Veluwe

Op de Veluwe zijn veel sporen uit het verleden te vinden. Mooie gebouwen, bijzondere landschappen, voorwerpen in musea, maar ook minder tastbare zaken, zoals oude gebruiken en verhalen van mensen over vroeger. Het regionale erfgoed van deze site omvat de gemeenten Apeldoorn, Barnevel, Brummen, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Scherpenzeel en Voorst.

Een groot gebied dat we kenmerken als de Veluwe. Het landschap is zeer divers, met weilanden, bossen, heide, bossen, zandvlakten, beken en sprengen. Aan de oostzijde stroomt de rivier de IJssel en de westkant grenst aan het Veluwemeer.

Historisch zijn er eveneens verschillende kenmerken aan te geven. De stad Hattem verwierf in 1299 haar stadrechten en behoorde tot de "Hanze", een stedenverbond van Oostzee tot Brugge.

Een van de belangrijkste Hessenwegen (meestal bestaande zandwegen) liep van Midden Duitsland door de Dellen in Heerde naar Utrecht. Alle genoemde gemeenten zijn aangesloten aan een van de streekarchieven, die deze streek rijk is en die zowel overheidsarchieven beheren als particuliere archieven en andere documentaire bronnen, vrij te raadplegen voor elke belangstellende.
Elburg is een oud havenstadje, bekend om zijn Vischpoort en met veel karakteristieke historische panden. In de gemeente Epe staat een museumboerderij, kasteel Cannenburgh en verschillende oude gerestaureerde gebouwen en kerken. In Nunspeet bevindt zich in de bossen het 'Verscholen dorp', een schuilplaats voor onderduikers in de Tweede Wereldoorlog, waarover veel verhalen de ronde doen. Bovendien floreren er in de meeste plaatsen actieve historische verenigingen, en en zijn er musea met streekcollecties.

Een bijzonder samenwerkingsverband op de Veluwe is: www.noordveluwsemusea.nl

De Spoorstraat in 1916 (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De watersnood van 1916
De laatste keer dat Nijkerk door een grote overstroming onder water kwam te staan, was in 1916. Op de avond van 13...
Geborduurd kussen voor de Nijkerkse ambtsjonkers, te zien in Museum Oud Nijkerk (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk).
Machtige ambtsjonkers
Tussen 1600 en 1795 werd Nijkerk bestuurd door een college van adellijke grootgrondbezitters. Nijkerk was in die tijd nog geen gemeente,...
Noodziekenhuis in de openbare school aan de Gasthuisstraat. Verschillende evacués kwamen uit een psychiatrisch ziekenhuis in Wolfheze. Voor hen en andere patiënten werden noodziekenhuizen ingericht (in de Gruno aan de Wallerstraat, in het Oude Mannen- en Vrouwenhuis aan het Vetkamp en in de openbare school aan de Gasthuisstraat). (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk
De hongerwinter
Tijdens de laatste acht maanden van de oorlog, van oktober 1944 tot en met mei 1945, werd het in Nijkerk erg druk....
De vroegere uitgeverij Callenbach aan de Hoogstraat in Nijkerk
Boeken uit Nijkerk - uitgeverij en drukkerij Callenbach
In de loop van de 19e eeuw werden in Nijkerk de voordelen van de industriële revolutie zichtbaar. In 1863 kwam de ...
Krantenfoto van de stemming in de eierhal in 1958 (Foto Suyk, Nijkerk)
Afgestemde ruilverkaveling
In tegenstelling tot veel delen van Nederland heeft in Nijkerk geen ruilverkaveling plaatsgevonden. Overal in het land werden percelen geruild, die...
Witglazen gevlochten mandje uit de productie van de glasfabriek (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk).
Glasfabriek Padang
Een tak van industrie die opbloeide, naast de verbouw van tabak, was de fabricage van glas. In de glasfabriek 'Padang' aan de...
Bebouwing Nieuwstraat voor de oorlog (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Evacuatie aan het begin van de oorlog
Nadat Duitsland Polen was binnengevallen, werd het steeds spannender of Nederland haar neutraliteit zou kunnen behouden. April 1940 bezetten de Duitsers...
Wasmachines maken in de Nieuwstraat (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Lokale productie van wasmachines
In een van de vroegere tabakspakhuizen van Nijkerk zijn nu verschillende bedrijven gehuisvest. Dit industriële erfgoed, in een vervallen staat geraakt,...
Portret Christiaan Eijkman
Nobelprijswinnaar Christiaan Eijkman
Een beroemd geworden medicus is Christiaan Eijkman. Hij werd geboren in Nijkerk in 1858, in de voormalige Franse school aan de ...
Torenstraat (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De vroegere Torenstraat
Na de Tweede Wereldoorlog kwamen er snel meer auto's, bussen en vrachtverkeer op de weg. De oude straten waren vaak te ...
De Nijkerksche Courant
Het eerste exemplaar van een eigen krant voor Nijkerk, de Nijkerksche Courant, verscheen in 1867. De krant werd de eerste jaren...
Een tabaksplant aan de hoek van de Kleterstraat en Molenweg (Bron: Museum Oud Nijkerk, foto G. van de Veen, Nijkerk)
Tabak uit Nijkerk
De teelt van tabak, een (sub)tropisch gewas uit Amerika, begon in Nijkerk ongeveer halverwege de zeventiende eeuw. Door een combinatie van factoren waaronder de samenstelling...
Het nieuwe wapen van de gemeente Nijkerk, na de fusie van Hoevelaken en Nijkerk. In het nieuwe wapen zijn delen van de oude wapens verwerkt.
Hoevelaken en Nijkerk worden één gemeente
Aan het einde van de 20e eeuw werden veel kleinere gemeenten samengevoegd tot een groter geheel. Voor kleine gemeenten werden de...
Kolkschool in 1934 (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Het Nijkerkse Stadhuis
De voorste vleugel van het oude Stadhuis is vermoedelijk in 1743 gebouwd, tijdens de Nijkerkse Gouden Eeuw. Dit herenhuis diende eerst...
Titelblad van het boek 'Geldersche Geschiedenissen' (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Arend van Slichtenhorst
Op 5 december 1616 werd in het doopboek van de hervormde kerk ingeschreven 'Ardt', zoon van 'Brandt Artzen ende Aeltgen van ...
Illustratie van de paalworm die in de 18e eeuw de houten dijken aantastten (gegraveerde prent uit de 18e eeuw, Atlas van Stolk Rotterdam)
Het recht op een dijk
Wat nu de polder Arkemheen heet, was aan het begin van de Middeleeuwen een vlak stuk land zonder dijken, een moerasgebied ...
Beeld St. Catharina (Bron: Museum Oud Nijkerk, foto: G. van de Veen)
Een nije kerk
In de late Middeleeuwen werd in Nijkerk de St. Catharinakerk gebouwd (nu de Grote Kerk), het middelpunt van de stad. Behalve...
Notitie van de Nijkerkse kerkenraad over de situatie in Nijkerk in 1673. Vrij vertaald staat er: 'De nieuw gekozen ouderlingen en diakenen konden aanvankelijk niet voor de lidmaten verschijnen omdat iedereen in Nijkerk vanwege de oorlog gevlucht was, maar zijn uiteindelijk toch, na drie afkondigingen door de predikant (in de Grote Kerk) dat ze waren gekozen, als zodanig aangesteld (archief Gemeente Nijkerk).
Op de vlucht naar Noord-Holland
In het rampjaar 1672 werd Nederland aangevallen door maar liefst vier vijanden tegelijk: Frankrijk, Engeland, Münster en Keulen. Nijkerk had vooral...
De Arkervaart, pentekening van George Drieënhuizen (1990)
De Arkervaart
De Brede Beek is de levensader van Nijkerk. Langs dit riviertje, dat ontspringt in Zwartebroek (gemeente Barneveld), is de stad Nijkerk...
De achterzijde van Huize De Brink (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Huize De Brink, een huis met adellijke bewoners
De achterzijde van Huize De Brink in 1883. Huize De Brink was het woonhuis van een adellijke familie. In het Gelders ...
Handel in eieren in de open lucht (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Handel in eieren
In 1913 werd in Nijkerk de eerste Eierhal gebouwd. Deze Eierhal was in vergelijking met de huidige Eierhal relatief klein. Eierhandelaren...
Station Nijkerk rond 1900 (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De stoomtrein komt door Nijkerk
In de negentiende eeuw was het maken van een reis naar een andere plaats een hele onderneming, die veel tijd en geld...
Nederlands Hervormde Kerk. Foto: G. van de Veen, Nijkerk
De beroemde witte toren met het mooie carillon
In de tijd van de tabaksteelt had het ambt Nijkerk veel inkomsten door bijvoorbeeld het heffen van belasting (onder meer op ...
Impressie van de Nijkerkse beroeringen, Reinier Vinkeles, 1788 (Atlas van Stolk no. 6376)
De Nijkerkse beroeringen
In kerkelijke kringen zijn de 'Nijkerkse beroeringen' een bekend fenomeen. In de protestantse wereld kwamen in de 18e eeuw in veel...
Huize Voërst (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De Postkamer
De Postkamer was voorheen het Nijkerkse postkantoor. De foto is genomen tijdens de officiële opening in 1942. Vroeger stond...
Zicht op haven aan het einde van de negentiende eeuw (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Zicht op haven
Uitzicht op de haven aan het eind van de negentiende eeuw, met houtzaagmolen 'De Dolphyn'. De tabaksindustrie in Nijkerk had hout...
Het weeshuis rond 1900 (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Weeskinderen
Aan het begin van de zeventiende eeuw maakten besmettelijke ziektes, zoals de pest, veel slachtoffers. Met enige regelmaat verloren kinderen tijdens zo'n...
Bord opgraving Holkerstraat, gemaakt te Harlingen in 1700/1725 (Foto: Archeologische Werkgemeenschap Nederland (AWN), afdeling Vallei en Eemland)
Sporen uit de Middeleeuwen en de Nijkerkse Gouden Eeuw
Op de hoek van de Holkerstraat en de Brink is tijdens opgravingen eind 1997 een groot aantal paalsporen gevonden van een...
Veemarkt op het Plein (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De maandagmorgen in Nijkerk
Eeuwenlang was het 's maandagmorgens in Nijkerk een drukte van belang. Op het Plein was een veemarkt met soms wel een ...
Festival der Volken © Stichting Festival der Volken Nijkerk
Festival der Volken
De oorsprong van Nijkerk gaat terug naar de Middeleeuwen. Vanaf de negende eeuw was er continue bewoning op Nijkerks grondgebied. Ruim 1100 jaar later is...
De straat Het Spaanse Leger (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Moord op een dominee
In 1517 publiceerde Maarten Luther zijn bezwaren tegen de gang van zaken in de katholieke kerk. Met name de praktijk van het...
Venestraat 16 voor de verbouwing (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Welkom bij Museum Nijkerk, centrum vol historie
Nijkerk is een middeleeuws stadje in Gelderland, op de grens met Utrecht. In 1413 kreeg Nijkerk stadsrechten en werden aarden wallen en houten stadspoorten gebouwd....
De Beerencamp anno 2010 (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Ridderhofstede De Beerencamp
In de bocht naar Putten, verscholen tussen het groen, staat een prachtig huis dat vroeger een havezate was, een ridderhofstede. De ...
Kolkstraat (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Armoede in Nijkerk
Naast de voorspoed van de Nijkerkse Gouden Eeuw kwam tegelijkertijd veel armoede voor. Arbeiders, daggelders en hun gezinnen leefden in uiterst...
De Oostermolen en eerste eierhal (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Dure windkracht
Al vroeg hadden de hertogen van Gelre door dat op allerlei zaken belasting geheven kon worden. Voor oorlogsvoering, onder ander met...
Afbeelding van het zegel van Hertog Reijnout IV (foto Gelders Archief)
Hertog Reijnout IV
Nederland vormde in de Middeleeuwen nog geen eenheid, maar bestond uit verschillende rijken. Nijkerk lag in de noordwest hoek van Gelre...
Agent Drieënhuizen (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Agent in ton regelde het verkeer
De verbinding Amersfoort-Zwolle (de Zuiderzeestraatweg) liep dwars door Nijkerk, via de Venestraat door de Langestraat en de Oosterstraat. Na de Tweede...
Het grote wiel van de touwslagerij voor het spinnen van draden en het slaan (draaien) van dunne touwen (foto Theo Slijkerman)
De Nijkerkse touwslagerij
I-in een blauwgeruite kiel, dra-aide hij aan 't grote wiel.... In dit liedje over Michiel de Ruijter wordt zijn...
Stadspoort bij Vetkamp in 1923 (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De stadspoorten van Nijkerk
Nijkerk had in de Late Middeleeuwen drie (houten) stadspoorten. Op 27 maart 1413 kreeg Nijkerk stadsrechten van hertog Reijnout IV van...
De Marokkaanse moskee Masjid Annour aan de Tolhuislaan (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Turkse en Marokkaanse moskeeën
Na de werving van arbeidskrachten uit Marokko en Turkije in de jaren '60 en '70, groeiden deze gemeenschappen snel.  In 1959 werd...
Cornelia Maria van Hangest baronesse d Yvoy, de weldadige freule
De weldadige freule
Op De Salentein, het statige landhuis in de bocht naar Putten, woonde in de 19e eeuw een belangrijke adellijke dame. Cornelia...
Voedselproducten uit Nijkerk
Nijkerk deelnemer 'Food Valley'
De eeuwenlange traditie van landbouw en veeteelt als kern van de Nijkerkse economie, wordt in de 21e eeuw nieuw leven ingeblazen....
Joods bestuur Nijkerk (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
De Joodse Gemeenschap van Nijkerk
Op deze plek stond van 1801 tot de Tweede Wereldoorlog de synagoge van Nijkerk. Van ongeveer 1650 tot de Tweede Wereldoorlog...
Flats aan de Schulpkamp, begin jaren '60 (archief Stichting Oud Nijkerk)
Flats aan de Schulpkamp
Na de Tweede Wereldoorlog heerste er woningnood. Na de ellende van de oorlog wilden veel mensen snel trouwen, maar er waren maar...
De oude Oosterstraat (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Ruimte voor auto's
Voor het toenemende aantal auto's bleken de oude straten van Nijkerk vaak te smal. In de Oosterstraat, onderdeel van de hoofdroute...
De eerste schriftelijke vermelding van Nijkerk
In een document van ongeveer 700 jaar oud, uit het jaar 1313, is voor het eerst de naam Nijkerk te vinden. Het...
Gedenkraam in het Nijkerkse stadhuis dat herinnert aan de gijzeling van oktober/november 1944 (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Gijzeling in het Nijkerkse stadhuis
In de nacht van 30 september op 1 oktober 1944 pleegde het verzet een aanslag op een Duitse auto. De plek van...
Bevrijdingsfeest bij de Grote Kerk (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Herdenkingsmonument in het Van Reenenpark
Aan het eind van de oorlog kwam Nijkerk onder 'friendly fire' te liggen. Het Canadese leger beschoot Nijkerk om de daar nog...
Agent Drieënhuizen regelde tot begin jaren '60 het verkeer op de hoek van de Langestraat en de Venestraat in Nijkerk, destijds de doorgaande route Amersfoort-Zwolle (archief Stichting Oud Nijkerk).
Ruimte voor auto's
Na de Tweede Wereldoorlog kwamen er snel meer auto's, bussen en vrachtverkeer op de weg.  De oude straten waren vaak te smal...
Mal voor chocolaatjes, gebruikt in de Nijkerkse chocoladefabriek, te zien in Museum Oud Nijkerk (foto Gerrit van de Veen, Nijkerk)
Chocola uit Nijkerk
Chocolade is een zoete lekkernij waar veel mensen van smullen. Door de ontdekkingsreizen raakte Europa bekend met  de cacao-plant, die werd...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl