Landschap

Het samenspel van landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische factoren geven het Gelderse landschap een bijzondere belevingswaarde. De vele landgoederen met kastelen, historische huizen, ruïnes, karakteristieke boerderijen, landbouwgronden, boomgaarden, houtwallen, lanen, bossen en heidevelden bepalen het beeld in het buitengebied.

Gelderland is dan ook, nationaal gezien, van oudsher de provincie met de meeste landschapselementen. De bodem van Gelderland, zoals zichtbaar in de kalksteengroeven bij Winterswijk, herbergt schatten van een verder verleden. Pootafdrukken en skeletresten vertellen over primitieve landdieren, sauriërs, die eens dit landschap bewoonden.

De Grift in Hofstraat in Apeldoorn
De Grift bij Apeldoorn
De Grift is een afwateringskanaaltje waarvan de bron bij Ugchelen ligt, ten zuiden van Apeldoorn. De Grift stroomt door Apeldoorn en loopt dan via Vaassen,...
Klompenwaard
Groen in Lingewaard
Al bij de opening van het Gannitacircuit in 1974 klonken er kritische stemmen: is de Polder wel de aangewezen plaats om een lint asfalt van...
1647 de Waterpoort
De Waterpoort
De middeleeuwse stad Tiel kende vier belangrijke uitgangen: de Burensepoort, Westluidensepoort, Zandwijkse poort en bij de toenmalige haven de Kleibergsepoort. In de loop van de...
Splitsingspunt van Rijn en Waal bij de Schenkenschans omstreeks 1640. De Waal was toen al een grotere tak dan de Rijn. Rond het splitsingspunt liggen veel fortificaties. Noord is onder. © Atlas van Loon, Joh. Jacobi Schort, ca. 1640
Meanderende rivieren
Ongeveer 10.000 jaar geleden was de ijstijd afgelopen. In de periode die we het holoceen noemen, werd het klimaat warmer en gelijkmatiger. De bergen in...
Edelhert burlend op de heide (Bron: Geldersch Landschap en Kasteelen, foto: Rob van t Zelfde)
Liefdesgevecht op leven en dood
Het is een imposant gezicht; het grote, sterke edelhert, 200 kilo zwaar en met een gewei van bijna 12 kilo. Als een militair stelt hij...
De in 2014 gerestaureerde boerderij © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een dwarsgeplaatst voorhuis met middenlangsdeel. Het voorhuis heeft een rietgedekt zadeldak tussen zijtopgevels. Deze topgevels met gemetseld vlechtwerk eindigen...
Het strand bij Elburg
De Zuiderzee
Het bolwerk maakte deel uit van de vestingwerken. Het bolwerk kon bijvoorbeeld als uitkijkpunt dienst doen om eventuele 'vijanden' vanaf zee...
Zichtlaan bij Huis Bergh © Tonny Bosman
De zichtlaan van het kasteel
De zichtlaan van Kasteel Huis Bergh loopt direct van de wal zuidwestwaarts naar het einde van het parkbos de Plantage. Wanneer u de zichtlaan uitkijkt...
Nu woonhuis aan de Veerstraat. © Hans Barten
Woonhuis
Jawel, in Druten konden ze ook bier brouwen. En wel in dit schitterende monument in de Veerstraat. Deze voormalige bierbrouwerij bestaat uit een dwarsgeplaatst voorhuis...
Telgt
Telgt
Het grondgebied van Telgt ligt in de overgangszone tussen de hoger gelegen dekzanden van de Veluwe en de moerassige gebieden van het Almere, het vroegere...
Rhenus Pater. In 1750 geloofde men niet meer in goden, toch werd Vader Rijn nog vaak afgebeeld, op schilderijen en prenten. © via Wikimedia Commons - PD
De Rijn als god
In de Romeinse tijd was de Rijn een belangrijke rivier. Behalve een imposant natuurverschijnsel was het de grens van het Romeinse rijk en een handelsader....
Grafheuvel bij Warnsborn. Foto: www.arneym.nl – Jan de Vries
Grafheuvels Warnsborn, circa 2500 voor Christus
De grootste grafheuvel van Noordwest-Europa ligt in Arnhem. De Meelworstenberg is aan haar naam gekomen door het middagmaal van de archeologische opgravers in 1947.
De vier traveeën: drie ramen en een deur © Hans Barten
De vier Traveeen
Dit monument is een boerenhuis waarvan het woongedeelte dwars op de stal is gebouwd. Het bouwwerk stamt waarschijnlijk uit de achttiende eeuw.
Het klompenmakershuis. © Hans Barten
Klompenmakershuis
In deze eenvoudige hallehuisboerderij, oorspronkelijk in gebruik als tabaksboerderij, woonde vroeger een klompenmaker. Oudere Drutenaren herinneren zich nog de klompenbomen die langs het huis lagen...
Een radiowandeling van Radiobaken in Poederoijen, bij de Waterlinie © Radiobaken
Nieuwe Hollandse Waterlinie in Gelderland
Na de vorming van het Koninkrijk der Nederlanden (1813) werd de waterlinie krachtiger dan ooit.
Twee torens Bourgoigne en Barbarije © Slot Loevestein
Bourgoigne en Barbarije
De voorburcht had twee torens: de ronde Bourgoigne en de vierkante Barbarye. De Bourgoigne was genoemd naar de Bourgondiërs, de Hollandse machthebbers. De Barbarye ontleende...
Het is duidelijk te zien dat de schuur hoger ligt. © RCE
Terp bij de Wijnakker
In de late Middeleeuwen (circa 1000-1500 na Christus) werden boerderijen in de kommen op hoge terpen of pollen gebouwd. Een terp is een opgeworpen verhoging...
Landgoed Schovenhorst
Landgoed Schovenhorst
Schovenhorst is beroemd om zijn bomentuinen. Deze zijn in de negentiende en twintigste eeuw ontstaan uit kwekerij en bosbouwexperimenten met naaldbomen. Het landgoed omvat vijf...
Het huidige huis Kruisvoorde © Ger Eichenberg
Huis Kruisvoorde in Twello
In de vijftiende eeuw duiken de eerste bewoners van huis Kruisvoorde op, dat ten noorden van Twello ligt. De naam verwijst waarschijnlijk naar een ‘voorde’,...
De boerderij in het dorpshart. © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis (T-­huis). Het ligt op een unieke locatie in het dorpshart: van voren gezien...
Tabaksschuur Ewijk. Bron: RCE, foto: C.Th.Kokke
Overblijfselen van de tabaksteelt
De commerciële tabaksteelt is begin zeventiende eeuw in Europa opgekomen. Van de Utrechtse heuvelrug verspreidde het product zich via de Betuwe (1650) naar Maas en...
Hervormde kerk Winssen op de kleine begraafplaats
De Hervormde kerk in Winssen
Aan de Notaris Stephanus Roesstraat nummer 11 staat op een kleine begraafplaats de Hervormde kerk. Het is in haar huidige gedaante een t-vormig gebouwtje, gebouwd...
Een typische hallehuisboerderij. © Hans Barten
Hallehuisboerderij
Deze voormalige hallehuisboerderij met middenlangsdeel ligt aan een doodlopend zijweggetje. Het monument heeft een zadeldak met wolfseinden. Het dak is gedekt met riet en met...
24a Sonsbeek Villa schilderij
Aankoop Sonsbeek, 1899
In 1899 nam de gemeenteraad van Arnhem een verstrekkend besluit. Ze besloot tot aankoop van een groot deel van het landgoed van baron Van Heeckeren.
De vergeten groente kardoen
Van kardoen tot pastinaak
Kardoenen, meirapen, wortelpeterselie en mergkool - allemaal oud-Hollandse groenten. Toch zijn het namen die ons tegenwoordig minder vertrouwd zijn dan couscous, spaghetti of shoarma.
Wolsheimer op oude traktor
Agrarisch Ruurlo
Tot het einde van de 19e eeuw kende Ruurlo overwegend gemengde landbouwbedrijven op zandgrond, zoals die overal in het oosten van ons land voorkwamen.
Een picknick bij de Zwitserse partij. Prentbriefkaart omstreeks 1920. © Collectie Toon Nelemans, Rozendaal.
Klein Zwitserland
Waar al het water in park Rosendael vandaan komt? Het borrelt op uit de grond! Op vier plaatsen in het park zijn sprengbeken ontstaan. Het...
Keermuren © Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe
De keermuren van het Grote Museum
Helene Kröller-Müller wilde op de Veluwe een museum bouwen om haar kunstcollectie tentoon te stellen. Zij vindt de zuidzijde van de Franse Berg daarvoor de...
Ansichtskaart van Huis Molecaten © via Collectie Gelderland Beelden in Gelderland
Huis Molecaten en zijn bewoners
Drie families domineren in de bewoningsgeschiedenis van het huis en landgoed Molecaten. Bijna een eeuw lang is dat de familie Van Keppel, opgevolgd door de...
Impressie van de Romeinse brug bij Nijmegen © Illustrator Peter Nuyten
De eerste bruggen
Wie snel de rivier wil oversteken, is niet tevreden met een veerpont. Die wil een brug. Militairen, al in de Romeinse tijd, hadden als eerste...
Voorhuis Krukhuis. © Hans Barten
Krukhuis
Het pand staat op een lichte verhoging aan de Zelksestraat en is van oorsprong een hallehuisboerderij met middenlangsdeel. Het heeft een krukhuis, een naar links...
Herstel van de Waalbrug, door de Duitsers in maart 1941. © Beeldbank Rijkswaterstaat
Waalbruggen in oorlogstijd
Bruggen waren in oorlogstijd van enorm strategisch belang. Zonder bruggen zijn rivieren nauwelijks passeerbaar voor troepen en materieel. Om die reden worden in oorlogstijd bruggen...
Zijgevel pastorie. © Hans Barten
Rooms-katholieke pastorie
Architect van de pastorie is C. Weber, die ook de aangrenzende H. Johannes de Doperkerk heeft ontworpen. Door middel van een authentieke tussengang zijn beide...
/beeld/specials/druten/037b.jpg
Boerderij De Oude Dries
De kapitale boerderij De Oude Dries is gedateerd op een van de staafankers van het woonhuis, maar is van oorsprong ouder dan 1837. Het...
De Hoop
Nieuwe woonwijken voor Doetinchem
Na de bombardementen van maart 1945, waarbij ook veel woonhuizen vernield waren, plaatste de gemeente Doetinchem een aantal noodwoningen. Deze verschenen aan de Vondelstraat, nu...
Het Gogh, een hallehuisboerderij met arboretum als voortuin. © Hans Barten
Het Gogh
Dit monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel en een dwarsgebouwd voorhuis (T-boerderij). Het huidige voorhuis heeft vier vensterassen met in de tweede as een...
Het Voorhuys Molenweg 5. © Hans Barten
Het Voorhuys
Het monument is een mooi gelegen boerenerf met boerderij, schuur en moestuin. De hallehuisboerderij met middenlangsdeel heeft ter plaatse van het voorhuis later hoger opgetrokken...
Kaart van de Hunneschans naar een tekening van J.Bijtel
Hunneschans Uddelermeer
De Hunneschans is waarschijnlijk tot stand gekomen tussen 850 en 950. Het is een hoefijzervormige ringburcht die in feite bestond uit...
Het Apeldoorns Kanaal bij Laag-Soeren
Het Apeldoorns Kanaal
Het huidige Apeldoorns kanaal is in twee gedeelten tot stand gekomen. Het 32 km lange noordelijke deel van Apeldoorn naar Hattem werd aangelegd in de...
Schilderij van het huis, slot of kasteel Kernhem Ede, zoals het eruitzag voordat het huidige classicistische huis in 1803 werd gebouwd, Isaak Ouwater, 1784. Collectie Historisch Museum Ede
Huis Kernhem
De graven van Gelre bouwen van de 12e tot en met de 14e eeuw diverse versterkingen langs de grenzen met Utrecht. De...
Koning Lodewijk Napoleon bezoekt in 1809 Dalem aan de Waaldijk in de Tielerwaard © Reinier Vinkeles. Collectie Rijksmuseum - PD
Een golf van liefdadigheid
De hulpverlening na een ramp gebeurde in eerste instantie plaatselijk, vanuit naburige steden en via de kerken. Na een overstroming in 1741 in onder andere...
Arcadië, het (streven naar het) ideale landschap. Collectie Gelders Archief
Rhedens arcadië
De eerste aangelegde buitenplaatsen in het landschap langs de zuidoost helling van de Veluwezoom ontstonden in de 17e eeuw en begin 18e eeuw. Gedurende de...
Prent van het Badhuis in het park van Biljoen, circa 1815. Bron: Geldersch Landschap en Kasteelen
Baden in eenvoud
In het park van Biljoen staat in de negentiende eeuw een badhuis. Het is romantisch gelegen, vlakbij een waterval in de ...
Het bewoonde tabaksmagazijn © Hans Barten
Industrieel monument Tabakspakhuis
Dit rechthoekige, vrijstaande monument is een groot voormalig tabakspakhuis. Het heeft een begane grond, twee verdiepingen en een zolderverdieping met flauw hellend zadeldak.
Velden in Gelderland
Het kenmerkende landschap van Epe
Enken zijn hoge akkers die je tegenwoordig nog veelvuldig in ons landschap ziet. De verschillende landbouwvormen in de gemeente Epe zijn allemaal ontstaan vanuit de...
In Brakel moest in 1975 onder meer het voormalige gemeentehuis voor dijkversterking wijken. Sinds 1980 staat op de plek van het gemeentehuis het Vrouwtje van Brakel, dat zorgelijk over de Waal tuurt. © Via Collectie Gelderland, Gelderland in Beeld, gemeente Zaltbommel
Van dijkversterking naar Ruimte voor de Rivier
Na de Watersnoodramp van 1953 moesten eveneens de dijken in het rivierengebied versterkt worden. De rigoureuze aanpak daarvan leidde tot veel protest. Ondertussen ontstonden in...
Kerktoren van de Ruïnekerk (Bron: RCE)
Ruïnekerk: verwoest of afgetakeld?
In Gelderland zijn verschillende oude kastelen en kerken. Hierover doen verschillende verhalen de ronde. Zo is er het verhaal over het verwoesten van de Ruïnekerk...
Het begin van kasteel Heumen rond 1200. © René Reijnen, 2016
Kasteel Heumen, 1188-1585
Even ten zuiden van Nijmegen in de heerlijkheid Heumen lag aan de Maas een imposante waterburcht. Door zijn strategische ligging op de grens van Gelderland...
Kasteel Engelenburg bij Herwijnen © J. Stellingwerf, Wikimedia - PD
Kasteel Engelenburg bij Herwijnen
Tussen Gelre en Holland ligt in de Middeleeuwen een omstreden grensgebied. Vanaf de elfde eeuw worden er al versterkte huizen en kastelen gebouwd door de...
Graafseweg in Rijkswegennet 1821 © Gemeente Wijchen
Graafseweg, een weg met geschiedenis
Voor de Franse inval van 1795 bestonden er in de Republiek der Zeven Vereenigde Nederlanden geen nationale wegverbindingen. In de Franse tijd veranderde dat. De...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl