterrein. Er werken zeventig mensen. Zij smeden en slijpen geweerlopen en bajonetten, maken...
Voorhuis Boerderij De Vogelvanger. © Hans Barten
Boerderij De Vogelvanger
Deze boerderij ligt op een lichte verhoging. Het pand is met het bedrijfsgedeelte naar de Zelksestraat gericht en had oorspronkelijk een dwarsdeel. De beide zijgevels...
Stadspomp tijdens restauratie
Pomp 1747
Deze stadspomp heeft gedurende zijn bestaan op veel verschillende plaatsen gestaan. In 1774 werd de pomp geplaatst op de kruising tussen...
De Valkhofburcht in 1641 door Jan van Goyen © Museum Het Valkhof
Sloop Valkhofburcht
In 1795 nam het provinciaal bestuur van Gelderland het besluit de vervallen Valkhofburcht te slopen. Van alle gebouwen op het Valkhof bleven alleen de Sint...
Het Franse leger trekt de bevroren rivier over, schoolplaat van J.H. Isings
Over de bevroren rivier
Zomer 1794. Het Franse revolutionaire leger van generaal Pichegru trekt ons land binnen. Vanuit het zuiden trekt het op richting grote...
A.C.W. Staring
Staring
De Starings zijn een begrip in de hele Achterhoek. Ook in Lochem hebben zij veel sporen achtergelaten. Dichter A.C.W. Staring (1767-1840) woonde op de Wildenborch...
De hallehuisboerderij in de bocht van de Mekkersteeg. © Hans Barten
Boerderij
Op een verhoging in de bocht van de Mekkersteeg ligt deze voormalige hallehuisboerderij. Oorspronkelijk had het een middenlangsdeel die nu in- en uitwendig bij het...
Generaal Friedrich Wilhelm Freiher von Bulow. Krachtens een besluit van Koning Willem I ontving hij voor de verovering van Arnhem een lijfrente van 1000 dukaten.
Rheden in de Franse Tijd
In het laatste kwart van de 18e eeuw ontstond in de Republiek een democratische beweging, die meer bestuurlijke invloed nastreefde. De patriotten vonden daarbij de...
Plooijerij in Zutphen
Slag bij de Spitholterbrug
De passage van de Spitholterbrug over de Berkel, ten oosten van Almen, is eeuwenlang (1500- 1712) een bron van twist tussen de hanzesteden Zutphen en...
Een tekening van een galg
Galgen in het Gelderse rivierengebied
Galgendaal, Galgenberg, Galgeplek, Galgepad en Galgestraatje. Enkele namen van plaatsen en straten in de Betuwe die aan macabere plekken herinneren. Plaatsen waar vroeger een galg...
De boerderij op de hoek Waalbandijk-Molendam. © Hans Barten
Boerderij
Het monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel, oorspronkelijk daterend uit de achttiende eeuw. De met de voorgevel naar de dijk gekeerde boerderij is voorzien...
1795 capitulatie Tiel
De Fransen in Tiel
In 1793 verklaart Frankrijk de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de oorlog. Vanaf de zomer van 1794 veroveren de Fransen snel ons land. In Tiel...
De graftombe van Catharina Alida van der Dussen in de Culemborgse Oude of Hervormde Barbarakerk, 1746.
Catharina Alida van der Dussen
Het grote witte hoekhuis is het voormalige woonhuis van Catharina Alida van der Dussen (1690-1745). Zij is de vrouw van de ...
De ondergang van Herwen in de Waal inspireerde kunstenaar Alphons ter Avest tot het kunstwerk Tuimelende Huizen © Alphons ter Avest, project Verdronken dorpen 2011
Dorpen spoelen weg
De bewoners van de dorpen van de Waal stonden machteloos tegenover een zich uitschurende rivierbocht. Verschillende dorpskernen zijn in het water verdwenen.
Assueer Jan Torck © Geldersch Landschap & Kasteelen
Bewoners van Rosendael: Assueer Jan Torck en Eusebia Jacoba de Rode van Heeckeren
Na het kinderloze huwelijk van Petronella Wilhelmina van Hoorn en Lubbert Adolf Torck wordt hun neef Assueer Jan Torck (1733-1793), een echte jachtliefhebber, de nieuwe...
Landhuis Zeeburg
Zeeburg Ermelo
Er is een landgoed Zeeburg geweest in het kustgebied van de toenmalige Zuiderzee. In 1710 is een voor die tijd modern herenhuis met vensters in...
Beatrixmolen in Winssen
Van poldermolen tot Beatrixmolen
Op een belt aan de Molenstraat staat de Beatrixmolen, een windkorenmolen. De molen bestaat uit een met riet gedekte achtkant op een dito bakstenen voet,...
Enspijk pontveer
Van Enspijk naar Mariënweerd
Grote delen van Enspijks grondgebied behoorden vroeger tot de abdij Mariënweerd.
Berent Wildrik
Vadertje Wildrik
Een bijzonder burger van Ruurlo was 'vadertje' Wildrik (1754-1831), die leefde in de tijd dat in Frankrijk Napoleon heerste en wij bij Frankrijk ingelijfd werden....
Cascade met de Hermitage. Ingekleurde ets door C. Henning, ca. 1785. Bron: Gelders Archief, Arnhem
Kluizenaarshut bij Biljoen
Aan het eind van de achttiende eeuw is het mode om een park te verfraaien met romantische sierelementen zoals bruggetjes, tempeltjes...
Vinkeles stadhuis
De Plooierijen
In 1702 ontstond in Nijmegen een strijd om de politieke macht tussen twee groepen regenten (stadsbestuurders): de Oude en de Nieuwe Plooi. Uiteindelijk leidde dit...
Witte toren met carillon is de trots van Nijkerk volgens deze fotograaf © mijnGelderland, foto via reactiefunctie A. den Hartigh CC-by
De beroemde witte toren met het mooie carillon
In de tijd van de tabaksteelt had het ambt Nijkerk veel inkomsten door bijvoorbeeld het heffen van belasting (op bv. het gebruik van de Arkervaart)....
De DRU in Ulft (Bron: Gelders Erfgoed)
DRU Cultuurfabriek in Ulft
In het gebied dat we nu als het DRU terrein kennen, vonden in 1754 de eerste industriële activiteiten plaats. De Graaf van Bergh richtte een...
'De akademie tot Harderwijk' tekening A. Rademaker 1745
De Harderwijkse academie
De Universiteit Harderwijk, die in 1648 het levenslicht zag, kent een lange voorgeschiedenis. Al in 1580 wilde ook Gelderland net als de andere gewesten een...
Kuyper Atlas met vlak onder Buren de Zand-weg, 1868. Collectie Regionaal Archief Rivierenland, Tiel
De Gecombineerde Zandweg
Tegenwoordig loopt de snelste route van Tiel via Buren naar Culemborg over twee goed beheerde provinciale wegen. De eerste bijeenkomst over deze verbindingsweg vindt plaats...
Voorgevel dijkboerderij. © Hans Barten
Dijkboerderij
Dit voormalige boerderijtje in de voet van de binnenzijde van de Waalbandijk is volgens de jaartalankers gebouwd in 1740. De voorgevel is van oudsher wit...
Het Tielse stadhuis aan de Vleesstraat
Plooierijen
Als in 1702 stadhouder-koning Willem III kinderloos overlijdt, denken de grote Tielse regentenfamilies weer alle macht in de stad naar zich toe te kunnen trekken.
Bij de toren van de Hervormde Kerk staat de bakstenen pomp (Foto: John Scholte)
De stadspomp in Buren
Goede watervoorziening is voor de stad Buren in de achttiende eeuw van levensbelang.
Sint Judocuskerk Hernen
Sint Judocuskerk Hernen, een baken in het landschap
De kerk heeft als patroonheilige Sint Judocus. Deze is door de Cisterciënzers van Leur, waar Hernen een tijdlang onder viel, meegebracht...
De Heest
Landgoederen
Het landschap van de Achterhoek wordt mede bepaald door zijn landgoederen en buitenplaatsen. Hoewel van oorsprong vaak al veel ouder beleven de meeste ervan een...
Emst zoals het er vroeger uit zag
Emsterhof
Ten noordoosten van Emst, vlak naast de oude spoorlijn tussen Apeldoorn en Zwolle, ligt een fraaie boerderij die bekend staat als de Emsterhof. Het betreft...
Kolkstraat (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Armoede in Nijkerk
Naast de voorspoed van de Nijkerkse Gouden Eeuw kwam tegelijkertijd veel armoede voor. Arbeiders, daggelders en hun gezinnen leefden in uiterst...
Duiventil in Leur.
Duiventil van Leur, een stille getuige...
Een duiventil heeft alles te maken met het recht op de 'duyveslagh'. Het recht is genoemd naar de sluiting (duivenslag) die binnen de til voor...
Schoolplaat van J.H. Isings
Over de bevroren rivier
Zomer 1794. Het Franse revolutionaire leger van generaal Pichegru trekt ons land binnen. Vanuit het zuiden trekt het op richting grote rivieren. De Nederlandse patriotten...
Omslag 'De vrouw met de bijl' 2015 © Steffie van den Oord
De vrouw met de bijl
De archieven in Gelderland herbergen veel onbekende verhalen. Het bloedstollende verhaal van Sofie van Bemmel, dat zich afspeelt in het Nijmegen van de achttiende eeuw,...
Kerk van Beuningen
De verborgen toren in Beuningen
In 1795 kwam de pastoor terug in Beuningen, nadat de kerk anderhalve eeuw in protestantse handen was geweest. Hoever de parochie en de kerk teruggaan...
Geloofsstrijd
In oktober 1798 bestormt een opgewonden menigte katholieke Angerenaren het huis van dominee Johannes Judocus Cock.
Niet uitgevoerd ontwerp voor het koetshuis, door de Arnhemse architect L.H. Eberson, 1853. Bron: Het Nieuwe Instituut, Rotterdam
Koetshuis
Het koetshuis op het voorplein van Biljoen wordt na een brand aan het eind van de achttiende eeuw herbouwd. Het krijgt dan...
Westerbouwing
De Westerbouwing
Het traditionele gezinsuitje of schoolreisje Mensen die zijn geboren en getogen in de omgeving van Arnhem kennen het misschien wel: de Westerbouwing. Vanaf de jaren...
Kaart uit de Hottinger Atlas, 1783. Deze kaart laat de formele aanleg zien die in de in de zeventiende en het grootste deel van de achttiende eeuw rond kasteel Biljoen lag.
Imposante oprijlaan
Imposante, oude Amerikaanse eiken omzomen de Laan van Biljoen. Deze 375 meter lange laan vormt de oprijlaan naar het kasteel. De eiken, die in...
Het Gevang
Het Gevang
In de Nieuwstad, de straat tussen Heezenstraat en Hamburgerstraat ligt het 'Gevang'. Dit 'Gevangenhuijs' van het landdrostambt Zutphen werd door Gerrit...
Prins Willem Frederik en Prins Willem George Frederik in de manage van de Valkhofburcht, 1788
De Oranjes op het Valkhof
Het was 1786 toen in Den Haag relletjes ontstonden en geleidelijk toenamen tussen de Oranjegezinden en de Patriotten. In die onrustige atmosfeer waren de stadhouder...
15a Spotprent Kastijding GA GM 08272 A
Regenten in het nauw, 18e eeuw
Op een spotprent uit 1784 nemen Arnhemse vrouwen de ontblote billen van de regent Hendrik Brantsen onder handen. Zijn geschriften verdwijnen in het vuur. Brantsen...
Camping en bungalowpark Ackersate in Voorthuizen aan het eind van de jaren 70. Collectie Gemeentearchief Barneveld
Korte geschiedenis van toerisme in Voorthuizen
Het toerisme is voor de gemeente Barneveld een factor van economisch belang. Hét gemeentelijke vakantiecentrum is Voorthuizen. In de zomermaanden verdubbelt de bevolking in aantal...
Admiraal VerHuell
Carel Hendrik graaf VerHuell 1764-1845
Het geslacht VerHuell (ook wel geschreven als 'Ver Huell' en uitgesproken als 'Verheul') heeft in de bestuurlijke geschiedenis van Doetinchem een belangrijke rol gespeeld. De...
Boerderij Den Hoek te Gameren is gebouwd op een terp © Eduard van Iersel, cc-by-sa
Het gevaar van dijken
De sluitende bedijking in de middeleeuwen betekende helaas niet dat het voor de bewoners langs de rivieren veiliger was geworden. Integendeel. Doordat het overstromingsgebied bij...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl