Tijd van pruiken en revoluties

Kenmerkende voor deze periode:

  • Het 'verlicht denken' dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving.
  • De pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme).
  • De uitbouw van de Europese overheersing in de vorm van plantagekoloniën en slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme .
  • De democratische revoluties in westerse landen met grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap.
A.C.W. Staring
Staring
De Starings zijn een begrip in de hele Achterhoek. Ook in Lochem hebben zij veel sporen achtergelaten. Dichter A.C.W. Staring (1767-1840) woonde op de Wildenborch...
Schoolplaat van J.H. Isings
Over de bevroren rivier
Zomer 1794. Het Franse revolutionaire leger van generaal Pichegru trekt ons land binnen. Vanuit het zuiden trekt het op richting grote rivieren. De Nederlandse patriotten...
Foto, boerderij de Engelehoeve, 1979. Collectie Historisch Museum Ede
Hallehuisboerderij Engelenhoeve
Boerderij 'Engelenhove' was een van de zogenaamde 'volgerechtigde boerderijen' in de buurt Ede-Veldhuizen. Zij werden in leenpacht uitgegeven aan hun bewoners....
Het Gevang
Het Gevang
In de Nieuwstad, de straat tussen Heezenstraat en Hamburgerstraat ligt het 'Gevang'. Dit 'Gevangenhuijs' van het landdrostambt Zutphen werd door Gerrit Ravenhorst gebouwd in 1766....
S. Jans Poort te Arnhem, 1745 door Jan de Beijer en Hendrik Spilman © Gelders Archief
Jan de Beijer
De in Zwitserland geboren Jan de Beijer was een begenadigd tekenaar van stads- en dorpsgezichten. Als kind verhuisde hij naar het Duitse Emmerik (Nijmegen) en...
Wachthuisje © Slot Loevestein
Wachthuisje
Slot Loevestein had altijd vooral een militaire functie. Eeuwenlang lagen er soldaten gelegerd. Overdag werkten de officieren in de Hoofdwacht op de Voorhof, rechts van...
De Puthof , woonhuis anno 2013 © Marianne Poorthuis. CC-by
De Puthof, boerenhoeve met een put
Boerderij De Puthof is ruim drie eeuwen oud. Naast de boerderijfunctie diende het ook nog lang als pastorie en kosterij annex school. De voormalige boerderij...
Een tekening van een galg
Galgen in het Gelderse rivierengebied
Galgendaal, Galgenberg, Galgeplek, Galgepad en Galgestraatje. Enkele namen van plaatsen en straten in de Betuwe die aan macabere plekken herinneren. Plaatsen waar vroeger een galg...
Noord-west zijde van de Protestantse Kerk in Boven-Leeuwen. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014.
Getouwtrek om de Protestantse Kerk
De Protestantse Kerk aan de Waalbandijk 19 te Boven-Leeuwen, benedendijks, ten oosten van de grote Wiel bij de Molenstraat, is in...
Boerderij Den Hoek te Gameren is gebouwd op een terp © Eduard van Iersel, cc-by-sa
Het gevaar van dijken
De sluitende bedijking in de middeleeuwen betekende helaas niet dat het voor de bewoners langs de rivieren veiliger was geworden. Integendeel. Doordat het overstromingsgebied bij...
Omgeving Huis te Leur circa 1800
Heerlijkheid Leur met Huis te Leur als mijlpaal
In de lange geschiedenis van de heerlijkheid Leur is het Huis te Leur een soort mijlpaal. De heerlijkheid beleefde een opbloei onder de Gelderse familie...
Het verlengde achterhuis. © Hans Barten
Boerderij
Het boerderijtje staat op een opgeworpen verhoging met de nok evenwijdig aan de Koningstraat. Het heeft een met riet en pannen gedekt dak met...
Molen De Haag in 2007. Bron: wikimedia
Korenmolen De Haag
Deze oude standerdmolen is gebouwd in 1704. Van de eigenaren is vooral de familie Van de Pol bekend die van 1825 tot...
Admiraal VerHuell
Carel Hendrik graaf VerHuell 1764-1845
Het geslacht VerHuell (ook wel geschreven als 'Ver Huell' en uitgesproken als 'Verheul') heeft in de bestuurlijke geschiedenis van Doetinchem een belangrijke rol gespeeld. De...
Badhuis Laag-Soeren, waarschijnlijk omstreeks 1920 (Bron: Gelderland in beeld)
Het Badhuis in Laag-Soeren
In 1869 opende Pieter Nicolaas Jut van Breukelerwaard (1766-1874) het badhuis 'Bethesda' in Laag-Soeren. In het badhuis werd de geneeswijze van koudwaterbehandeling toegepast.
Generaal Friedrich Wilhelm Freiher von Bulow. Krachtens een besluit van Koning Willem I ontving hij voor de verovering van Arnhem een lijfrente van 1000 dukaten.
Rheden in de Franse Tijd
In het laatste kwart van de 18e eeuw ontstond in de Republiek een democratische beweging, die meer bestuurlijke invloed nastreefde. De patriotten vonden daarbij de...
Marienwaerdt Huis
De Heerlijkheid Mariënwaerdt
In 1744 kocht de A.O.R.F. Graaf van Bylandt het voormalige kloosterdomein Mariënweerd. Het zojuist tot 'Hoge Heerlijkheid' gepromoveerde landgoed vormde voor Van Bylandt een belangrijke...
De Bataafs Franse tijd
De Bataafs-Franse Tijd
Het jaar 1672 was een rampjaar voor de Republiek en voor Harderwijk. De Fransen hielden er toen behoorlijk huis. Zo'n honderdvijfentwintig jaar later herhaalde deze...
Kerk van Beuningen
De verborgen toren in Beuningen
In 1795 kwam de pastoor terug in Beuningen, nadat de kerk anderhalve eeuw in protestantse handen was geweest. Hoever de parochie en de kerk teruggaan...
Contrascarp
Contrescarp
Eeuwenlang was Loevestein door drie grachten omgeven: de slotgracht om het kasteel, de vestinggracht om de vesting en om de buitenste...
Grenspaal 11 van de Heerlijkheid Het Loo
Grenspaal 11 van de Heerlijkheid Het Loo
De grenzen van de Hoge Heerlijckheid Het Loo werden rond het midden van de 18e eeuw opgemeten door landmeter Willem Leenen. Hij maakte een 'Caart...
Naar Theodorus Netscher, Portret van Menno baron van Coehoorn (1641-1704), eerste helft jaren 1700 (1700-1705) (Bron: Rijksmuseum)
De vestingwerken van Menno van Coehoorn
Menno van Coehoorn werkte onder andere aan de vestingwerken van Zwolle, Doesburg, Nijmegen, Grave en Breda. Van Coehoorn ontwierp ook tal van linies die zich...
Achterzijde pakhuiskerk Rozendaal
Pakhuiskerk in Rozendaal
De kerk van Rozendaal is gesticht in 1758 door Lubbert Adolf Torck, heer van Rozendaal. Rondom het uiterlijk van deze kerk hangt een heus mysterie,...
Graafseweg in Rijkswegennet 1821 © Gemeente Wijchen
Graafseweg, een weg met geschiedenis
Voor de Franse inval van 1795 bestonden er in de Republiek der Zeven Vereenigde Nederlanden geen nationale wegverbindingen. In de Franse tijd veranderde dat. De...
Watermolen
Papiermolens
Ten oosten van Ermelo bevinden zich rond 1700 een aantal papiermolens, aan de Leuvenumse en Hierdense beek. De molens stonden aan een zoetwaterbeek. vaak afgetapt...
Schaatsers op de grote vijver van Biljoen met zicht op het eiland met het beeld van de jachtgodin Diana. Foto 1890-1910. Bron: Gelders Archief, Arnhem
Grafeiland
Johan Frederik Willem van Spaen van Biljoen, die de landschappelijke aanleg van Biljoen en Beekhuizen realiseert, heeft romantische idealen. Over wat...
15 schotse kamer
Schots regiment
Tussen 1750 en 1754 lag een Schots detachement op Loevestein gelegerd. De manschappen stonden onder leiding van generaal-majoor Alexander Marjoriebanks. Een...
H. Donatus Kerk te  Altforst vanaf de zuidzijde. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014
Rooms-katholieke kerk in Altforst, toegewijd aan de Heilige Donatus
Toen de middeleeuwse rooms-katholieke parochiekerk kort na 1609 aan de katholieken was ontnomen door de hervormden, namen de katholieken hun toevlucht...
Een tekening van de Dobbelmannfabriek in Nijmegen
Dobbelmann: zeepfabriek in Nijmegen
Nijmegen was eeuwenlang een stad waar zeep werd geproduceerd. In 1733 wordt voor het eerst zeep gemaakt in de stad, door de gebroeders Abraham en...
Impressie van de Nijkerkse beroeringen, Reinier Vinkeles, 1788 (Atlas van Stolk no. 6376)
De Nijkerkse beroeringen
In kerkelijke kringen zijn de 'Nijkerkse beroeringen' een bekend fenomeen. In de protestantse wereld kwamen in de achttiende eeuw in veel landen opwekkingsbewegingen voor. In...
Landhuis Zeeburg
Zeeburg Ermelo
Er is een landgoed Zeeburg geweest in het kustgebied van de toenmalige Zuiderzee. In 1710 is een voor die tijd modern herenhuis met vensters in...
Brakel (Bron: Wikimedia)
De dreiging van het water
In het rivierengebied was de dreiging van het water altijd aanwezig. Om zich te beschermen legden de bewoners kaden en dijken...
Holle boom bij kasteelruïne in Hemmen (Bron: Wikimedia)
Landgoed Hemmen
De eigenaar van het landgoed woonde vroeger in een kasteel op zijn land. In de eerste helft van de achttiende eeuw werd het kasteel door...
Synode gehouden in het koor van de Nieuwe Kerk in Amsterdam, Bernard Picart, 1730. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
Buren als kerkelijke congresstad
Weinigen weten dat Buren regelmatig vergaderplaats is geweest voor de protestantse Zuid-Hollandse synodevergaderingen, waarvan de sinds 1626 zelfstandige classis Buren deel uitmaakt.
Het theehuisje van de familie Van Delen. Foto Hans Barten
Theekoepeltje
Het bouwwerk is ontstaan als theehuisje voor de adellijke familie Van Delen. De familie woonde op het (thans verdwenen) kasteel ten westen van het oude...
De Geldersche Munt
De Gelderse Munt
Tot ongeveer 1500 was Harderwijk een redelijk welvarende stad. Er werd onder andere veel handel gedreven met steden die aangesloten waren bij de Noord-Duitse Hanze....
Kopergravure met stadsgezicht op Nijmegen vanaf de Waal met de in 1784 ingestorte Lappentoren © Ernst Karl Gottlieb Thelott en Hendrik Hoogers, 1784 of later, collectie Museum Het Valkhof CC-BY
Nijmegen bedreigd door het water
De ligging aan de buitenbocht van een rivier houdt gevaar in zich, omdat de rivier naar buiten toe kan opschuiven . Voor een handelsstad...
Koning Lodewijk Napoleon bezoekt in 1809 Dalem aan de Waaldijk in de Tielerwaard © Reinier Vinkeles. Collectie Rijksmuseum - PD
Een golf van liefdadigheid
De hulpverlening na een ramp gebeurde in eerste instantie plaatselijk, vanuit naburige steden en via de kerken. Na een overstroming in 1741 in onder andere...
arsenaal
Arsenaal
De vesting Loevestein kampte altijd met ruimtegebrek; er was nooit genoeg plaats voor alle soldaten, wapens en munitie. In de 18e...
Boerderij Kerkweg Afferden. Fotografie Hans Barten
Boerderij
Dit monument bepaalt samen met het tegenoverliggende oude kerkhof het aanzicht van het vroegere dorps- en kerkplein Het Hoog. Het is een voormalige hallehuisboerderij met...
1795 capitulatie Tiel
De Fransen in Tiel
In 1793 verklaart Frankrijk de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de oorlog. Vanaf de zomer van 1794 veroveren de Fransen snel ons land. In Tiel...
Nederlands Hervormde Kerk. Foto: G. van de Veen, Nijkerk
De beroemde witte toren met het mooie carillon
In de tijd van de tabaksteelt had het ambt Nijkerk veel inkomsten door bijvoorbeeld het heffen van belasting (onder meer op ...
Voorhuis Boerderij De Vogelvanger. © Hans Barten
Boerderij De Vogelvanger
Deze boerderij ligt op een lichte verhoging. Het pand is met het bedrijfsgedeelte naar de Zelksestraat gericht en had oorspronkelijk een dwarsdeel. De beide zijgevels...
Sterrenbos met veertien lanen op de Carolinaberg, foto begin 20e eeuw. Collectie De Vries
Einde aan de glorietijd
Willem Karel Hendrik Friso, van de Friese Oranjetak, laat een Sterrenbos met veertien lanen aanleggen in het gebied van de vroegere wildbaan op een heuvel...
De ondergang van Herwen in de Waal inspireerde kunstenaar Alphons ter Avest tot het kunstwerk Tuimelende Huizen © Alphons ter Avest, project Verdronken dorpen 2011
Dorpen spoelen weg
De bewoners van de dorpen van de Waal stonden machteloos tegenover een zich uitschurende rivierbocht. Verschillende dorpskernen zijn in het water verdwenen.
De Franse tijd
In de nacht van 9 op 10 januari 1795 stromen duizenden Fransen over de bevroren Waal de Over-Betuwe binnen. Alleen al bij Gendt zijn het...
Cascade met de Hermitage. Ingekleurde ets door C. Henning, ca. 1785. Bron: Gelders Archief, Arnhem
Kluizenaarshut bij Biljoen
Aan het eind van de achttiende eeuw is het mode om een park te verfraaien met romantische sierelementen zoals bruggetjes, tempeltjes...
Het oude schoolhuis. © Hans Barten
Oud Schoolhuis
Dit voormalige schoolgebouw ligt aan de voet van de middeleeuwse dorpstoren in Horssen. Het heeft een voorhuis met schilddak dat met pannen is gedekt. De...
De Bedriegertjes, prentbriefkaart van omstreeks 1900. © Collectie Toon Nelemans, Rozendaal.
Onverwacht gespetter
De bekendste attractie van Rosendael vormen al eeuwenlang de Bedriegertjes. Op deze plaats liet Jan van Arnhem aan het eind van de zeventiende eeuw ‘spuitertjes’...
Parkontwerp Biljoen door J.G. Michael, 1784. Bron: Gelders Archief
De kasteelvijver van Biljoen
Vooral de kasteelvijver van Biljoen bevat uitzonderlijk schoon water. De waterkwaliteit is hier zo hoog omdat de vijver niet alleen wordt...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl