Rijn- en Hanzehandel, vanaf 1400 

08a Kaart kraan Lade 1 1detail 08b Korenmarkt mei 2008 Cor Bekink 14 08d2 Harderwijkerweg Handwijzer 08c Kaart Geelk 1649 Lade1 k23


Middeleeuwse handelsstad

Op een detail van een tekening uit de tweede helft van de zestiende eeuw liggen handelsschepen naast de Rijnpoort (links). Vaten liggen al op de oever en een nieuw vat wordt door de kraan verplaatst. Binnenin de kraan werd de hijs in beweging gebracht door een tredmolen waarin mannen liepen. Boeren uit de Betuwe die met hun producten naar de stad willen, moeten gebruik maken van het veer bij de Praets. Pas in 1603 wordt de schipbrug in gebruik genomen.

Op de Korenmarkt, voorheen 'Nye Merckt', is vanaf 1563 de graanmarkt gevestigd. De voormalige pakhuizen daar, die rond 1900 om de Korenbeurs zijn gebouwd, geven tegenwoordig onderdak aan cafés en discotheken. De gebouwen in neostijlen roepen herinneringen op aan de Hanzehuizen in Deventer en Zutphen.

Arnhem is nooit een belangrijke handelsstad geweest. In de veertiende eeuw winnen ambacht en nijverheid wel terrein ten koste van de landbouw. De oudste straatnamen Weverstraat, Bakkerstraat, Ketelstraat, Vijzelstraat, zijn veelzeggend. Arnhem was vooral van belang voor de regionale handel. Betuwse boeren brachten hun vee, fruit en graan naar de stad. Over de Veluwe liep een Hanzeweg naar zusterstad Harderwijk.

In 1441 werd Arnhem ook lid van de Hanze. Om lid te worden reisde een Arnhemse bestuurder onder dreiging van de pest persoonlijk naar Lübeck. Om zich te wapenen tegen 'de zwarte dood' had hij uit de stadsapotheek kaneel en gember meegekregen. Tegenbezoeken werden ook afgelegd. In Arnhem kregen de Duitse handelsvrienden een warm onthaal met tweeëndertig kannen wijn. Het handelsverbond was in die jaren echter al over zijn hoogtepunt heen.

Vanaf de dertiende eeuw maakte Arnhem zijn eigen geld. De munten werden eerst geslagen op de Nieuwe Markt (nu: Korenmarkt), later in het St. Petersgasthuis. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw vond de muntslag plaats in 'de Olde Munte', in de Bakkerstraat. Toen dit prachtige huis in 1926 werd gesloopt, werd er de roemruchte bioscoop 'Palace' (inmiddels ook al weer verdwenen) gebouwd.

Handelsschepen die de Rijn op- en af voeren, legden veelal gewoon aan de Rijnoever aan, die hier en daar met een kade was versterkt. In de veertiende eeuw was haven van de stad niet meer dan een uitgegraven waterpoel bij de Rijnpoort. Het duurde tot 1603 voordat een beschutte haven, de Oude Haven, met een kade werd gebouwd. De in de vijftiende eeuw gebouwde kraan zou tot ver in de achttiende eeuw dienst doen. Toen was, met de bloei van de Rijnhandel, een nieuwe kraan nodig.

Hanzeweg

Op Warnsborn staan prachtige negentiende-eeuwse ANWB-handwijzers. Ze geven nog steeds het traject aan van de middeleeuwse hanzeweg tussen Harderwijk en Arnhem. De oorspronkelijke weg is voor een belangrijk deel nog steeds te volgen.

De Harderwijkerweg was eeuwenlang de belangrijkste uitvals- en handelsroute naar het noordwesten. Pas in de zeventiende eeuw werd die functie overgenomen door de Postweg, de huidige Amsterdamseweg.

Op een zeventiende-eeuwse kaart van het schependom van Arnhem is de handelsweg ingetekend. De namen 'Hoogen en Laagen Harderwijckerweg' duiden op een intensief gebruik. Bij slecht weer was de lage weg onbegaanbaar en kozen de handelaars met hun wagens de hoger gelegen route over de uitgestrekte Veluwe. De 'Goossenspol', tussen de lage en hoge weg, was een - nog steeds bestaande - grensmarkering van het schependom.

Herinneringsplaatsen:

  • Oude en Nieuwe Kraan
  • Hanzestraat

Locatie


Reageer op dit verhaal

Stuur hier een reactie op bovenstaand verhaal. Je hoeft niet per sé in te loggen bij Disqus, een bijdrage leveren als gast is ook mogelijk. Vul wel altijd een e-mailadres in. Aanvullende afbeeldingen plaatsen, kan ook, mits rechtenvrij.

comments powered by Disqus

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl