Landschap

Het samenspel van landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische factoren geven het Gelderse landschap een bijzondere belevingswaarde. De vele landgoederen met kastelen, historische huizen, ruïnes, karakteristieke boerderijen, landbouwgronden, boomgaarden, houtwallen, lanen, bossen en heidevelden bepalen het beeld in het buitengebied.

Gelderland is dan ook, nationaal gezien, van oudsher de provincie met de meeste landschapselementen. De bodem van Gelderland, zoals zichtbaar in de kalksteengroeven bij Winterswijk, herbergt schatten van een verder verleden. Pootafdrukken en skeletresten vertellen over primitieve landdieren, sauriërs, die eens dit landschap bewoonden.

Hallehuisboerderij met open stal en schuur © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een open stal en schuur die in de lengterichting van het gebouw ligt. Het voorhuis is een krukhuis: het...
De Oude en de Nieuwe wetering zorgden samen voor de afwatering van het kommengebied tussen Beuningen en Wijchen. © Gemeente Beuningen
Oude Wetering
Na het sluiten van de dijkringen van het land van Maas en Waal (rond het jaar 1300) moesten weteringen worden gegraven waardoor het land kon...
Voorgevel dijkboerderij. © Hans Barten
Dijkboerderij
Dit voormalige boerderijtje in de voet van de binnenzijde van de Waalbandijk is volgens de jaartalankers gebouwd in 1740. De voorgevel is van oudsher wit...
Boomgaard Doddendaal in bloei. © Gemeente Beuningen
Hoogstamboomgaarden
Hoogstamboomgaarden bestaan uit fruitbomen met op ongeveer twee meter hoogte de eerste dwarstakken. De gunstigste groeiplaats voor boomgaarden zijn plaatsen die niet te drassig zijn...
Stadsgezicht van Elburg met een vijftiende-eeuwse kerk
Elburg: nieuwbouw uit de veertiende eeuw
Wie Elburg bezoekt en langs de wallen en door de straten wandelt, kan verschillende opvallende dingen aan het stadje ontdekken.
De ondergang van Herwen in de Waal inspireerde kunstenaar Alphons ter Avest tot het kunstwerk Tuimelende Huizen © Alphons ter Avest, project Verdronken dorpen 2011
Dorpen spoelen weg
De bewoners van de dorpen van de Waal stonden machteloos tegenover een zich uitschurende rivierbocht. Verschillende dorpskernen zijn in het water verdwenen.
Havezate de Magerhorst (Bron: Havezate de Magerhorst)
Havezate de Magerhorst
Veel Liemerse voormalige havezaten lijden aan enige vorm van verval. De huidige eigenaar van de Magerhorst streefde ernaar om zijn huis zoveel mogelijk iets van...
Zuidmolen
De Zuidmolen
'Noow kóm kèl, schiet toch op!', vader kijkt Hendrik boos aan. Met een vloek tilt Hendrik een zware zak graankorrels in de houten kruiwagen. Liever...
Deze afbeelding van de Sint Elisabethsvloed (1421) is mogelijk een van de eerste schilderijen waarop de Waal staat afgebeeld (linksboven). Het een altaarstukpaneel van een onbekende meester (1490-1495). © Rijksmuseum PD
De Waal in schilderijen: opkomst
Met de opkomst van de Renaissance, aan het begin van de zestiende eeuw, schilderden kunstenaars meer religieuze taferelen en legden ze zich toe op alledaagse...
Een voorbeeld van een schilderij in de stijl van de Haagse School. © Geldersch Landschap & Kasteelen
Haagse schilders op Rosendael
Na de restauratie van kasteel Rosendael in de jaren tachtig van de twintigste eeuw worden de vertrekken opnieuw ingericht en aangekleed. Naast de vele familieportretten...
In den Swaen te 's-Heerenberg © Kasteel Huis Bergh
In den Swaen
Voor 1450, bij de eerste uitleg over de stad, werden de huizen aan deze zijde van de Marktstraat gebouwd. Zoals de naam al doet vermoeden...
Knotpopulier zakt steeds verder weg.
Bomen knotten voor gebruik van het hout
Boeren hadden in het verleden hout nodig voor allerlei gebruik. Al voor het begin van onze jaartelling werden knotbomen veel gebruikt. Knotbomen ontstaan doordat op...
Het voorhuis aan de Kattenburg. © Hans Barten
Notarishuis
Tegenover de noordzijde van de monumentale H.H. Ewaldenkerk ligt dit witgepleisterd huis met verdieping en afgeknot schilddak. In de prachtige voorgevel valt meteen de voordeur...
Affische ANWB 1916 " Laat niet als dank...' Reclamearsenaal A'dam
Natuurbescherming en natuurbeleving
Rond de eeuwwisseling vond een groep wetenschappers, onderwijzers, jagers, grootgrondbezitters, kunstenaars, zakenmensen en adellijke heren elkaar in een gemeenschappelijk thema: natuurbehoud. De opkomst van de...
De boerderij aan de Grotestraat. © Hans Barten
Boerderij
Deze boerderij is van het krukhuistype (L­vormige plattegrond) met een naar links uitgebouwd voorhuis met schilddak. Het linker zijschild en het achterzijschild zijn bij de...
Een prent van de watersnood in de Bommelerwaard
Bommelerwaard - 1861 en 1926
De rivieren Maas en Waal brengen de Bommelerwaard vanaf de 13e eeuw voorspoed. Over de rivieren kunnen hout, hooi, granen en andere producten worden vervoerd,...
Medaille uitgereitk door Koning Willem III na dijkdoorbraak bij Brakel in 1861, Stadskasteel Zaltbommel
Doorbraak in dijkverbetering
In het rivierengebied was de dreiging van het water altijd aanwezig. Om zich te beschermen legden de bewoners kaden en dijken aan. De zorg voor...
Edelhert burlend op de heide (Bron: Geldersch Landschap en Kasteelen, foto: Rob van t Zelfde)
Liefdesgevecht op leven en dood
Het is een imposant gezicht; het grote, sterke edelhert, 200 kilo zwaar en met een gewei van bijna 12 kilo. Als een militair stelt hij...
Bedrijfsgedeelte met wagenschuur. © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is door zijn uiterlijk en entourage en door de ommuurde tuin en bijgebouwen een van de fraaiste panden van Horssen. Het woongedeelte van...
Hotel op de plek waar voorheen de synagoge van 's-Heerenberg stond © Kasteel Huis Bergh
Synagoge
Tot 1949 stond op de Oudste Poortstraat 2 een bescheiden synagoge uit de 19e eeuw, een zogenaamde sjoel. Het was de kapel van de kleine...
Steenfabriek Bunswaard Beuningen © Bron: ACN
De Bunswaard bij Beuningen
Het uiterwaardenlandschap is ook ter hoogte van Beuningen ontstaan na het sluiten van de ringdijk rond het Land van Maas en Waal en Rijk van...
Een afbeelding van het aanbregnen van versterkingen aan de Diefdijk
De Hollandse verdediging tegen het Gelderse water
Jarenlang heeft Holland zich willen beschermen tegen het water afkomstig uit 'Gelderse' rivieren. De Diefdijk speelt daarbij een belangrijke rol.
Het krukhuis. © Hans Barten
Krukhuis
Van deze hoger dan de weg gelegen krukhuisboerderij met middenlangsdeel is het voorhuis naar rechts uitgebouwd. Waarschijnlijk dateert de kern van de boerderij uit de...
Gezicht op de vijver bij Biljoen, ets door C. Henning, ca. 1790 Bron: Rijksmuseum / Gelders Archief
Slingerende oevers bij Biljoen
De eerste gids voor bezoekers aan Biljoen verschijnt al in 1821. Dit boekje is van de hand van I.A. Nijhoff, publicist en...
Stoomgemaal De Tuut in Appeltern. Foto: Gerard Kouwenberg, Heemkundevereniging Leeuwen
Stoomgemaal de Tuut
De Tuut bij Appeltern is het enige stoomgemaal van het Gelders rivierengebied. Het werd in 1917 gebouwd voor de bemaling van de Nieuwe wetering. Een...
Het voormalige kantoor. © Hans Barten
Voormalig kantoor steenfabriek Dericks en Geldens
Wie door het land van Maas en Waal fietst of wandelt, kan overal in en op schuurtjes, stallen en achtermuren van huizen afgekeurde geglazuurde stenen...
Winand Staring
W.C.H.Staring, landinrichter
Winand Staring was de zoon van Antoni Staring, de dichter en landman op de Wildenborch. Winand werd geboren op de Wildenborch (1808) en stierf in...
Hondenhut Muntwal 2
Hondenhut
In 1928 is deze wachttoren op Muntwal 2 opnieuw opgebouwd op de 15e-eeuwse fundamenten. In 1942 is het vergroot. Oorspronkelijk stond...
In het kader van een lobby voor een Waalbrug bij Nijmegen werd in 1909 deze kaart uitgegeven, met de nog niet bestaande nieuwe brug als ontbrekende schakel © Museum het Valkhof, I. Jansz, 1909
De Waalbrug bij Nijmegen
De komst van de Waalbrug heeft veel voeten in de aarde gehad, en niet iedereen in Nijmegen is er blij mee. Niettemin is de brug...
Boerderij Pastoor van der Marckstraat 1 in Weurt. Het hoge deel van de boerderij is goed te zien vanaf de zijkant. Waarschijnlijk in opdracht van een heer of klooster gebouwd.
Forse T-boerderij met overwelfde kelder
Een van de meest in het oog springende grote boerderijcomplexen in het Rijk van Nijmegen-West is de boerderij aan de Pastoor van der Marckstraat in...
De Voorst Huis de Voorst achteraanzicht juni 2004
Van Keppel geeft huis De Voorst allure
Huis De Voorst behoorde tot een ring van havezates rond Zutphen, maar was lange tijd van geringe betekenis. Daar kwam verandering in toen het in...
Tegeltableau dat F.J.W. baron van Pallandt als dank kreeg na de tentoonstelling in de rozentuin. Rozenburg, Den Haag, 1904. © Geldersch Landschap & Kasteelen, Arnhem.
Engelse inspiratie
Het is F.J.W. baron van Pallandt die aan het begin van de twintigste eeuw de traditie voortzet van Rosendaelse kasteelheren met een grote belangstelling voor...
Boerderij aan de Van Heemstraweg. © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een verbouwd voormalig boerderijtje. Het heeft zowel binnen als buiten nog oorspronkelijke elementen en was ooit een eenvoudige vrijliggende hallehuisboerderij met middenlangsdeel.
De boerderij met tabaksschuur. © Hans Barten
Tabaksschuur
In deze tabaksschuur werd vroeger de tabak te drogen gehangen. Het is een tweebeukige schuur met ankerbalkconstructie en een met riet gedekt schilddak. De wanden...
Het verschil tussen beide boerderijen. © Hans Barten
Hallehuisboerderij
Een van de vroegere bewoners van dit monument was metselaar en later boer. Wellicht heeft hij zijn eigen pand goed onderhouden.
Kasteel Nederhemert (Bron: kasteel Nederhemert)
De bewoners van kasteel Nederhemert
De oudste delen van kasteel Nederhemert dateren uit het begin van de veertiende eeuw. Vanaf toen heeft het veel veranderingen ondergaan: het kasteel ontwikkelde zich...
Boerderij Kerkweg Afferden. Fotografie Hans Barten
Boerderij
Dit monument bepaalt samen met het tegenoverliggende oude kerkhof het aanzicht van het vroegere dorps- en kerkplein Het Hoog. Het is een voormalige hallehuisboerderij met...
Illustratie van de paalworm die in de 18e eeuw de houten dijken aantastten (gegraveerde prent uit de 18e eeuw, Atlas van Stolk Rotterdam)
Het recht op een dijk
Wat nu de polder Arkemheen heet, was aan het begin van de Middeleeuwen een vlak stuk land zonder dijken, een moerasgebied waar wind en water...
De ruïne van kasteel Brakel (Bron: Peter van der Wielen)
De overblijfselen van kasteel Brakel
Het dorp Brakel is oorspronkelijk een esdorp met verspreide bebouwing rond een groot aantal brinken. In de loop van de tijd concentreerde het dorp zich...
Henri Gerard Winkelman (1876-1952)
Henri Gerard Winkelman
Henri Gerard Winkelman (1876-1952) werd geboren in Maastricht. Hij doorliep na de HBS de Koninklijke Militaire Academie te Breda en later de Hogere Krijgsschool te...
Schilderij, Concordia molen met molenaarshuis aan de Molenstraat te Ede, Schilderijen, Pieter de Nooy, 1906. Collectie Historisch Museum Ede
Concordiamolen
De huidige Concordiamolen is in 1865 gebouwd op de plaats waar vroeger al een standerdmolen heeft gestaan. Eind 19e eeuw worden...
Een grafheuvel bij Garderen, naast de Hoge Boeschoterweg
De grafheuvels bij Garderen
Wie rond Garderen door de bossen dwaalt, kan zich nauwelijks voorstellen dat 150 jaar geleden het gebied uit een bijna eindeloze heide bestond. In plaats...
De dijkboerderij van Jan Kuiper. © Hans Barten
Dijkboerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis (T­huis). De voormalige keuterboerderij ligt vrij van de voormalige dijk. Tot halverwege de...
T-boerderij De Scharenburg, Puiflijk
De Scharenburg
Deze grote T-boerderij met de naam "De Scharenburg" is in hoofdvorm en detaillering vrij gaaf bewaard gebleven. De boerderij bestaat uit een breed voorhuis met...
De kapel van Huis Bergh uit 1728 © Kasteel Huis Bergh
De kapel
De kapel is in 1728 door de toenmalige graaf Frans Wilhelm vorst van Hohenzollern-Sigmaringen (1704-1737), die in 1712 op 7-jarige leeftijd graaf van den Bergh...
Het kantoor van Stoomtram Maas en Waal. © Hans Barten
Kantoor/magazijn stoomtram Maas en Waal
Dit monument is een zichtbare herinnering binnen de gemeente Druten aan de sinds 1934 opgeheven Stoomtram Maas en Waal. Vooral voor de geschiedenis van verkeer...
De spoorbrug bij Culemborg
De Lekbrug bij Culemborg
De spoorbrug over de Lek bij Culemborg is een baken in het landschap. De huidige brug heeft een illustere voorganger. Die ...
Brakel (Bron: Wikimedia)
De dreiging van het water
In het rivierengebied was de dreiging van het water altijd aanwezig. Om zich te beschermen legden de bewoners kaden en dijken...
De hoeve Het Reigersnest © Hans Barten
Hoeve Het Reigersnest
Op de hoek van de Ooievaarstraat en Hogestraat staat deze kapitale boerderij van het middenlangsdeeltype met dwarsgeplaatst voorhuis. In het voorhuis zien we een muuranker...
Boerderij (voorburcht van Loevestein)
Bouhuis
De voorburcht van een middeleeuws kasteel was het hart van het complex: hier werd gewoond en gewerkt. De voorburcht van Loevestein wordt in 1368 voor...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl