Rijk van Nijmegen

Met de benaming Rijk van Nijmegen werd niet altijd hetzelfde bedoeld. Hier verstaan we eronder de gemeenten Nijmegen, Beuningen, Heumen, Wijchen, Druten en Berg en Dal.

De streek kent een lange geschiedenis, zoals blijkt uit de Romeinse resten die hier zijn gevonden. Belangrijkste plaats in de zuidoosthoek van Gelderland is Nijmegen, de oudste stad van het land. Zij wordt omringd door een veelzijdig natuurgebied. Enerzijds is er het heuvellandschap in het oosten en zuidoosten, anderzijds het rivierenlandschap tussen Maas en Waal. Aan de zuidrand van Nijmegen ligt Heumensoord met zijn bos en heidevelden. Onder de rook van de stad is er de Ooijpolder met zijn gevarieerde vegetatie en bijzondere vogelsoorten. In de Millingerwaard grazen kuddes Gallowayrunderen en Konikpaarden. Het Groesbeekse heuvellandschap telt verschillende wijngaarden.

De regio is rijk aan historische gebouwen. De Nijmeegse Sint Stevenskerk en de protestantse kerken in Groesbeek, Heumen en Beek dateren uit de middeleeuwen. Er staan eeuwenoude boerderijen in Ubbergen, Beuningen, Millingen aan de Rijn en Heumen. Molens zijn er onder meer in Nijmegen (Sint Annamolen), Wijchen (Oude Molen) en Beuningen (De Haag).

Musea bewaren het verleden van stad en land. Zo komt het Romeinse verleden aan bod in Museum Het Valkhof in Nijmegen, de Tweede Wereldoorlog in het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek en het alledaagse leven van weleer in Streekmuseum Tweestromenland in Beneden-Leeuwen. De archieven van de meeste gemeenten in de regio worden beheerd door het Regionaal Archief Nijmegen.

In het gebied tussen Maas & Waal is sinds enkele jaren de Maas en Waal CultuurExpress de plek waarop de Maas en Waalse cultuur en cultuurhistorie samenkomt. De site www.cultuurexpress.nl is het trotse resultaat van de krachtenbundeling van alle erfgoedinstellingen uit de gemeenten Beuningen, Wijchen, Druten, West Maas en Waal en Heumen.

Het kantoor van Stoomtram Maas en Waal. © Hans Barten
Kantoor/magazijn stoomtram Maas en Waal
Dit monument is een zichtbare herinnering binnen de gemeente Druten aan de sinds 1934 opgeheven Stoomtram Maas en Waal. Vooral voor de geschiedenis van verkeer...
Het vee wordt in veiligheid gebracht tijdens de watersnood in het Land van Maas en Waal, 1926 (Bron: Historische Vereniging Tweestromenland)
Noodmaatregelen en noodhulp
Na de dijkbreuk bij Overasselt liep het overstromingswater via het zich steeds verder verwijdende doorbraakgat in grote hoeveelheid het Land van Maas en Waal binnen,...
De overstroomde uiterwaarden bij Beuningen in 1993 © Beeldbank Rijkswaterstaat, Bart van Eyck
De Waal als natuurlijke en beteugelde rivier
Al miljoenen jaren vormen de voorlopers van de Rijn en de Waal grote delen van ons land. Al die tijd komen ze uit de Alpen...
Vooraanzicht van Ons Erf in Berg en Dal
Ons Erf
Ooit logeerden er jongeren in het indrukwekkende landhuis van Ons Erf in Berg en Dal. Zij volgden hier een verlovingscursus of een cursus voor de...
Voorhuis Krukhuis. © Hans Barten
Krukhuis
Het pand staat op een lichte verhoging aan de Zelksestraat en is van oorsprong een hallehuisboerderij met middenlangsdeel. Het heeft een krukhuis, een naar links...
Herenhuis aan de Hoogstraat. Fotografie Hans Barten
Herenhuis
Op het Hoog, vanaf de middeleeuwen onbetwist dorpshart met kerk, kerkhof, school en dorpslinde, staat sinds 1914 dit markante herenhuis. Het vrijstaande pand telt twee...
Inwoners Balgoye brengen het geredde vee naar Grave tijdens overstroming 1926. Bron: Pagus Balgoye
Maasbandijk en watersnood bij Balgoy en Keent
Op de Maasbandijk in Balgoy heeft men een prachtig uitzicht over de Maas en het typische landschap waar Balgoy en Keent deel van uitmaken. De...
Paarden Leste Mert - G. Thelissen
Zonder snert en koeienstront geen “Leste Mert”
De eerste donderdag na Allerzielen is elk jaar 'Leste Mert', de grote dag voor Druten en het hele Land van Maas en Waal.
Nederlandse auto's op de markt in Elten © Sander Spaan
Grenzen van Gelderland
Een eeuwige en onveranderlijke grens van Gelderland bestaat niet. De grens is voortdurend verschoven. De grens van Gelderland is dan ook geen ontdekking, maar een...
De kruidenierswinkel van de familie H. Nillesen aan de Burgemeester Ottenhoffstraat in 1957. Foto Fam. A.Peters-Nilessen.
Van buurtwinkel tot supermarkt
De reclamefolder valt in de bus. 'Spetterende opening van de eerste Groesbeekse echte supermarkt' staat met grote letters op het drukwerk. In de folder staan...
Kaart uit 1663 met daarop de molen van Hernen
Molen in Hernen
De molen in Hernen vormt een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van de heerlijkheid Hernen. De huidige molen uit 1745 vervangt...
Peutingerkaart Romeinse reiskaart 3e en 4e eeuw Bron RMO.jpg © Bron: Rijksmuseum voor Oudheden (Leiden)
De Limes
Omstreeks het begin van onze jaartelling liep de grens van het Romeinse rijk dwars door Nederland, langs de Rijn en de Oude Rijn. Ten zuiden...
Kasteel Bat-Ouwe-Zathe
De eerste Brug over de Waal
Op een avond in oktober in het jaar 1305 stond een grote groep ruiters voor de brug over de Waal. Onder hen Rutger: 18 jaar...
Steur was de grootste vis in Nederlandse wateren. Vrouwelijke steuren konden tot vier meter lang worden. Kuit was lekkernij (peelmoes, later kaviaar). © Bron: Universiteit van Amsterdam, Iconographia Zoölogica, 1700-1800. CC0
Vissen in de Waal
Ooit was de vis in de Waal een belangrijke voedselbron voor de mensen die langs de rivier woonden. In elk dorp woonden vissers, en ook...
Hervormde kerk Winssen op de kleine begraafplaats
De Hervormde kerk in Winssen
Aan de Notaris Stephanus Roesstraat nummer 11 staat op een kleine begraafplaats de Hervormde kerk. Het is in haar huidige gedaante een t-vormig gebouwtje, gebouwd...
Boerderij 't Uiversnest. Foto Hans Barten
Boerderij 't Uiversnest in Deest
De naam van boerderij 't Uiversnest verwijst naar het nest van de uiver ofwel de ooievaar. Deze vogel siert al decennia lang het bovenlicht van...
De boerderij op de hoek Waalbandijk-Molendam. © Hans Barten
Boerderij
Het monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel, oorspronkelijk daterend uit de achttiende eeuw. De met de voorgevel naar de dijk gekeerde boerderij is voorzien...
Gezicht op de Ooijpolder vanaf de Holleweg bij Berg en Dal, omstreeks 1860. Rivierzanden liggen op de stuwwal hoog boven de huidige rivier. © Museum het Valkhof, Willen Carel Nakken
IJstijden en rivieren
De voorlopers van de Rijn, de Waal en de Maas vormden het Nederlandse landschap. Al miljoenen jaren lang brengen deze rivieren grind, zandkorrels en kleideeltjes...
De boerderij met tabaksschuur. © Hans Barten
Tabaksschuur
In deze tabaksschuur werd vroeger de tabak te drogen gehangen. Het is een tweebeukige schuur met ankerbalkconstructie en een met riet gedekt schilddak. De wanden...
Orgel van Kuerten uit 1846 met oudere bestanddelen van Heyneman uit 1777. Bron: Wikimedia
Neogotische kerk van Franssen
Kerkelijk viel Weurt aanvankelijk onder de Stevenskerk in Nijmegen. Naast de hoofdkerk in Nijmegen was er een kapel in Weurt. Op den duur werd Weurt...
De overstroomde uiterwaarden bij Beuningen in 1993 © Beeldbank Rijkswaterstaat, Bart van Eyck
Overstromingen in de uiterwaarden
Al circa 800 jaar heeft de Waal een sluitende bedijking. Toch vinden bijna jaarlijks nog overstromingen plaats. Gelukkig gebeurt dat precies op de plek die...
Sint Judocuskerk Hernen
Sint Judocuskerk Hernen, een baken in het landschap
De kerk heeft als patroonheilige Sint Judocus. Deze is door de Cisterciënzers van Leur, waar Hernen een tijdlang onder viel, meegebracht...
Het Steenen Kruis langs de route © Hans Barten
Het Steenen Kruis
Aan de rivierzijde van de Waalbandijk, aan het einde van de Klapstraat, staat sinds de middeleeuwen in de berm van de dijk het Steenen Kruis....
Wolharige mammoet
De wolharige mammoet
De allereerste slurfdragers leefden zo'n 50 miljoen jaar geleden. De mammoet is verwant aan deze diergroep.
Het voormalige kantoor. © Hans Barten
Voormalig kantoor steenfabriek Dericks en Geldens
Wie door het land van Maas en Waal fietst of wandelt, kan overal in en op schuurtjes, stallen en achtermuren van huizen afgekeurde geglazuurde stenen...
De boerderij in het dorpshart. © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een hallehuisboerderij met een middenlangsdeel en een dwarsgeplaatst voorhuis (T-­huis). Het ligt op een unieke locatie in het dorpshart: van voren gezien...
Boerderij Pastoor van der Marckstraat 1 in Weurt. Het hoge deel van de boerderij is goed te zien vanaf de zijkant. Waarschijnlijk in opdracht van een heer of klooster gebouwd.
Forse T-boerderij met overwelfde kelder
Een van de meest in het oog springende grote boerderijcomplexen in het Rijk van Nijmegen-West is de boerderij aan de Pastoor van der Marckstraat in...
Willem Anne baron Schimmelpenninck van der Oye (Bron: Wikimedia)
De macht van de adel
Deskundige op het gebied van adelsgeschiedenis is Coen baron Schimmelpenninck van der Oije, ondermeer voorzitter van de Hoge Raad van Adel. Hij speelde een belangrijke...
Kleuterklas in de Bommelerwaard, circa 1955 (Bron: Gelders Archief)
De schoolloopbaan uitgebreid
Na 1900 groeide niet alleen de deelname aan het lager onderwijs, ook het vervolgonderwijs nam een enorme vlucht - mede onder invloed van de Leerplichtwet....
Feltman vogelvluchtplan Nijmegen
Poortwachtershuys
Het Poortwachtershuys is niet, zoals de naam doet vermoeden, gebruikt als het huis van de poortwachter. Het pand is een overblijfsel...
Boerderij Veldhof met stal. © Hans Barten
Boerderij Veldhof
Boerderij Veldhof is een voormalige boerderij uit het midden van de negentiende eeuw. De grote hoeve ligt op de splitsing van de Roedensestraat en...
Rooms-Katholieke kerk Johannes de Doper, Puiflijk. Fotografie Hans Barten
Rooms-katholieke kerk Johannes de Doper
Als we de Kerkstraat binnenrijden, zien we de door de toren gedomineerde driebeukige hallekerk. Het middenschip en de zijbeuken bij een hallekerk zijn even hoog....
Leeuw in Kronenburgerpark
Gebouwen van Oscar Leeuw
Tussen 1900 en 1920 ontwierp architect Oscar Leeuw veel Nijmeegse gebouwen. Hij werkte hierbij samen met zijn vader en broer, beiden beeldhouwers. Vóór de Tweede...
De Drie Waaien. Fotografie Hans Barten
Windkorenmolen De Drie Waaien
Windkorenmolen De Drie Waaien in Afferden is een ronde stellingmolen. De molen was in 1869 de opvolger van een omgewaaide standerdmolen op dezelfde plek. Bij...
Landhuis 'De Wolfsberg' loopt in de oorlog zware schade op, maar blijft behouden. Collectie G.G.Driessen
Landgoed De Wolfsberg
Luid getimmer maakt de mensen op de Stekkenberg nieuwsgierig. Ze staan voor hun piepkleine gewitte huisjes. Over het dal heen kijken ze naar de heuvel....
De schoorsteen van steenfabriek Vogelensangh is van ver te zien. Foto Hans Barten
Steenfabriek Vogelensangh
Tot in de zestiger jaren van de vorige eeuw had vrijwel ieder dorp aan de Waal een of meer steenfabrieken. Deest kende twee steenfabrieken, een...
Het winkelpand vanaf de Ooievaarsstraat. © Hans Barten
Winkelpand met bovenwoning
Deze fraaie T-boerderij op de hoek van de Ooievaarstraat en de Hogestraat heeft een dwarsgeplaatst voorhuis met achterhuis. De gehele benedenverdieping van het voorhuis is...
De hallehuisboerderij met zadeldak. © Hans Barten
Hallehuisboerderij
Dit monument is een voorbeeld van een T-boerderij: een hallehuisboerderij met middenlangsdeel en dwarsgeplaatst voorhuis. De voormalige boerderij ligt tegenover het vroegere tramremisecomplex. Vandaar ook...
Boerderij Koningstraat 12 Afferden. Fotografie Hans Barten
Boerderij
Deze boerderij is een geslaagd voorbeeld van een combinatie van een herenboerderij en villa. Het is een T-boerderij met een opvallende detaillering van het voorhuis....
De Valkhofburcht in 1641 door Jan van Goyen © Museum Het Valkhof
Sloop Valkhofburcht
In 1795 nam het provinciaal bestuur van Gelderland het besluit de vervallen Valkhofburcht te slopen. Van alle gebouwen op het Valkhof bleven alleen de Sint...
Koningstraat Beuningen
Op resten van de zuidelijke Limes-route
De Koningstraat is aangelegd door Frankische koningen op de resten van oude Romeinse wegen. We hebben het wat de Romeinen betreft dan over de zuidelijke...
Zandwinplassen rondom Wijchen Gemeente Wijchen.jpg
Zandwinplas
Voor de aanleg van de snelwegen A326 en A73 en vooral ter hoogte van nieuwe knooppunten was veel zand nodig. Zo ligt de A326 tussen...
/beeld/specials/druten/026b.jpg
Muldershuis
In dit huis aan het einde van de Molenweg woonden vanaf 1850 meer dan 130 jaar vier generaties van de molenaarsfamilie Sengers. Deze familie...
Vernielde Waalbrug bij Nijmegen. De Waalbrug werd op 10 Mei 1940 opgeblazen vlak voor Duitse troepen de brug konden bereiken. © Beeldbank Rijkswaterstaat
Tweede Wereldoorlog aan de Waal
Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het rivierengebied twee keer het toneel geweest van oorlogsgeweld. Ondanks moderne oorlogsmiddelen bleken de rivieren moeilijk te nemen barrières, die...
Boerderij aan de Van Heemstraweg. © Hans Barten
Boerderij
Dit monument is een verbouwd voormalig boerderijtje. Het heeft zowel binnen als buiten nog oorspronkelijke elementen en was ooit een eenvoudige vrijliggende hallehuisboerderij met middenlangsdeel.
Deze afbeelding van de Sint Elisabethsvloed (1421) is mogelijk een van de eerste schilderijen waarop de Waal staat afgebeeld (linksboven). Het een altaarstukpaneel van een onbekende meester (1490-1495). © Rijksmuseum PD
De Waal in schilderijen: opkomst
Met de opkomst van de Renaissance, aan het begin van de zestiende eeuw, schilderden kunstenaars meer religieuze taferelen en legden ze zich toe op alledaagse...
Godenpijler
Romeinse steden
Al vóór onze jaartelling bouwden de Romeinen een stad op en rond het Kelfkensbos, Oppidum Batavorum (stad van de Bataven) genoemd. Rond het jaar 17...
Munt geslagen in Batenburg © Erfgoed Gelderland CC
De Munte van Batenburg
In De Munte in Batenburg was in drie korte perioden tussen 1351 en 1622 de muntslag gevestigd. Het recht van muntslag werd verleend door de...
Loop van de Nieuwe Wetering vanaf Appeltern © Gemeente Wijchen
Nieuwe Wetering
Na het sluiten van de dijkringen van het land van Maas en Waal (rond 1300) kon het land niet meer vrij op de rivier afwateren...
Het antependium van het Nijmeegse schippersgilde, 1475-1500 © Museum Het Vaklhof
Het antependium
Voor het altaar in de gildekapel lieten de schippers van het Nijmeegse schippersgilde een kostbaar antependium borduren, een kleed dat van het altaar afhing tot...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl