Geschiedenis Gelderland

Deze website bevat verhalen uit de geschiedenis van Gelderland. Elk verhaal op deze website is ondergebracht bij een specifiek thema.

Bij de keuze van de thema's is uitgegaan van typerende Gelderse onderwerpen zoals geloof, zorg, oorlog, volkscultuur en onderwijs. Daarnaast vindt u een aantal algemene thema's als kunst en cultuur, personen of landschap.

Natuurlijk zijn aan veel verhalen meerdere thema's te hangen, voor de helderheid van deze website hebben we geprobeerd elk verhaal bij een zo specifiek mogelijk thema te plaatsen.

U kunt reageren op de verhalen en wij zijn benieuwd naar uw aanvullingen.

Tramstation Capellenlaan
Trams, treinen, stations
In 1865 werden twee spoorlijnen geopend met stations in het huidige Lochem: de lijn Zutphen - Hengelo (staatslijn D) met stations Laren-Almen en Lochem en...
Dijkboerderij Steenen Kruis. Fotografie Hans Barten
Dijkboerderij Steenen Kruis
Afferden heeft aan beide uiteinden van het dorp - bij de Molendam en de Klapstraat - een dijkoprit. In de volksmond heet zo'n oprit een...
Witte Wieven
Witte Wieven van Zwiep
Volgens oud volksgeloof verschenen bij het invallen van de duisternis op de Lochemse Berg – en elders in Oost-Nederland – Witte Wieven. Dat waren vrouwelijke...
Arnhem, Steenstraat 7
Steenstraat 7
Het Airborne gedenkraam in de Sint Martinuskerk toont een brandende Gelderse hoofdstad. Para's zeilen vanaf de nok van het raam naar beneden boven de Rijnbrug....
Huis Molecaten © M. Van de Leeuw, Wikimedia, CC-BY-SA 3.0
Huis en landgoed Molecaten bij Hattem
Rond Hattem, het meest noordoostelijke punt van de Veluwe, is het landschap ontstaan in de ijstijd toen het dooiwater beekjes veroorzaakte in de stuwwallen. Molecaten...
De Geldersche Munt
De Gelderse Munt
Tot ongeveer 1500 was Harderwijk een redelijk welvarende stad. Er werd onder andere veel handel gedreven met steden die aangesloten waren bij de Noord-Duitse Hanze....
Impressie van de Nijkerkse beroeringen, Reinier Vinkeles, 1788 (Atlas van Stolk no. 6376)
De Nijkerkse beroeringen
In kerkelijke kringen zijn de 'Nijkerkse beroeringen' een bekend fenomeen. In de protestantse wereld kwamen in de achttiende eeuw in veel landen opwekkingsbewegingen voor. In...
Joods bestuur Nijkerk (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De Joodse Gemeenschap van Nijkerk
Op deze plek stond van 1801 tot de Tweede Wereldoorlog de synagoge van Nijkerk. Van ongeveer 1650 tot de Tweede Wereldoorlog woonden in Nijkerk veel...
Scharrelavonden Hattem en Elburg
Scharrelavonden
Op de Veluwe waren op meerdere plekken zogeheten scharrelavonden. Dirk Jan Septer vertelt dat in Hattem de jongeren op pad gingen met een briefje in...
Steunpenning uitgegeven ter gelegenheid van de watersnood in 1926 (Bron: Historische Vereniging Tweestromenland)
Waterbeheersing
Het dijkherstel in Overasselt werd door het dijkbestuur van het Rijk van Nijmegen voortvarend ter hand genomen en in 1926-1927 uitgevoerd. Ook was het bestuur...
Prins Willem Frederik en Prins Willem George Frederik in de manage van de Valkhofburcht, 1788
De Oranjes op het Valkhof
Het was 1786 toen in Den Haag relletjes ontstonden en geleidelijk toenamen tussen de Oranjegezinden en de Patriotten. In die onrustige atmosfeer waren de stadhouder...
Duivelspop © Bron: Omroep Gelderland
De duivelspop op het paasvuur
Op Eerste Paasdag ontsteken de Gilden van Sint Gangulphus en Sint Laurentius het paasvuur om te vieren dat de lente en daarmee het nieuwe jaar...
Bovenkapel
De bovenkapel
Op de bovenverdieping van de dubbelkapel van het Agnietenklooster woonden de zusters de diensten bij. Ook buiten de missen die in...
Oliebollen eten met Oud en Nieuw
Oud en Nieuw in Herwijnen
"Bij ons was het eerst naar de kerk met oudjaarsavond en dan ging je naar huis om een kopje koffie te drinken...
Opgeblazen IJsselbrug mei 1940
Doetinchem in de Tweede Wereldoorlog
De oorlog in Doetinchem begon 10 mei 1940 met het opblazen van de Oude IJsselbrug heel vroeg in de ochtend. Hierbij kwam kapitein Van Voltelen...
Beeld St. Catharina (Bron: Museum Oud Nijkerk, foto: G. van de Veen)
Een nije kerk
In de late Middeleeuwen werd in Nijkerk de St. Catharinakerk gebouwd (nu de Grote Kerk), het middelpunt van de stad. Behalve...
Afb. 1 Plattegrond van een huis uit de IJzertijd gevonden bij een opgraving in Harselaar Zuid in 2003. De zwarte grondsporen tekenen zich af tegen het gele zand.
Harselaar in de IJzertijd
De Gelderse Vallei bestond 2000 jaar geleden grotendeels uit een nat en venig gebied. Op sommige plaatsen bevonden zich zelfs veenkussens van meer dan zes...
De in 2009 ontdekte middeleeuwse walburg in Appel (foto Gerrit van de Veen Nijkerk)
Een middeleeuwse walburg in Appel
Op de hoger gelegen zandgronden ten zuidoosten van Nijkerk ligt het buurtschap Appel. In 2008 werd hier een belangrijke middeleeuwse versterking ontdekt, een zogenaamde walburg.
Luchtfoto van het oude centrum van Harderwijk © Marco Grotenhuis, Wikimedia
Hanzestad Harderwijk
In de late middeleeuwen dreven Nederlandse kooplieden uit steden als Kampen, Zwolle, Zutphen, Doesburg, Elburg en Harderwijk handel met kooplieden en steden in Noord-Duitsland en...
Toegangsbrug Fort Asperen (Bron: Wikimedia,
Margot Odijk-Rooymans over Fort Asperen
Margot Odijk-Rooymans is vrijwilliger en gids op Fort Asperen. Ze vertelt graag over haar ervaringen in het veld. Van oorsprong is...
Een Tielse kermiskoek © PD
Tielsche kermiskoek
De Tielsche Kermiskoek, is een honingkoek die volgens een oud recept bereid wordt. Deze kermiskoek wordt alleen in de derde week van oktober verkocht tijdens...
Vliegveld Deelen. Het Duitse officierenkamp Klein Heidekamp te Arnhem. De dienstwoning van de Kommodore, 1940-1944. © Gelders Archief
Aanleg en gebouwen van vliegbasis Deelen
In de Tweede Wereldoorlog werd het vliegveld Deelen, ten noorden van Arnhem, door de Duitse bezetter omgebouwd tot een indrukwekkend complex dat een groot gebied...
De Bataafs Franse tijd
De Bataafs-Franse Tijd
Het jaar 1672 was een rampjaar voor de Republiek en voor Harderwijk. De Fransen hielden er toen behoorlijk huis. Zo'n honderdvijfentwintig jaar later herhaalde deze...
36a Spijkerkwartier Plus Multiculti Mei 2008 JdV 21
Multicultureel Spijkerkwartier, vanaf 1955
In 1969 werd de Stichting Huisvesting Buitenlandse Werknemers (Stihubu) in Arnhem opgericht. De stichting, gevestigd aan de Kastanjelaan, richtte zich specifiek op het verlenen van...
Paviljoen De Montfoort. © Hans Barten
Boldershofcomplex
Het gebouwencomplex Boldershof werd in het begin van de twintigste eeuw gebouwd door Edouard Cuypers. Hij was de neef van de beroemde architect dr. Pierre...
Beeld van Simon Carmiggelt en echtgenote Tiny in De Steeg. Het beeld is gemaakt door de Rhedense kunstenaar Wim Kuyl. © Erik Wannee CC0
De Steeg
De Steeg vormt het geografische middelpunt van de gemeente Rheden en is mede om die reden al meer dan honderd jaar de vestigingsplaats van het...
t Harde zwembad. Foto: Christa Balk, CODA
Zwemmen op zondag
Het kleine en orthodoxe 't Harde groeide sterk na de oprichting van de Luitenant-kolonel Tonnetkazerne, met soms onverwachte aantrekkelijke voordelen. Zwembad...
Bombardementen rukten het hart uit Doetinchem
Drie bombardementen in maart 1945
Wellicht de grootste klap uit de geschiedenis kreeg de stad Doetinchem aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. De binnenstad van Doetinchem was gedurende vrijwel...
Kerst zingen bij de kerstboom ca 1970
Kerst in Didam
"De kerst was natuurlijk een feest van rondom de kerstboom en de kerststal en de kerststal was vroeger heel belangrijk. De kerststal...
Witte voorgevel boerderij. © Hans Barten
Boerderij
Deze boerderij is een van de oudste uit de rij van boerderijen in deze straat. Het monument ligt aan de rand van het gebied dat...
Mooi-Ann uit Velp. Bron afbeelding uit Sagen en Legenden, Josef Cohen, 1918.
Mooi-Ann van Velp
Met Biljoen is de sage van Mooi-Ann van Velp verbonden. Ann was een arm meisje. Terwijl zij bosbessen plukt, wordt ze opgemerkt door de kasteelheer...
Boerderij Corlaer, de geboorteplek van Arend van Curler (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Arend van Curler
De zeventiende eeuw was de tijd van de Europese expansie. Een eeuw nadat Henry Hudson (een Engelse ontdekkingsreiziger in Nederlandse dienst) een gebied in het...
Maria van Nassau, (1556-1616), Portret door I. de Jager naar Paulus Mooreelse, 1658 (Stichting Het Weeshuis, Buren). Foto: Fotopersburo William Hoogteyling, Buren
Het weeshuis
Het weeshuis is de meest tastbare Oranjenalatenschap in Buren en het beste voorbeeld van Hollandse Renaissance buiten de Randstad. Het initiatief komt van Maria van...
Godenpijler
Godenpijler
Bij opgravingen op het Kelfkensbos in 1980 twee blokken gevonden van een groot kalkstenen monument dat rondom is versierd met gebeeldhouwde reliëfs. De meeste reliëfs...
Molen de Fortuin in de 21e eeuw gezien vanaf de Noordwal © Bob Siemonsma
Molen de Fortuin
Molen De Fortuin heeft een rijkere historie dan het jaartal 1852 in de gevelsteen doet vermoeden.
De Binnenpoort vanaf de markt gezien
De Binnenpoort
De grachten en restanten van de stadsmuur in de binnenstad van Culemborg zijn uit de veertiende eeuw. Net als de monumentale Binnenpoort, de laatste stadspoort....
Johannes Wigelius
In 1566, twee jaar voor de Tachtigjarige Oorlog, was er een beeldenstorm in verscheidene plaatsen in Nederland. Kerken werden door protestanten stormenderwijs vernield.
St Antonius Abt. Fotografie Hans Barten
Rooms-katholieke kerk St. Antonius Abt
De plannen voor de bouw dateren al van 1893. In dat jaar is architect P.J. H. Cuypers gevraagd om een plan te maken voor herstel...
 overstroming
Watersnood Putten
Met het gedurig stijgen van de zeespiegel kwam de zee steeds dichter bij de voet van de Arkemheense zeedijk. Regelmatig veroorzaakten stormen dijkdoorbraken. Vooral de...
Batavenketel
Grote bronzen ketel
Bij opgravingen in 1993 werd in een houten kelder van een huis in deze straat een grote bronzen ketel gevonden. Op deze...
Vooraanzicht van Huys te Schengen
Heerlijkheid Beek
Heerlijkheid Beek is een fraaie, op een steile heuvelrand gelegen landstreek met een grote afwisseling van loof- en naaldbos en bouw- en weiland. Daarnaast zijn...
Stadsgezicht
De Sint Stevenskerk
De Sint Stevenskerk opende haar deuren in 1273. Ze werd in de eeuwen die volgden groter en groter, tot ze in 1560 zo groot was...
Een werk over Johnny van Doorn alias de Selfkicker
Arnhem boekenstad
Arnhem is al meer dan een eeuw een belangrijke geboorteplek van vaderlandse schrijvers en dichters. Begin twintigste eeuw veranderde het culturele klimaat van Arnhem door...
Verwoesting van Tiel: Een bordje met doodshoofd waarschuwt voor niet-ontplofte oorlogsmaterialen
Frontstad Tiel
De geallieerde luchtlandingen bij Eindhoven, Nijmegen en Arnhem op 17 september 1944 vormden een keerpunt in de oorlog. De Engelsen namen het Land van Maas...
Frederik Jacob Willem van Pallandt en Constantia Alexine Loudon en hun kinderen © Geldersch Landschap & Kasteelen
Bewoners van Rosendael: Frederik Jacob Willem van Pallandt en Constantia Alexine Loudon
Frederik Jacob Willem baron van Pallandt (1860-1932) betrekt samen met zijn vrouw Constantia Alexine Loudon (1859-1948) en vier kinderen in 1902 kasteel Rosendael. Het echtpaar...
Een familie op weg naar de kerk
Op zondag ging zij naar de kerk
De Groesbeekse Wilma G. herinnert zich nog levendig hoe zij als kind met haar ouders net over de grens in Duitsland naar de kerk ging.
Warenhuis Huls in de Hamburgerstraat 38
Warenhuis Huls van Johannes Hendrikus Huls 1892-1967
Johannes Hendrikus Huls, de grondlegger van het warenhuis Huls, opent in 1919 'de Goedkoope Bazar' aan de Boliestraat. De verkoop loopt goed en hij verhuist...
Schaatsers op de grote vijver van Biljoen met zicht op het eiland met het beeld van de jachtgodin Diana. Foto 1890-1910. Bron: Gelders Archief, Arnhem
Grafeiland
Johan Frederik Willem van Spaen van Biljoen, die de landschappelijke aanleg van Biljoen en Beekhuizen realiseert, heeft romantische idealen. Over wat...
HRFSTWND 2010 met Fanfare psalm 150 uit Dinxperlo © PD
Blaasmuziek verdient een groot publiek
Uit onderzoeken is bekend geworden dat rond 1800 amateurblaasorkesten werden opgericht en de verspreiding verliep van zuid naar noord. Voor zover we kunnen nagaan is...
Vluchtelingen in het Nederlandse-Duitse grensgebied (Bron: Spannendegeschiedenis.nl, Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945)
De evacuatie van Millingen aan de Rijn
De Millingse bevolking kan het zich niet voorstellen dat zij misschien ook moet evacueren. De dorpelingen zijn er dan ook totaal niet op voorbereid als...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl