Geschiedenis Gelderland

Deze website bevat verhalen uit de geschiedenis van Gelderland. Elk verhaal op deze website is ondergebracht bij een specifiek thema.

Bij de keuze van de thema's is uitgegaan van typerende Gelderse onderwerpen zoals geloof, zorg, oorlog, volkscultuur en onderwijs. Daarnaast vindt u een aantal algemene thema's als kunst en cultuur, personen of landschap.

Natuurlijk zijn aan veel verhalen meerdere thema's te hangen, voor de helderheid van deze website hebben we geprobeerd elk verhaal bij een zo specifiek mogelijk thema te plaatsen.

U kunt reageren op de verhalen en wij zijn benieuwd naar uw aanvullingen.

Tekening van Cornelis Pronk van de achterzijde van het renaissanceslot De Marsch in 1730 © via Collectie Gelderland Stedelijk Museum Zutphen
Huis De Marsch
Na het verlenen van stadsrechten in 1196 treedt de welvarende handelsstad Zutphen in de twaalfde eeuw toe tot de Hanze. Vervolgens worden er verschillende huizen...
A.M. de Jong zittend als tweede van links: Letterkundig Museum
Verboden boek over de officiersopleiding in Harderwijk
Een citaat van Frank van Wezel, hoofdpersoon uit een roman van A.M. de Jong die in 1917 onverwacht als landstormer in dienst moest. De legerleiding...
Toegangsbrug Fort Asperen (Bron: Wikimedia,
Margot Odijk-Rooymans over Fort Asperen
Margot Odijk-Rooymans is vrijwilliger en gids op Fort Asperen. Ze vertelt graag over haar ervaringen in het veld. Van oorsprong is...
Stadsgezicht
De Sint Stevenskerk
De Sint Stevenskerk opende haar deuren in 1273. Ze werd in de eeuwen die volgden groter en groter, tot ze in 1560 zo groot was...
Koninginnedag in Oosterwolde 2 © Oudheidkundige Vereniging 'De Broeklanden'
Koninginnedag in Oosterwolde
"De jongens en de meisjes deden apart hun spelletjes. De meisjes liepen met eieren op een houten lepel, dat waren kalkeieren die konden dus niet...
Restanten van de stadswal in Huissen (Bron: Wikimedia)
Het ontstaan van de stad Huissen
Voor de stad Huissen waren de Middeleeuwen zeker geen rustige tijden. Niet alleen werden de contouren van Huissen in deze eeuwen gevormd, ook werd er...
Kasteel Merckenburg
Burcht Merckenburg in Heukelum
Kasteel Heukelum, vanouds genaamd Merckenburg, is gelegen buiten het oude vestingstadje Heukelum op de grens van Gelderland en Zuid-Holland. Het was de roemruchte familie van...
Wandelaars op het Valkhof, 1810
Valkhofpark
Het Valkhofprak is een van de oudste landschapsparken van Nederland. Na de afbraak van de burcht, die hier tot 1797 stond, ...
Het verschil tussen beide boerderijen. © Hans Barten
Hallehuisboerderij
Een van de vroegere bewoners van dit monument was metselaar en later boer. Wellicht heeft hij zijn eigen pand goed onderhouden.
Portret Diemerbroeck
/beeld/Canons/Nijmegen/18-pestdokter.jpg
De Pest
Vroeger waren de mensen erg bang voor de pest. Velen gingen namelijk dood aan deze besmettelijke ziekte. In 1635-1636 werd Nijmegen zwaar getroffen door de...
Schilderij Lord van Wijhe (Gerrit Jan van Wijhe), hier afgebeeld in de rol als clown in het openluchtspel van de Heideweek van 1937, Circus Petrowitsch , R. de Ruyter 1947. Collectie Historisch Museum Ede
'Lord van Wijhe'-straat
Alleen oudere Edenaren zullen weten welk stukje straat met de Lord van Wjjhe-straat, een onofficiële naam, wordt bedoeld. Het betreft een...
Tabaksteelt
Rond 1610 werd de eerste tabak in Nederland geteeld. In 1660 is er sprake van tabaksteelt in Huissen en in 1676 in Bemmel. Al vrij...
Commanderie van Sint Jan (Bron: Regiomarketing Gelderland)
De Commanderie van Sint Jan
De Commanderie van Sint Jan is een van de oudste gebouwen van Nijmegen. In 1196 werd het gebouw voor het eerst vermeld.
Dijkmagazijn, Deest. Fotografie Hans Barten
Dijkmagazijn
Het Dijkmagazijn, in de volksmond notschurtke (noodschuur) genoemd, is een bakstenen gebouw met twee bouwlagen op een onderbouw. Het is deels ingelaten in het dijklichaam....
Hoofdstraat in Epe in 1977 (Bron: Prentenbriefkaarten-verzamelaar)
Het ambt Epe
Het 'ambt' Epe is de bestuurlijke voorganger van de huidige gemeente. Het ambt bestaat al sinds de Middeleeuwen en bestaat uit de kerkdorpen Epe, Vaassen...
Oud en Nieuw Carbid schieten
Oud en Nieuw in Ulft
"Wij knalden ook wel, maar dat waren van die kleine knalletjes van carbidbusjes. Bijvoorbeeld een buismanbusje met een spijkergat onderin, daar...
Godenpijler
Noviomagus
Het kunstwerk dat op het Kelfkensbos is opgericht bij de viering van 'Nijmegen 2000 jaar', is geïnspireerd op de Romeinse godenpijler...
Vloeddeur in de Fransche School. Tijdens de overstroming van o.a. 1855 zochten Culemborgers hier toevlucht.
Watersnood
De vloeddeur in het huidige Theater de Fransche School herinnert aan een tijd dat Culemborg regelmatig door overstroming geplaagd wordt. ...
Het Kops Plateau in Nijmegen
Prehistorisch Nijmegen
Het waren de Romeinen die Nijmegen, letterlijk en figuurlijk, op de kaart zetten. Hier bouwden zij hun kampen, aan de noordgrens van het Romeinse rijk....
De Staringkoepel en het omringende landschap (Bron: Wikimedia)
De Staringkoepel
Een zelf over te trekken veerpontje over de Berkel is de enige toegang tot de schilderachtige theekoepel. Vanaf de kleine verhoging waarop deze 'Staringkoepel' zich...
04a Arneym LHK 2087 S
Arneym, 900 na Christus
In Arneym is een kerk die 1 pond belasting betaalt - Zo staat het in een goederenlijst uit 893 na Christus van het klooster in...
Oranje en de Watersnood van 1861. Houtgravure, E. Vermorcken © Stadskasteel Zaltbommel
Watersnoodbijbel
Tijdens de watersnoodramp van 1861 bracht Koning Willem III een bezoek aan de getroffen gebieden in grote delen van Nederland. Het medeleven van Willem III...
Vogels kijken
Werkgroep Natuur en Milieu
'Wonen in Schuytgraaf geeft mij het gevoel dicht bij de natuur te zijn. Met anderen ben ik gestart met de werkgroep Natuur...
De graftombe van Catharina Alida van der Dussen in de Culemborgse Oude of Hervormde Barbarakerk, 1746.
Catharina Alida van der Dussen
Het grote witte hoekhuis is het voormalige woonhuis van Catharina Alida van der Dussen (1690-1745). Zij is de vrouw van de ...
Het villa-achtige voorhuis © Hans Barten
Hallehuisboerderij
Stevenspad 8 was ooit een textielwinkel van de familie Heimans en een drukkerij van Bernard Bosman, maar is nu een woning. Het is een hallehuisboerderij...
Arnhem, Zwarteweg 14
Zwarteweg 14
Om niet in Duitse handen te raken moest de Britse bevelhebber generaal-majoor Robert E. Urquhart in de hevige strijd een goed heenkomen zoeken. Hij vond...
Godenpijler
/beeld/Verhalen/verhalen/Dit_is_ook_een_locatie_bij_Spannende_Geschiedenis.jpg
Romeinse steden
Al vóór onze jaartelling bouwden de Romeinen een stad op en rond het Kelfkensbos, Oppidum Batavorum (stad van de Bataven) genoemd. Rond het jaar 17...
De Grote Sleeburg van de familie Van der Groes met gevelsteen uit 1855 © Werkgroep Historie Worsum
Kasteel Sleeburg in Overasselt
In de dertiende eeuw worden er al ridders van Heumen genoemd als ministerialen van kloosters. Kloostergoederen van de abdij Saint-Valéery-sur-Somme en van het klooster Graefenthal...
Zweefmolen
Kermis in 's Heerenberg
"En kermis was dan ook weer het traditiegetrouwe brood kneden en laten bakken en van wie dan de kinderen buiten de stad woonden die kwamen...
Fietsen in het rivierengebied
Wat nu, wat nu, piesje cru?
Wanneer er een verrekijker zou bestaan waarmee we behalve over het landschap van nu, ook uit zouden kunnen kijken dwars door de tijd; naar het...
Romeins marskamp
Romeins marskamp
Op de Ermelose Heide liggen restanten van een Romeins marskamp uit ± 170 na Christus. Als Romeinse troepen hun grenzen overtrekken, leggen zijn na een...
De DRU in Ulft (Bron: Gelders Erfgoed)
DRU Cultuurfabriek in Ulft
In het gebied dat we nu als het DRU terrein kennen, vonden in 1754 de eerste industriële activiteiten plaats. De Graaf van Bergh richtte een...
De Frisokazerne in Ede. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA30901
Garnizoensstad Ede
Op grote terreinen in Ede hebben meer dan honderd jaar militairen gewoond en gewerkt. De kazernes lagen aan de rand van Ede, daar waar de...
Woningtentoonstelling in het Nutsgebouw in Buren, 1957. Bron: Gelders Archief, Arnhem
Komgronden en ruilverkaveling
Na de Tweede Wereldoorlog staat het in versneld tempo ontwikkelingen van achtergebleven gebieden hoog op de landelijke politieke agenda. Door de moeilijk te bewerken komgronden...
Naar de A2
Culemborg aan de A2
Sinds 1936 ligt Culemborg bij de nieuwe noord-zuidverbinding, de Rijksweg A2. Na het schip en de trein is de auto het belangrijkste transportmiddel geworden. De...
Eikenhouten preekstoel 1744 St Catharinakerk
Catharinakerk
We weten uit een oud document dat er in 838 in Doetinchem al een kerkje was. Over de eerste eeuwen van dit godshuis is weinig...
Witglazen gevlochten mandje uit de productie van de glasfabriek (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk).
Glasfabriek Padang
Een tak van industrie die opbloeide, naast de verbouw van tabak, was de fabricage van glas. In de glasfabriek 'Padang' aan de Westkadijk zijn tussen...
Gemeentehuis aan de Grootestraat (nu Notaris Fisscherstraat). Bron: Collectie Gemeentearchief Ede,nr GA16686
Gemeente Ede
Het gemeentehuis is de plek waar we naar toe gaan om een rijbewijs of paspoort aan te vragen. Ook voor een bouwvergunning of het aangeven...
Rumpt Huis Lagenpoel
Huis Lagenpoel
Rumpt kende twee kastelen. Het eerste is Huis Lagepoel (genoemd vanaf 1484), dat ten zuiden van de kerk lag. Van dit huis is weinig bekend.
Op deze ets van Jan Caspar Philips uit 1741 zijn links van de aanlegsteiger van de gierpont baders te zien. © Jan Caspar Philips, 1741, collectie Museum Het Valkhof - CC-BY
Rivierbaden, recreatievaart en struintochten
Hoewel vooral de stuwwal, het Waalfront en de weidse gezichten tot de verbeelding van de welgestelde negentiende-eeuwse reiziger spraken, oefende de rivier zélf ook altijd...
Warenhuis Huls in de Hamburgerstraat 38
Warenhuis Huls van Johannes Hendrikus Huls 1892-1967
Johannes Hendrikus Huls, de grondlegger van het warenhuis Huls, opent in 1919 'de Goedkoope Bazar' aan de Boliestraat. De verkoop loopt goed en hij verhuist...
Deel van de Peutinger kaart met de Romeinse wegen in België, Nederland, Frankrijk en Duitsland. Tabula Peutingeriana. Bron: Wikimedia
Koningstraat met sporen van de Romeinen
Op de rand van de oude oeverwal van de Waal loopt de Koningstraat door het dorp Afferden heen. Van deze straat wordt aangenomen dat daarin...
Het menu van een jager verzamelaar
Ede in de steentijd
In de vroege prehistorie woonden er al mensen in het gebied dat nu de gemeente Ede wordt genoemd. Het waren groepen rendierjagers die door een...
Rooms-katholieke kerk Sint Victor en Gezellen
Het kerkgebouw is een driebeukige basilikale kruiskerk, ter lengte van twee en een halve travee, voorafgegaan door de toren. Aan weerszijden van het priesterkoor...
Serie vpro over Culemborg
Geboren en getogen
De vrpo heeft een serie gemaakt over het lief en leed in kleine Nederlandse steden. Op 18 februari 1975 maakten ze de...
Veel Nijkerkers verloren rond 1780 hun leven aan een ziekte die nu eenvoudig te behandelen is ('roode loop' = dysenterie), foto Gerrit van de Veen, Nijkerk
Armoede in Nijkerk
Naast de voorspoed van de Nijkerkse Gouden Eeuw kwam tegelijkertijd veel armoede voor. Arbeiders, daggelders en hun gezinnen leefden in uiterst armoedige omstandigheden. Grote gezinnen...
Torenmolen Zeddam
De Torenmolen van Zeddam
De Torenmolen van Zeddam behoort tot de bezittingen van Kasteel Huis Bergh. Het is de enige nog werkende, middeleeuwse torenmolen in Nederland en is een...
Wasmachines maken in de Nieuwstraat (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Lokale productie van wasmachines
In een van de vroegere tabakspakhuizen van Nijkerk zijn nu verschillende bedrijven gehuisvest. Dit industriële erfgoed, in een vervallen staat geraakt,...
De Bataafs Franse tijd
De Bataafs-Franse Tijd
Het jaar 1672 was een rampjaar voor de Republiek en voor Harderwijk. De Fransen hielden er toen behoorlijk huis. Zo'n honderdvijfentwintig jaar later herhaalde deze...
Het theehuisje van de familie Van Delen. Foto Hans Barten
Theekoepeltje
Het bouwwerk is ontstaan als theehuisje voor de adellijke familie Van Delen. De familie woonde op het (thans verdwenen) kasteel ten westen van het oude...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl