Geschiedenis Gelderland

Deze website bevat verhalen uit de geschiedenis van Gelderland. Elk verhaal op deze website is ondergebracht bij een specifiek thema.

Bij de keuze van de thema's is uitgegaan van typerende Gelderse onderwerpen zoals geloof, zorg, oorlog, volkscultuur en onderwijs. Daarnaast vindt u een aantal algemene thema's als kunst en cultuur, personen of landschap.

Natuurlijk zijn aan veel verhalen meerdere thema's te hangen, voor de helderheid van deze website hebben we geprobeerd elk verhaal bij een zo specifiek mogelijk thema te plaatsen.

U kunt reageren op de verhalen en wij zijn benieuwd naar uw aanvullingen.

Kinderen in streekdracht voor de deur van een boerderij op de Veluwe, circa 1900 (Bron: CODA Archief, Apeldoorn)
Schoolverzuim in Gelderland
Rond 1900 kende Gelderland een absoluut schoolverzuim van negen procent van de kinderen tussen zes en twaalf jaar, een percentage dat vrijwel naadloos aansloot bij...
De spoorlijn
De Spoorlijn
In 1825 gaf koning Willem I opdracht een weg tussen Amersfoort en Zwolle aan te leggen. Die klinkerweg liep voor een groot deel langs de...
Het noodgeld van Kranenburg uit 1921 is gedrukt met afbeeldingen van smokkelaars en smokkelhandel. Collectie G.G.Driessen.
Smokkelen
Doodstil liggen drie mannen en twee vrouwen in de greppel. Naast hen een houten kistje vol boter. Iets verderop juten zakken met tabak en levensmiddelen....
Zingen voor de burgemeester, bron Xalumna.jpg
Koninginnedag in Arnhem
Toen ik nog op de basisschool zat hadden we altijd een bijzondere traditie op Koninginnedag. Alle basisscholen in Arnhem deden mee. Vanuit de school liepen...
Het Waterfront
Het Waterfront
Een van de rode draden in de geschiedenis van Harderwijk is het water. Eeuwenlang een Zuiderzeestad. Eeuwenlang handel en visserij. Al een kleine eeuw toerisme,...
RB 19 2
Vertier op de vijver
De grote vijver van Biljoen verandert in de loop van de tijd van esthetische parkvijver in een recreatievijver. Het water leent...
Soms duurt het even voor een archeoloog weet wat hij of zij gevonden heeft: dit zijn fragmenten van een ijzeren mes. Niet in een oogopslag te herkennen!
Opgegraven!
Tijdens de restauraties van de 20e eeuw werden veel archeologische vondsten gedaan. Nog steeds worden bij elke verbouwing opgravingen gedaan. En...
Sibylle van Griethuysen, Arnoud van Halen, ca. 1720. Bron: Rijksmuseum, Amsterdam
De Dichtende Dokter en zijn voorgangers
Daar is een zek're plaats, men noemt ze Stad van Buren, Dáár heb ik mijn beroep, en doe er heelkunst-kuren.
Het Apeldoorns Kanaal bij Laag-Soeren
Het Apeldoorns Kanaal
Het huidige Apeldoorns kanaal is in twee gedeelten tot stand gekomen. Het 32 km lange noordelijke deel van Apeldoorn naar Hattem werd aangelegd in de...
Brand op Goeden Vrijdag
Stadsbranden
Doetinchem heeft twee grote stadsbranden gehad die op Goede Vrijdag uitgebroken zijn. De eerste vond plaats op 19 april...
Nicolaaskapel
Karel de Grote
Karel de Grote was van 771 tot 814 koning van de Franken. Hij heerste over bijna heel West-Europa. Karel liet op verschillende plaatsen in zijn...
Huis Mathena getekend door Erwin Hogeboom © via Collectie Gelderland Liemers Museum
Huis Mathena in Zevenaar
Op een strategische plaats vlak bij de Rijn en zijn zijrivier de Aa wordt in de Middeleeuwen Mathena gesticht. De naam is afgeleid van ‘Maet...
De Vischpoort in 2012 © Museum Elburg
De Vischpoort
De Vischpoort was oorspronkelijk een verdedigingstoren. In 1592 werd de Visscherstoren tot een poort gemaakt. De eiken deuren konden bij gevaar worden gesloten. Daarnaast was...
'De akademie tot Harderwijk' tekening A. Rademaker 1745
De Harderwijkse academie
De Universiteit Harderwijk, die in 1648 het levenslicht zag, kent een lange voorgeschiedenis. Al in 1580 wilde ook Gelderland net als de andere gewesten een...
Meteren villa
Heerlijkheid Meteren
Meteren vormde ooit een Heerlijkheid. De laatste Heer van Meteren was Dhr. Coldeweij, die de titel kon kopen voor een luttel bedrag.
Wolharige mammoet
De wolharige mammoet
De allereerste slurfdragers leefden zo'n 50 miljoen jaar geleden. De mammoet is verwant aan deze diergroep.
VAD garage
De Veluwse Autodienst (VAD)
Op 10 januari 1925 is de VAD opgericht en gevestigd in Ermelo. In de loop der jaren breidt het lijnennet zich gestaag uit o.a. door...
Krantenfoto van de stemming in de eierhal in 1958 (Foto Suyk, Nijkerk)
Afgestemde ruilverkaveling
In tegenstelling tot veel delen van Nederland heeft in Nijkerk geen ruilverkaveling plaatsgevonden. Overal in het land werden percelen geruild, die versnipperd raakten na eeuwenlange...
Grafsteen met vermelding van de dam en het Carvium © Museum Het Valkhof, cc-by-sa
Romeinen sturen de Rijnlopen
Ooit was de Rijn een rivier die vrij door de delta stroomde, zich vertakte, naar believen overstroomde en soms een andere loop nam. De prehistorische...
Emilia, prinses van Oranje, gravin van Nassau ca. 1593, Paleis Het Loo
Stadhouders van Gelre
Het graafschap Buren was de eerste bezitting in Gelderland van de Oranjes, verkregen door het huwelijk van Willem van Oranje met Anna van Egmond in...
Het Oude Mannen- en Vrouwenhuis aan de Lange Havendijk. Gesticht rond 1435 door Vrouwe Elisabeth.
Vrouwe Elisabeth
Rond 1535 laten Elisabeth van Culemborg en Anthonis van Lalaing het Elisabeth Gasthuis bouwen. Een hofje met huisjes voor oude mannen...
De voormalige tandartswoning. © Hans Barten
Kantoor
Aan dit huis hebben veel inwoners uit het Land van Maas en Waal behoorlijk heldere herinneringen. Hier woonde en werkte tandarts Chardon.
Kaart Van Geelkercken 1641
Roderlo op landkaarten
De zeventiende eeuw is voor Nederland de Gouden Eeuw, maar door de Tachtigjarige Oorlog, die in Gelderland lang en hevig aanhield, was Ruurlo sterk...
Erik Odijk, Frans bos
Oogmerk: Erik Odijk
In 2012 is Plaatsmaken begonnen met het filmen van Gelderse kunstenaars in hun atelier. Bijzondere werkprocessen van kunstenaars, en gedachten die daarbij horen, worden zo...
Ben Janssen
Heel veel wachtlopen
De meeste jaren van mijn militaire carrière (1951-1986) heb ik in diverse rangen en functies op de Veluwe doorgebracht. In Apeldoorn,...
De studio van Radio Nijkerk
Omroep Nijkerk
Nadat op 2 oktober 1951 het eerste Nederlandse televisieprogramma was uitgezonden, 'De Toverspiegel', werd de televisie snel populair. In 1951 keek slechts een handjevol mensen,...
Koninklijke Trio Sigaren. Bron: Geheugen van Nederland.
De wortels van tabak in de Gelderse bodem
Aan het begin van de zeventiende eeuw werd de Zuid-Amerikaanse tabaksplant voor het eerst in Nederland geteeld. Ook in de Gelderse grond schoot de plant...
Tekening Belvedere
Belvédère
De Belvédère toren zoals we die vandaag de dag zien stamt uit de 17e eeuw. De 'sokkel' waarop de toren staat is...
St Josephkerk Arnhem.jpg (1)
Genoemd naar de patroonheilige van de kerk
In de vroegere St. Josephkerk in Arnhem was het omstreeks het midden van de vorige eeuw een traditie, ingesteld door de toenmalige pastoor v.d. Loo,...
Steenfabriek Vogelensangh. Fotografie Hans Barten
Steenfabriek Vogelensangh
Tot in de zestiger jaren van de vorige eeuw had vrijwel ieder dorp aan de Waal een of meerdere steenfabrieken. Ook Deest had steenfabrieken en...
Veilinggebouw in Elst, circa 1905 (Bron: de Gelderland Bibliotheek)
Agrarische veilingen in Elst
In de Over-Betuwe en omgeving gaan stemmen op om een veiling op te richten. Het oorspronkelijke plan gaat uit van de Afdeling Wageningen van de...
Ballon tot baron
Van ballon tot baron
In 1783 is het ballonvaren uitgevonden door twee Franse broers. De koning van Frankrijk vond ballonvaren toen zo’n dappere heldendaad, dat als je dat deed,...
Interieur van de sjoel © Museum Elburg
Synagoge Graaf Hendriksteeg
Waar nu Sjoel Elburg is gevestigd, bevond zich van 1855 tot de Tweede Wereldoorlog de Elburgse Synagoge. In de zomer van 1942 begonnen de deportaties...
Kunstwerk Loden Lady
Rijke Merovingen
In de tweede helft van de derde eeuw na Christus heerste er grote chaos in onze streken. Aan het begin van de vierde eeuw herstelde...
Drikus Veer
Drikus Veer
De Achterhoek en snelle motoren horen bij elkaar. Motorliefhebbers treffen elkaar op de Zwarte Cross-festivals in Lichtenvoorde of bij de streekwedstrijden in het oosten van...
Deze afbeelding van de Sint Elisabethsvloed (1421) is mogelijk een van de eerste schilderijen waarop de Waal staat afgebeeld (linksboven). Het een altaarstukpaneel van een onbekende meester (1490-1495). © Rijksmuseum PD
De Waal in schilderijen: opkomst
Met de opkomst van de Renaissance, aan het begin van de zestiende eeuw, schilderden kunstenaars meer religieuze taferelen en legden ze zich toe op alledaagse...
Begrafenis van de dorpsagent, gedragen door collega’s in uniform. © PD
Aanzegger, Aanspreker, Begrafenisondernemer
Even vooraf: Mijn vader was timmerman in ons kleine dorp. Hij was hiermee gestart na zijn huwelijk. Hij kocht een klein boerderijtje, waar...
Een ouderwets kippenhok van Schimmel’s Broederij aan de Barneveldse Amersfoortsestraat. De foto is gemaakt rond 1925 en de kippen zijn waarschijnlijk Barnevelders. Bron: Gemeentearchief Barneveld
Pluimvee-industrie in Barneveld
De pluimveehouderij was in de vroegere eeuwen voor de meeste landbouwers een bijverdienste. Er werden een paar kippen gehouden. De eieren die niet voor eigen...
Zicht op de Korne en de Blatumsedijk vanaf de Weeshuiswal. Ligt in dit gebied de oorsprong van Buren? Foto: Fotopersburo William Hoogteyling, Buren
Villa Buria in pago Testrebenti
Hoewel Buren al in de prehistorie en de Romeinse tijd bewoond is, komt de naam Buren pas voor het eerst in 772 in de bronnen...
Piet Pelle op zijn Gazelle - De Nostalgiekrant
Gazelle: Koninklijk op vele manieren
Tegenwoordig is fietsen kinderspel. De eenentwintigste eeuw heeft ons kennis laten maken met de elektrische fiets. Deze zogenaamde e-bike geeft trapondersteuning tot ongeveer 25 kilometer...
Arnhem, dam cirquit Airborneplein
Airborneplein
Na de oorlog werd dit verkeersplein aangelegd. Op 17 september 1945 vond hier de eerste herdenking van de Slag om Arnhem plaats. Bij die gelegenheid...
Visafslag
De visafslag
De visafslag verkoopt in de periode 1916-1957 de door vissers gevangen vis. Na de inpoldering is de visafslag overbodig. Het gebouw...
Hoofden  lokale heren in de kapitelen van de zuilen
Voormalige Mariakerk, de hertog was hier
Het staat vast dat de eerste kapel van Bergharen gebouwd werd op een prehistorisch grafveld. Dat werd opzettelijk ook op andere...
Joods monument aan de Boliestraat
Doetinchemse joden in de Tweede Wereldoorlog
In Doetinchem is voor de Tweede Wereldoorlog sprake van een bloeiende joodse gemeenschap. Vooral in de Boliestraat vond men joodse middenstanders....
Excursie van TNO naar park Berg en Bos
Park Berg en Bos
Het landgoed Berg en Bosch was oorspronkelijk het privébezit van de familie Wils. In 1917 kocht de gemeente onder leiding van Burgemeester Roosmale Nepveu het...
De overstroomde uiterwaarden bij Beuningen in 1993 © Beeldbank Rijkswaterstaat, Bart van Eyck
Overstromingen in de uiterwaarden
Al circa 800 jaar heeft de Waal een sluitende bedijking. Toch vinden bijna jaarlijks nog overstromingen plaats. Gelukkig gebeurt dat precies op de plek die...
Agent Drieënhuizen regelde tot begin jaren '60 het verkeer op de hoek van de Langestraat en de Venestraat in Nijkerk, destijds de doorgaande route Amersfoort-Zwolle (archief Stichting Oud Nijkerk).
Ruimte voor auto's
Na de Tweede Wereldoorlog kwamen er snel meer auto's, bussen en vrachtverkeer op de weg. De oude straten waren vaak te smal en het...
Peeske © Kasteel Huis Bergh
't Peeske
De naam 'Peeske' is een verbastering van het Latijnse pascuum, wat bron of vochtige plek betekent. Bij het Peeske bevindt zich een bron. Zo'n bron...
Een sigarenadvertentie (Bron: http://members.ziggo.nl/henkies/lint.htm)
De invoering van een bindende CAO
In de jaren twintig en dertig was gemiddeld de helft van de personen werkzaam in de Nederlandse sigarenindustrie lid van één ...
Een tekening van de Dobbelmannfabriek in Nijmegen
Dobbelmann: zeepfabriek in Nijmegen
Nijmegen was eeuwenlang een stad waar zeep werd geproduceerd. In 1733 wordt voor het eerst zeep gemaakt in de stad, door de gebroeders Abraham en...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl